ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಸೂತನು ಹೇಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು: “ಅವನು ನಮ್ಮಿಂದ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ; ಹೋಗಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾನೆ, ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಹತ್ತಿನ ನೆರಳು, ಹಾಗೆಯೇ ನೆರಳುಗಳೂ, ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಬಂಧಗಳೂ ಕೂಡ ಇದೇ ರೀತಿಯವು. ಆರು ಸಂಯೋಗಗಳನ್ನು ಪಂಡಿತರು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಕರ್ಮಧಾರಯ, ದ್ವಿಗು, ತ್ರಿವೇದಿ, ಗ್ರಾಮ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ತತ್ಪುರುಷ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಏನು ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿದೆ, ಯಾವುದಕ್ಕಾಗಿ ಎಂಬುದು, ಕತ್ತೆಗಳ ಭಯ, ಆ ಧನ—all these are examples. ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದವನು, ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತವನು, ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಮತ್ತು ಅವ್ಯಯಿ ಎಂಬ ಸಂಯೋಗಗಳೂ ಇವೆ. ಸ್ಥಿತಿ, ಆಧಾನ, ಮತ್ತು ದ್ವಂದ್ವ ಸಂಯೋಗಗಳೂ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ದೈವಿಕ ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವರು. ತದ್ದಿತ ರೂಪಗಳು: ಪಾಂಡವ, ಶೈವ, ಬ್ರಾಹಯ, ಬ್ರಹ್ಮತಾ ಮತ್ತು ಇತರರೂ ಕೂಡ. ದೈವಿಕ, ಅಗ್ನಿ, ಸ್ನೇಹ, ಅಧಿಪತ್ಯ, ಶುಕ್ರ, ಋಷ್ಟು, ಸ್ವಯಂಭುವ, ತಂದೆ—ಇವುಗಳೂ ವಿವರಣೆಗೊಂಡಿವೆ. ಚಲಿಸುವವುಗಳು, ಗಾವು, ಎತ್ತು ಮತ್ತು ಪುರುಷತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇತರವುಗಳು ಪ್ರಶಂಸೆಗೊಳಪಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ‘ಹಲ್’ ಅಂತ್ಯವಿರುವ: ಕುದುರೆ, ಜುವ, ಭೂಮಿ, ಗಾಳಿ, ಮಾಂಸಭಕ್ಷಕ, ಜಿಂಕೆ ವರ್ಗ. ಆತ್ಮ, ರಾಜ, ಯುವಕ, ಮಾರ್ಗ, ಪೂಷ, ಬ್ರಹ್ಮಘಾತಕ ಮತ್ತು ‘ಹಲ್’ ಕೂಡ. ಮಲ, ಮೂತ್ರ, ಶುಕ್ರ, ಜೇನು, ಎಣ್ಣೆ, ಶ್ಮಶಾನದ ಮರ, ಅರಣ್ಯ, ನೀರು, ಎಲುಬು, ಲೋಕದ ವಸ್ತುಗಳು—ಇವುಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕ್ರಿಯೆ, ಘೃತ, ದೇಹ, ಅಗ್ನಿ, ವಿಷ, ಮತ್ತು ನಪುಂಸಕ ಲಿಂಗ; ಹೆಂಡತಿ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ, ನದಿ, ಭಾಗ್ಯ, ಐಶ್ವರ್ಯ, ಭೂಮಿ, ವಧು ಸಹ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ. ಭ್ರೂ, ಪುನರ್ಜನ್ಮ, ಗಾವು, ತಂಗಿ, ತಾಯಿ—all are feminine; ವಾಣಿ, ರಕ್ತ, ದಿಕ್ಕು, ಕೋಪ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯುವತಿ, ಮತ್ತು ಸೊಂಟಗಳು ಸಹ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ. ಸ್ವರ್ಗ, ಹಗಲು, ವರ್ಷಾಕಾಲ, ಸೋಮ, ಉಷ್ಣಿಕ್ ಎಂಬ ಛಂದಸ್ಸು—ಇವು ಗುಣ, ದ್ರವ್ಯ, ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗವಾಗಿವೆ; ಹೀಗೆ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ರೂಪಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಬಿಳಿ, ಕಪ್ಪು, ಕೆಂಪು, ಶುದ್ಧ, ಗ್ರಾಮಾಧಿಪತಿ, ಜ್ಞಾನಿ, ಚತುರ್ಥ, ಕಮಲಜನ್ಮ, ಕರ್ತೃ, ಬುದ್ಧಿವಂತ, ಅನೇಕ, ಸದುಪತ್ರ—ಇವು ಪುಲ್ಲಿಂಗ. ಸತ್ಯವಂತ, ಸರ್ಪ, ಅಗ್ನಿ ಪುರುಷ; ಆಹಾರಯೋಗ್ಯವಲ್ಲದವು, ದೂರ ಬಿದ್ದುಹೋಗುವವು, ಎಲ್ಲವೂ, ವಿಶ್ವ, ಉಭಯ, ಒಂದನ್ನು ಕಡಿಮೆ, ಮತ್ತೊಂದು—ಇವು ಪುಲ್ಲಿಂಗ. ಡಟರ, ಡಟಮ, ನೇಮ, ತ್ವಃ, ಸಮ, ಸಿಮೆತರ; ಪೂರ್ವ ಮತ್ತು ಅಧರ, ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾವರ—ಇವು ಪುಲ್ಲಿಂಗ. ಪರ ಮತ್ತು ಅಂತರ ಸಹ ಹೀಗೆಯೇ; ಯತ್, ತತ್, ಕಿಂ, ಮತ್ತು ಅದಸ್ ನಪುಂಸಕ; ಯುಷ್ಮತ್, ಅಸ್ಮತ್, ತತ್—ಮೊದಲ, ಎರಡನೇ, ಮೂರನೇ ಪುರುಷ—ಇವು ದ್ವಿವಚನ. ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು, ಎರಡೂ, ಇತ್ಯಾದಿ ಎಲ್ಲ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು; ಶೃಣೋತಿ (ಕೇಳುತ್ತಾನೆ), ಜುಹೊತಿ (ಹೋಮಮಾಡುತ್ತಾನೆ), ಜಹಾತಿ (ಬಿಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತಾನೆ), ದಧಾತಿ (ವೈಯುತ್ತಾನೆ) ಸಹ. ದೀಪ್ಯತಿ (ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ), ಸ್ಥೂಯತಿ (ಪ್ರಶಂಸೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ), ಪುತ್ರೀಯತಿ (ಪುತ್ರಕಾಮನೆ), ಧನೀಯತಿ (ಧನಕಾಮನೆ), ತ್ರುಟ್ಯತಿ (ಮುರಿಯುತ್ತದೆ), ಮ್ರಿಯತೇ (ಸತ್ತಿಹೋಗುತ್ತದೆ), ಚಿಚೀಷತಿ (ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ), ನಿನೀಷತಿ (ನೇಯಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ). ಎಲ್ಲರೂ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾರೆ, ಎಲ್ಲರಿಗಾಗಿ, ಎಲ್ಲಿಂದ, ಎಲ್ಲ ಅಂತ್ಯ; ಎಲ್ಲರದು, ಎಲ್ಲರೊಳಗೆ—ಹೀಗೆ, ವಿಶ್ವ ಮತ್ತು ಇತರ ಪದಗಳು. ಪೂರ್ವ, ಪೂರ್ವಾ, ಪೂರ್ವಸ್ಮಾತ್, ಪೂರ್ವಸ್ಮಿನ್, ಪೂರ್ವ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳ ಪರಿಪೂರ್ಣ ರೂಪಗಳನ್ನು ಹೆಸರಿನಿಂದ ಮಾತ್ರ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಕುಮಾರನಿಂದ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಕಾತ್ಯಾಯನನು ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿವರಿಸಿದನು. ಇದೀಗ ಸೂತನು ಛಂದಸ್ಸಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದನು: ಆರ್ಯಾ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಹೀಗಿವೆ—ತ್ವಷ್ಟ ಎಂಬ ಗುಂಪು ಯಾವಾಗಲೂ ಸೇರಿರುತ್ತದೆ, ಅಸಮ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ; ಆರನೆಯಲ್ಲೇ ಜೋ ಅಥವಾ ನ್ಲೌ ಬರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ, ಆರನೆಯ ಪದವು ಎರಡನೆಯಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಆರಂಭದಿಂದ, ಏಳನೆಯಲ್ಲೊಂದು ಲಘು ಅಕ್ಷರ; ಎರಡನೇ ಅರ್ಧದಲ್ಲಿ ಶರ; ಮೂರು ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ಪಾದವು ಸಮರ್ಪಕ, ಅಗ್ನಿಯ ಸಂಧಿಯಿಂದ ವಿಪುಲಾ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಎರಡನೆಯದು ಯ್, ಜೌ ಚಪಲಾ, ಪಾದದ ಆರಂಭದಿಂದ; ಎರಡನೇ ಅರ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಜಘನಾ; ಇವೆ ಆರ್ಯಾ ಮತ್ತು ಜಾತಿ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಆರ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಅರ್ಧದಲ್ಲೇ ಲಕ್ಷಣ; ಗೀತಿಯಾದರೆ ಎರಡೂ ಅರ್ಧಗಳಲ್ಲಿ; ಉಪಗೀತಿಯು ಎರಡನೇ ಅರ್ಧದಿಂದ, ಉದ್ಗೀತಿಯು ಪರಸ್ಪರ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ. ಆರ್ಯಾಗೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಗುರು; ಇವು ಗೋಟಿಜಾತಿ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳು; ಅಸಮ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆರು ಕಲಾ, ಸಮದಲ್ಲಿ ಎಂಟು, ನಿರಂತರವಲ್ಲ; ಸಮಾ ಅವಲಂಬಿತವಲ್ಲ, ವೈತಾಲೀಯದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಗುರು. ಹಿಂದಿನಂತೆ ಎರಡು ಯ್ ಒಳಗಿದ್ದರೆ, ಅದು ಔಪಚ್ಛಂದಸಿಕ ಛಂದಸ್ಸು. ಭಾದ್ಗೌ ಅನ್ನು ಆಪಾತಲಿಕಾ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಹಾಗೆಯೇ ದಕ್ಷಿಣಾಂತಿಕ; ಪರಾಶ್ರಿತದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಲ, ಎಲ್ಲ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಉದೀಚ್ಯ ಛಂದಸ್ಸು ಅಸಮವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ, ಪ್ರಾಚ್ಯ ಛಂದಸ್ಸು ಜೋಡಿಗಳಲ್ಲಿ; ನಾಲ್ಕನೇ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಐದನೇ ಅಕ್ಷರ, ಎರಡೂ ಸೇರಿ ಸಾಗುತ್ತವೆ. ಉದೀಚ್ಯದ ಮೊದಲ ಪಾದ ಮತ್ತು ಜೋಡಿ ಪಾದಗಳ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಯುಗ್ಮಪಾದ ಎಂಬ ಏಕಪಾದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ವೈತಾಲೀಯದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಪಾದಗಳು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿವೆ, ಇದು ಅವುಗಳ ಸಂಗ್ರಹ. ಮುಖವು ‘ನ’ದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಬಾರದು; ನಾಲ್ಕನೇ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಗಣ ಇರಬೇಕು; ಪಥ್ಯಾ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಜ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಬದಲಾಗಿದೆ ಅಥವಾ ವಿಭಿನ್ನ. ಉಸಮೆ, ನ, ಮತ್ತು ಚಪಲಾ, ವಿಪುಲಾದಲ್ಲಿ ಏಳನೆಯ ಲಘು; ಎಲ್ಲದಲ್ಲಿ ಸೈತವದಲ್ಲಿ ಮ್ರೌ ಮತ್ತು ತೌ, ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಆ ಎರಡು ತತ್‌ನಿಂದ ಮುಂಚಿತ. ಹದಿನಾರು ಅಕ್ಷರಗಳು, ಅಚಲಧೃತಿ ಸಮನಾಗಿ, ಮಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಾನ. ನವ, ಮಲ ಮತ್ತು ಹೀಗೆ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ; ಜೋ, ನ್ಲೌ, ಮತ್ತು ಸಾಗರದಂತೆ; ವಿಶ್ಲೋಕ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ, ಅಥವಾ ಅದರ ದ್ವಿಗುಣ, ನವಾಸಿಕಾ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಬಾಣ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತು, ಲ ಚಿತ್ತಾ, ಹದಿನಾರು ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ; ಮಾತ್ರಾ ಸಮಾನವಾಗಿರಬೇಕು, ಇದನ್ನು ಪದಾಕುಲಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮಾತ್ರೆಯಾಗದ ಛಂದಸ್ಸು ಅಕ್ಷರಗಳೊಂದಿಗೆ; ಲ ಭಾರವಾದ ಅಕ್ಷರಗಳಿಲ್ಲದೆ; ಭಾರವಾದ ಅಕ್ಷರಗಳು ಯಾವಾಗಲೂ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಲ, ಇದು ಸ್ಥಾಪಿತ ನಿಯಮ. ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ಲ ಎರಡನೇ ಅರ್ಧದ ಮೊದಲಿನಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ; ಮುಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತು ಲ ಹೋಗುತ್ತವೆ, ಖಂಜದ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ಹೀಗೆ. ಅನಂಗಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಹದಿನಾರು, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮೂವತ್ತೆರಡು ಲ; ಎರಡೂ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ಲ, ಎರಡೂ ಸುಂದರ. ಮಾತ್ರಾ ಛಂದಸ್ಸುಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ; ಈಗ ಅಕ್ಷರ ಛಂದಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತೇನೆ. ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ಶ್ರೀರುಕ್ತವನ್ನು ಗೆನ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಉತ್ಯುಕ್ತ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗವು ಎರಡು ಭಾರವಾದ ಅಕ್ಷರಗಳಿದೆ; ಮೊ ಸ್ತ್ರೀ, ರೋ ಮೃಗ, ಮಧ್ಯಾ ಮಗೌ, ಕನ್ಯಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ. ಭೋ ಗೌ ಪಂಕ್ತಿ, ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣದು, ತಯೌ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು; ನಯಾ ಮತ್ತು ಬಾಲಲಲಿತಾ ಜೊತೆಗೆ, ಇದು ಗಾಯತ್ರೀ ಛಂದಸ್ಸು. ಮಸಗೈ ಮತ್ತು ಮದಲೆಖಾ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಉಷ್ಣಿಕ್ ಛಂದಸ್ಸು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಭೌ ಗೌ ಚಿತ್ರಪದಾ ಎಂದೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ, ವಿದ್ಯುನ್ಮಾಲಾ ಮಮೌ ಗಗೌ. ಮಾಣವಕ ಭಾಟ್ತಲಗ, ಮನೌ ಗೌ ಹಂಸರುತ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಬೇಕು; ಸಮಾನಿಕಾ, ರಜಗಲಾ, ಜರಲಾ, ಗಃ ಪ್ರಮಾನಿಕಾ; ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸು ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಸೂತನು ಛಂದಸ್ಸಿನ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಕರಣದ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು ಪವಿತ್ರ ಮನೋಭಾವದಿಂದ ವಿವರಿಸಿದನು, ಶ್ರೋತೃಗಳು ಅದನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಲಿಸಿದರು.