ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಸುತನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: “ಓ ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪಿತೃಗಳೇ, ನಾನು ಈಗ ಸಂಹಿತಾದಿ ಗ್ರಂಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ನಿಮಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಈ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಗಮನದಿಂದ ಕೇಳಿರಿ. ಸ್ಮರಣೆಗೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗೆ, ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ‘ಮಾಡು’ ಎಂಬ ಧಾತುವಿನ ಬಳಕೆಗೆ, ಹಿಂಸಾಚಾರದ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕೆ, ಅನ್ವಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಕರ್ತೃವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆರನೆಯ ವಿಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಕರ್ತೃ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಕ್ಕೆ, ಅಥವಾ ಧಾತುರೂಪದ ಕೃತ್ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮೂಲರೂಪವು ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿದೆ—ನಾಮಪದ ಮತ್ತು ಧಾತುಪದ. ‘ಭೂ’ ಮತ್ತು ಇತರ ಧಾತುಗಳಿಂದ ‘ತಿಂ’ ಮತ್ತು ‘ಲಃ’ ರೂಪಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ. ಹತ್ತು ವಿಧದ ಧಾತುರೂಪಗಳು ಸ್ಮರಣೀಯ: ಟಿಪ್, ತಸ್, ಸು, ಝಿ ಮೊದಲನೆಯವು ಪ್ರಥಮ ಪುರुषಕ್ಕೆ; ಸಿಪ್, ಥಸ್, ಥಾ ಮಧ್ಯಮಕ್ಕೆ; ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ, ಪೂರುಷವು ಕೊನೆಯದು. ಮಿಬ್, ವಸ್, ಮಸ್ ಪರಸ್ಮೈಪದಕ್ಕೆ; ಪದಾನಾಂ ಆತ್ಮನೇಪದಕ್ಕೆ. ತಾ, ತಾಂ, ಝಾ ಪ್ರಥಮಕ್ಕೆ; ಮಧ್ಯ, ಸ್ಥಾ, ಸಾ, ಥಾ, ನ್ಧ್ವಂ ಮಧ್ಯಮಕ್ಕೆ; ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ಕೊನೆಯದು. ಇಡ, ಬಹ್, ಮಹಿ ಎಂಬ ಪರ್ಯಾಯಗಳು ಹಾಗೂ ಧಾತು ರೂಪಗಳು ನಿಜ್ ಮತ್ತು ಇತರರಂತೆ ಇರುತ್ತವೆ. ನಾಮಪದಗಳಿಗೂ ಕೂಡ ಪ್ರಥಮ ಪುರಷ ರೂಪವನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯುಷ್ಮದ್‌ಗೆ ಮಧ್ಯಮ ಪುರಷ, ಅಸ್ಮದ್‌ಗೆ ಉತ್ತಮ ಪುರಷ ರೂಪವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಭೂ ಮತ್ತು ಇತರ ಧಾತುಗಳು, ಸನ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೂಡ ಘೋಷಿಸಲಾಗುತ್ತವೆ. ‘ಳಡ್’ ಪ್ರಸ್ತುತಕಾಲಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಧಾತುವಿನಿಂದ ಪೂರ್ವಕಾಲಕ್ಕೆ ‘ಸ್ಮೇನ್’; ತಕ್ಷಣದ ಹಿಂದೆ ನಡೆದ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ‘ಲಂ’; ಇಚ್ಛಾರ್ಥಕವಾಗಿ ಧಾತುವಿನಿಂದ ‘ಲೋಟ್’ ಮತ್ತು ಇತರ ರೂಪಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ವಿಧಿ, ಅನುಮತಿ, ಸಲಹೆ, ಆಹ್ವಾನ, ಆದೇಶ, ವಿನಂತಿ, ಇಚ್ಛಾರ್ಥ—all these use the ‘loṭ’ form. ಪ್ರಸ್ತುತಕಾಲವನ್ನು ಮೀರಿ ಉಪಪಾದಕ ರೂಪ ಬಳಸಿದಾಗ ಅದು ಪರೋಕ್ಷ; ಭೂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ‘ಲಿಟ್’, ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಳಟ್’ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನ್ಯಕಾಲಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ನಿಯಮ, ಆದರೆ ಧಾತುವಿನಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ. ದಾನಿಯ ಕ್ರಿಯೆ ಮೀರಿದಾಗ ‘ಲೇಟ್’ ಉಪಪಾದಕದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಿಪೂರ್ಣರೂಪವು ಸ್ಥಿತಿ, ವಸ್ತು, ಕರ್ತೃ—ಎಲ್ಲದರಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ತ್ರಿಜ್ ಮತ್ತು ಇತರ ರೂಪಗಳು, ಕರ್ತವ್ಯ, ಇಚ್ಛಾಶೀಲತೆ, ಮಾಡಬೇಕಾದುದು, ಮಾಡಬಾರದದು—ಇವುಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಇರುತ್ತವೆ. ಇದೀಗ, ಕೆಲವು ವಿಶೇಷ ಪದಗಳ ಬಳಕೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯಿರಿ. ‘ಳ’ ಅಕ್ಷರವು ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ, ಲಾಂಗಲೀಷಾ, ಮಣೀಪಯಾ, ಗಂಗಾಜಲ, ತವಲ್ಕಾರ, ಋಣಾರ್ಣ, ಪ್ರಾರ್ಣ—ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ತವಲ್ಕಾರ ಎಂದರೆ ಶೀತದಿಂದ ನರಳುವವನು; ಸೈಂದ್ರಿ ಮತ್ತು ಸೌಕಾರ ಕೂಡ ಹಾಗೆಯೇ. ವಧುವಿಗೆ ಆಸನ ತಂದಿರುವುದು ತಂದೆಗೆ; ಇಲ್ಲಿ ‘ಲ’ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ನಿಯಮವಾಗಿ ಬಳಸಬೇಕು. ನಾಯಕನು ಲವಣ; ಈ ಹಸುಗಳು, ಆದರೆ ಇತರರು ಇಲ್ಲ. ದೇವಿಯ ಮನೆ ಇಲ್ಲಿದೆ; ಈ ಇಬ್ಬರೂ ಚತುರರು ಎಂದು ತಿಳಿ. ಇಲ್ಲಿ ಆರು ಕುದುರೆಗಳಿವೆ; ಅವುಗಳೆಂದರೆ ಕಮಲದ ದಳವಲ್ಲ. ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವದು, ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಲ್ಲದದು, ಆ ನೀರು, ಆ ಶ್ಮಶಾನ. ಇಲ್ಲಿ ಅವನು ಬೇಯಿಸುತ್ತಾನೆ, ಇಲ್ಲಿ ಅವನು ಹಣ್ಣಾಗಿಸುತ್ತಾನೆ, ನೀನು ಮುಚ್ಚುತ್ತೀಯೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ನೀನು ಗುಡುಗಿನ ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತೀಯ, ನೀನು ದಾಟುತ್ತೀಯ, ಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾ. ನೀನು ಬರೆಯುತ್ತೀಯ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತೀಯ, ನೀನು ಮಲಗುತ್ತೀಯಾದರೂ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನೀನು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದೀಯ, ಸದಾ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತೀಯ. ಯಾರು ದುಷ್ಟದಿಂದ ಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ? ಯಾರು ಹೀಗೆ ಮಾಡುವರು? ಯಾರು ಫಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ? ಯಾರು ಮಲಗುತ್ತಾರೆ? ಯಾರು ಶಕ್ತಿಹೀನರು? ಯಾರು ಗೌರವಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರು? ಯಾರು ಇಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾರೆ? ಯಾರು ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ? ದೇವತೆಗಳು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ‘ಹೋಗು, ಸ್ನೇಹಿತನೇ.’ ವಿಷ್ಣು ಸ್ವಯಂ ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ; ಗೀತಾಧಿಪತಿ ಮತ್ತು ಧೂಮಾಧಿಪತಿ ಕೂಡ ಹಾಗೆಯೇ. ಅವನು ನಮ್ಮಿಂದ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ; ಅವನು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ, ಹೋಗುವನು. ಗುಡಾರದ ನೆರಳು, ಹಾಗೆಯೇ ನೆರಳು, ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಬಂಧಗಳು ಇದೇ ರೀತಿಯವು. ಆರು ಸಮಾಸಗಳು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ: ಕರ್ಮಧಾರಯ, ದ್ವಿಗು, ತ್ರಿವೇದಿ, ಗ್ರಾಮ, ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ತತ್ಪುರುಷ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಯಾವುದು ನಿರ್ಮಿತವೋ, ಯಾವುದು ಅದರಿಗೋ, ನರಿ ಭಯ, ಆ ಧನ. ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣ, ಸತ್ಯದ ಜ್ಞಾನಿ, ಬಹುವ್ರೀಹಿ ಮತ್ತು ಅವ್ಯಯಿ. ಸ್ಥಿತಿ, ಆಧಾನ, ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ; ದ್ವಂದ್ವ, ದೇವಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವರು. ತद्धಿತ ರೂಪಗಳು: ಪಾಂಡವ, ಶೈವ, ಬ್ರಾಹಯ, ಬ್ರಹ್ಮತಾ ಮತ್ತು ಇತರವು. ದೈವ, ಅಗ್ನಿ, ಸ್ನೇಹ, ಅಧಿಪತ್ಯ, ಶುಕ್ರ, ಋಷ್ಟು, ಸ್ವಯಂಭುವ, ತಂದೆ. ಚಲಿಸುವವರು, ಹಸು, ಎಮ್ಮೆ, ಪುರುಷತ್ವವುಳ್ಳವರು ಪ್ರಶಂಸಿತವಲ್ಲ. ‘ಹಲ್’ ಅಂತ್ಯವಿರುವುದು—ಕುದುರೆ, ಜುವ, ಭೂಮಿ, ಗಾಳಿ, ಮಾಂಸಭಕ್ಷಕ, ಜಿಂಕೆ. ಆತ್ಮ, ರಾಜ, ಯುವಕ, ಮಾರ್ಗ, ಪೂಷ, ಬ್ರಹ್ಮಘ್ನ ಮತ್ತು ‘ಹಲ್’. ಮಲ, ಮೂತ್ರ, ವೀರ್ಯ, ಜೇನು, ಎಣ್ಣೆ, ಶ್ಮಶಾನದ ಮರ, ಅರಣ್ಯ, ನೀರು, ಎಲುಬು, ಜಗತ್ತಿನ ವಸ್ತುಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗವಾಗಿವೆ. ಕ್ರಿಯೆ, ತುಪ್ಪ, ದೇಹ, ಅಗ್ನಿ, ವಿಷ, ನಪುಂಸಕ; ಹೆಂಡತಿ, ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ, ನದಿ, ಭಾಗ್ಯ, ಶ್ರೀ, ಭೂಮಿ, ವಧು ಕೂಡ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ. ಭ್ರೂ, ಪುನರ್ಜನ್ಮ, ಹಸು, ಸಹೋದರಿ, ತಾಯಿ—all these are feminine; ವಾಣಿ, ರಕ್ತ, ದಿಕ್ಕು, ಕ್ರೋಧ, ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯುವತಿ, ಹಾಗೂ ಸೊಂಟವೂ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ. ಸ್ವರ್ಗ, ದಿನ, ವರ್ಷ ಋತು, ಸೋಮ, ಉಷ್ಣಿಕ್ ಛಂದಸ್ಸು—ಗುಣ, ದ್ರವ್ಯ, ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ. ಹೀಗೆ ನಾನು ಸ್ತ್ರೀರೂಪಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದೆ. ಬಿಳಿ, ಕಪ್ಪು, ಕೆಂಪು, ಶುದ್ಧ, ಗ್ರಾಮಾಧಿಪತಿ, ಜ್ಞಾನಿ, ಚತುರ, ಕಮಲಜನ್ಮ, ಕರ್ತೃ, ಬುದ್ಧಿವಂತ, ಬಹು, ಉತ್ತಮ ಪುತ್ರ—ಇವು ಪುಂಲಿಂಗ. ಸತ್ಯವಂತ, ನಾಗ, ಅಗ್ನಿ ಪುಂಲಿಂಗ; ಆಹಾರಯೋಗ್ಯವಲ್ಲದವು, ದೂರ ಬೀಳುವವು, ಎಲ್ಲವೂ, ವಿಶ್ವ, ಇಬ್ಬರೂ, ಒಂದರ ಕಡಿಮೆ, ಮತ್ತೊಂದು—ಇವು ಪುಂಲಿಂಗ. ಡಟರ, ಡಟಮ, ನೆಮ, ತ್ವಃ, ಸಮ, ಸಿಮೇತರ; ಪೂರ್ವ, ಅಧರ, ದಕ್ಷಿಣ, ಉತ್ತರಾವರ—ಇವು ಪುಂಲಿಂಗ. ಪರ, ಅಂತರ ಕೂಡ ಹೀಗೇ; ಯತ್, ತತ್, ಕಿಮ್, ಅದಸ್ ನಪುಂಸಕ; ಯುಷ್ಮತ್, ಅಸ್ಮತ್, ತತ್—ಮೊದಲ, ಎರಡನೆಯ, ಮೂರನೆಯ ಪುರಷ—ಇವು ದ್ವಿವಚನ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಕೆಲವರು, ಇಬ್ಬರು ಮುಂತಾದ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಖ್ಯೆಗಳು; ಶೃಣೋತಿ (ಕೇಳುತ್ತಾನೆ), ಜುಹೋತಿ (ಹೋಮ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ), ಜಹಾತಿ (ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾನೆ), ದಧಾತಿ (ಹಾಕುತ್ತಾನೆ) ಕೂಡ. ದೀಪ್ಯತಿ (ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ), ಸ್ಥೂಯತಿ (ಪ್ರಶಂಸಿತ), ಪುತ್ರೀಯತಿ (ಪುತ್ರಕಾಮನೆ), ಧನೀಯತಿ (ಧನಕಾಮನೆ), ತ್ರುಟ್ಯತಿ (ಬೀಳುತ್ತದೆ), ಮ್ರಿಯತೆ (ಮರಣ), ಚಿಚೀಷತಿ (ಸಂಗ್ರಹಿಸಬೇಕೆಂದು ಇಚ್ಛೆ), ನಿನೀಷತಿ (ನೇಯಬೇಕೆಂದು ಇಚ್ಛೆ). ಎಲ್ಲರೂ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ, ಎಲ್ಲರಿಗಾಗಿ, ಎಲ್ಲಿಂದ, ಎಲ್ಲ ಅಂತ್ಯ, ಎಲ್ಲರ, ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿ—ಹೀಗೆ ‘ವಿಶ್ವ’ ಮತ್ತು ಇತರ ಪದಗಳು. ಪೂರ್ವ, ಪೂರ್ವಾ, ಪೂರ್ವಸ್ಮಾತ್, ಪೂರ್ವಸ್ಮಿನ್, ಪೂರ್ವ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಸುತನು ಹೇಳಿದರು: ಧಾತುಗಳ ಪರಿಪೂರ್ಣರೂಪಗಳನ್ನು ಹೆಸರುಗಳ ಮೂಲಕ ಮಾತ್ರ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಕುಮಾರನಿಂದ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಕಾಟ್ಯಾಯನನು ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿವರಿಸಿದನು. ಆರ್ಯಾ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಹೀಗಿವೆ: ತ್ವಷ್ಟ ಎಂಬ ಗುಂಪು ಸದಾ ಸೇರಿರುತ್ತದೆ, ವಿಶಮ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ; ಆರನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಜೋ ಅಥವಾ ನ್ಲೌ ಬರುತ್ತದೆ, ಆರನೆಯ ಪದ ಎರಡನೆಯಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ. ಆರಂಭದಿಂದ, ಏಳನೆಯಲ್ಲಿ ಹ್ರಸ್ವ; ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಶರ; ಮೂರು ಗುಂಪುಗಳು ಮತ್ತು ಪಾದ ಸರಿಯಾಗಿವೆ; ಅಗ್ನಿಯ ಅಡ್ಡಹಾದಿಯಿಂದ ವಿಪುಲಾ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿ ಸುತನು ಸಂಹಿತಾದಿ ಗ್ರಂಥಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವ್ಯಾಕರಣ ಮತ್ತು ಛಂದಸ್ಸಿನ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆಯನ್ನು, ಪದಗಳ ರೂಪ, ಲಿಂಗ, ವಚನ, ಸಂಧಿ, ಸಮಾಸ, ಧಾತು, ವಿಭಕ್ತಿ—all these aspects with examples, clarity, and ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ವಿವರಿಸಿದರು.