ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಔಷಧಜ್ಞರು ಮತ್ತು ವೈದ್ಯರು ಮಾನವನ ದೇಹದ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಒಬ್ಬನು ದುರ್ಬಲ, ಒಣ, ಕಡಿಮೆ ಕೂದಲುಳ್ಳ, ಚಂಚಲ ಮನಸ್ಸುಳ್ಳವನು, ಬಹಳ ಮಾತಾಡಲು ಇಷ್ಟಪಡುವವನು, ಕನಸುಗಳಲ್ಲಿ ಚಲನೆಯ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಕಾಣುವವನು ವಾತ ಸ್ವಭಾವದವನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಬ್ಬನು ಕಾಲಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೇ ಹುದಿಗೇರಿ ಹೋಗಿರುವ, ಬೆಳಗಿನ ಚರ್ಮವಿರುವ, ಸುಲಭವಾಗಿ ಬೆವರುತ್ತಿರುವ, ಬೇಗ ಕೋಪಗೊಳ್ಳುವ, ಬುದ್ಧಿವಂತ, ಕನಸುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕಾಣುವವನು ಪಿತ್ತ ಸ್ವಭಾವದವನೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಸ್ಥಿರ ಮನಸ್ಸು, ಮೃದು ಧ್ವನಿ, ಸ್ಪಷ್ಟ ಮತ್ತು ಸುಂದರ ಮಾತು, ಮೃದು ಕೂದಲು, ಕನಸುಗಳಲ್ಲಿ ನೀರು ಅಥವಾ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಕಾಣುವವನು ಕಫ ಸ್ವಭಾವದವನೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಯಾವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲಾದರೂ ಎರಡು ಅಥವಾ ಮೂರು ದೋಷಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣಿಸಿದರೆ, ಅವನು ಮಿಶ್ರ ಸ್ವಭಾವದವನು. ಆದರೆ ಒಂದೇ ದೋಷ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಮುಖ್ಯ ಸ್ವಭಾವವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು. ಜಠರಾಗ್ನಿ ಎಂಬುದು ನಾಲ್ಕು ವಿಧವಾಗಿದೆ: ದುರ್ಬಲ (ಕಫದಿಂದ), ತೀಕ್ಷ್ಣ (ಪಿತ್ತದಿಂದ), ಅಸ್ಥಿರ (ವಾತದಿಂದ), ಸಮ (ಮೂರೂ ಸಮವಾಗಿರುವಾಗ). ಸಮ ಜಠರಾಗ್ನಿಯು ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿರಲು ಪೋಷಣೆ ಬೇಕಾಗಿದೆ; ಅಸ್ಥಿರವಾದಾಗ ವಾತವನ್ನು ಶಮನ ಮಾಡಬೇಕು; ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದಾಗ ಪಿತ್ತವನ್ನು ಶಮನಿಸಬೇಕು; ದುರ್ಬಲವಾದಾಗ ಕಫವನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಬೇಕು. ಎಲ್ಲಾ ರೋಗಗಳ ಮೂಲವು ಅಜೀರ್ಣ. ಇದು ಜಠರಾಗ್ನಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಭಾರ, ಅಮ್ಲತೆ, ಅಡಚಣೆ — ಇವುಗಳೂ ನಾಲ್ಕು ವಿಧಗಳಾಗಿವೆ. ಅಜೀರ್ಣದಿಂದ ಹೋಳೇರಾ, ಹೃದಯದ ದೌರ್ಬಲ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ರೋಗಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ; ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ವಚಾ, ಉಪ್ಪು ಮತ್ತು ನೀರನ್ನು ಬಳಸಿ ವಾಂತಿ ಮಾಡಿಸಬೇಕು. ಅಮ್ಲತೆಯಿಂದ ವೀರ್ಯನಾಶ, ತಲೆಸುರುಳಿ, ಮೋಡಲು, ದಾಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ; ಇವರಿಗೆ ತಣ್ಣಗಿನ ನೀರು ಕುಡಿಯಬೇಕು ಮತ್ತು ವಾತ ಶಮನ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು. ಅಂಗವಿಚ್ಛೇದ, ತಲೆಯ ಭಾರ, ತಪ್ಪಾದ ಆಹಾರದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಹಗಲು ನಿದ್ರೆ ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಉಪವಾಸ ಪಾಳಬೇಕು. ಉರಿಯೂತ ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟೆ ಗಡ್ಡೆ, ಮೂತ್ರ ಮತ್ತು ಮಲದ ಅಡಚಣೆ ಇದ್ದರೆ ಸ್ವೇದನ ಮತ್ತು ಉಪ್ಪು ನೀರಿನ ಸೇವನೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಕಫ, ಪಿತ್ತ ಅಥವಾ ವಾತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಭಾರ, ಅಮ್ಲತೆ, ಅಡಚಣೆಗಳಿಗೆ ಹಿಂಗು, ಕಪ್ಪು ಉಪ್ಪು ಮತ್ತು ಪಿಪ್ಪಳಿಯನ್ನು ಹೊಟ್ಟೆಗೆ ಲಿಪ್ತ ಮಾಡಬೇಕು. ಹಗಲು ನಿದ್ರೆ ಎಲ್ಲಾ ಅಜೀರ್ಣವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅಹಿತಕರ ಆಹಾರ ಅನೇಕ ರೋಗಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು. ಉಷ್ಣ ನೀರನ್ನು ಪಾನವಾಗಿ, ಜೇನನ್ನು ಜೀರ್ಣಕರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಬಹುದು; ಆದರೆ ಹಾಲು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮೂಲಂಗಿ, ಮೊಸರು ಅಥವಾ ಮೀನು ಜೊತೆಗೆ ಹೊಂದದು. ಬಿಲ್ವ, ಶೋಣಾ, ಗಂಭಾರಿ, ಪಾಟಲಾ, ಗಣಿಕಾರಿಕಾ — ಈ ಐದು ಮಹಾಮೂಲಗಳು ಜಠರಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಉಜ್ವಲಗೊಳಿಸಿ ಕಫ ಮತ್ತು ವಾತವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತವೆ. ಶಾಲಪರ್ಣ, ಪೃಷ್ಣಿಪರ್ಣ, ಎರಡು ಬೃಹತಿಗಳು, ಗೋಕ್ಷುರ — ಈ ಐದು ಲಘುಮೂಲಗಳು ವಾತ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಶಮನ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಎರಡು ವಿಧದ ದಶಮೂಲಗಳು ಜ್ವರವನ್ನು ಶಮನ ಮಾಡಲು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿವೆ; ಕೆಮ್ಮು, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ದೌರ್ಬಲ್ಯ, ಪಾರ್ಶ್ವ ವೇದನೆಗಳಿಗೂ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಎಣ್ಣೆಗಳಿಂದ ಸ್ವೇದನ ಮತ್ತು ಲೇಪನವನ್ನು ಮಾಡಿ ಕೂದಲು ಉದುರುವಿಕೆ ನಿವಾರಿಸಬಹುದು; ಕಷಾಯದ ನೀರು ನಾಲ್ಕು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಇರಬೇಕು, ಕಾಲಿಗೆ ಕೂಡ ಇದೇ ಪ್ರಮಾಣ ಬಳಸಬೇಕು. ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಹಾಲನ್ನು ಸಮ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ, ಪೇಸ್ಟ್ ಅನ್ನು ಎಣ್ಣೆಯ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ, ಔಷಧಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೇಯಿಸಬೇಕು; ಬಸ್ತಿ ಮತ್ತು ಪಾನಕ್ಕೆ ಸಮ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ, ಮಸಾಜ್‌ಗೆ ಖಡಕ್, ನಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ಮೃದು, ಪ್ರತಿ ವಿಧಕ್ಕೂ ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕು. ದೇಹ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ದೃಢವಾಗಿರುವ, ಸ್ವಭಾವ ಸಹಜವಾಗಿರುವವರನ್ನು ಆರೋಗ್ಯವಂತರಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವಂತನಂತೆ ಪೋಷಿಸಬೇಕು. ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುವವನು ಮರಣದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ; ವೈದ್ಯ, ಸ್ನೇಹಿತ, ಗುರುಗಳಿಗೆ ವೈಮನಸ್ಸು ಅಥವಾ ಅತಿಯಾದ ಮಮಕಾರ/ದ್ವೇಷ ಇರುವವನು ಅಪಾಯದಲ್ಲಿರುತ್ತಾನೆ. ಮಣಿಕಟ್ಟು, ಮೊಣಕಾಲು, ನಾಸಿಕ, ಮುಖದ ಭಾಗಗಳು ಜಾರಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿದ್ದರೆ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಪ್ರಾಣನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಎಡಕಣ್ಣು ಕುಗ್ಗಿಹೋಗಿರುವುದು, ನಾಲಿಗೆ ಕಪ್ಪು, ಮೂಗು ವಿಕೃತ, ತುಟಿಗಳು ಕಪ್ಪು ಮತ್ತು ಜಾರಿಕೊಂಡಿರುವುದು, ಬಾಯಿ ಕಪ್ಪಾಗಿರುವುದು ಇತ್ಯಾದಿ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಇದ್ದರೆ, ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಆಶೆಯನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧನ್ವಂತರಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಹಿತ-ಅಹಿತವನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಮತ್ತು ಅನುಪಾನ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಕೆಂಪು ಅಕ್ಕಿ ಮೂರು ದೋಷಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ, ದಾಹವನ್ನು ಶಮನಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬು ಸೇರುವುದನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮಹಾಶಾಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಬಲವರ್ಧಕ; ಕಲಮ ಅಕ್ಕಿ ಕಫ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಶಮನಿಸುತ್ತದೆ; ಇದು ಶೀತ, ಭಾರವಾದದು; ಮತ್ತು generally, ಬಿಳಿ ಷಷ್ಟಿಕ ಅಕ್ಕಿಯೂ ಮೂರು ದೋಷಗಳನ್ನು ಶಮನಿಸುತ್ತದೆ. ಶ್ಯಾಮಾಕ ಕಷಾಯ, ಖರ, ವಾತಕಾರಕ, ಕಫ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಶಮನಿಸುವುದು; ಅದೇ ರೀತಿ ಪ್ರಿಯಂಗು, ನಿವಾರ, ಕೊರಡುಷ ಕೂಡ. ಜೋಳವನ್ನು ಪದೇಪದೇ ಬಳಸುವುದು, ಶೀತವಾಗಿದ್ದರೆ, ಕಫ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ; ಇದು ಬಲವರ್ಧಕ, ಶೀತ, ಭಾರವಾದದು ಮತ್ತು ಸಿಹಿಯಾದದು; ಗೋಧಿ ವಾತವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮುದ್ಗ ಸ್ತಂಭಕ, ಸಿಹಿ, ಲಘು, ಕಫ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಶಮನಿಸುತ್ತದೆ; ಮಾಷ ಅತ್ಯಂತ ಬಲವರ್ಧಕ, ಬಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ಭಾರವಾದದು, ಪಿತ್ತ ಮತ್ತು ಕಫವನ್ನು ಶಮನಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಜಮಾಷ ಬಲವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಕಫ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಶಮನಿಸಿ, ವಾತದ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ; ಕುಲಥ ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ಉಗುರುಳಿಕೆ, ಹೃದಯರೋಗ, ಕಫ, ಗಡ್ಡೆ, ವಾತವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಕುಷ್ಟಕ ಶೀತ, ಬಂಧಕ, ರಕ್ತಪಿತ್ತ, ಜ್ವರ, ಉನ್ಮಾದವನ್ನು ಶಮನಿಸುತ್ತದೆ; ಚಣ ವಾತಕಾರಕ, ವೀರ್ಯ, ರಕ್ತ, ಕಫ, ಪಿತ್ತದ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಸೂರ ಸಿಹಿ, ಶೀತ, ಬಂಧಕ, ಕಫ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಶಮನಿಸುತ್ತದೆ; ಕಲಾಯ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಅತ್ಯಂತ ವಾತಕಾರಕ. ಆಗ್ಕಿ ಕಫ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಶಮನಿಸಿ ವೀರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ; ಅತಸಿ ಪಿತ್ತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ; ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ ಕಫ ಮತ್ತು ವಾತವನ್ನು ಜಯಿಸುತ್ತದೆ. ಎಳ್ಳು ಉಪ್ಪು, ಸಿಹಿ, ಸ्नेಹ, ಬಲವರ್ಧಕ, ಉಷ್ಣ, ಪಿತ್ತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ; ಬೇರೆ ಧಾನ್ಯಗಳು ಖರ, ಶೀತ, ಬಲವನ್ನು ಕಡಿಮೆಮಾಡುವವು. ಚಿತ್ರಕ, ಎಂಗುಡಿ, ನಾಲಿಕಾ, ಪಿಪ್ಪಲಿ, ಮಧುಶಿಗ್ರು, ಚವ್ಯ, ಚರಣ, ನಿರ್ಗುಂಡಿ, ತರಕಾರಿ, ಕಾಶಮರ್ದಕ — ಇವುಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಿಲ್ವ ಮತ್ತು ಇತರ ಹಣ್ಣುಗಳು ಕಫ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಶಮನಿಸಿ, ಹುಳುಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತವೆ, ಲಘು, ಜಠರಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಉಜ್ವಲಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ; ಮಳೆಯ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ಇವು ವಾತ ಮತ್ತು ಕಫವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ ಎಲ್ಲ ರೋಗಗಳನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುತ್ತವೆ. ಎರಂಡೆ, ಕರುಣೇಗಿಡ ಮತ್ತು ಕಾಕಮಾಚಿ ಕಹಿ, ಮೂರು ದೋಷಗಳನ್ನೂ ನಿವಾರಿಸುತ್ತವೆ; ಚಾಂಗೆರಿ ಕಫ ಮತ್ತು ವಾತವನ್ನು ಶಮನಿಸುತ್ತದೆ, ಸಾಸಿವೆ ಎಲ್ಲ ರೋಗಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕೌಸ್ಮಸುಂಭ ಮತ್ತು ರಾಜಿಕಾ ವಾತ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಶಮನಿಸುತ್ತವೆ; ನಾಡೀಚಹ್ ಕಫ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಶಮನಿಸುತ್ತದೆ; ಸೌತೆಕಾಯಿ ಸಿಹಿ ಮತ್ತು ಶೀತ. ಪದ್ಮಪತ್ರ ಮತ್ತು ತ್ರಿಪುಟ ರೋಗಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತವೆ, ತ್ರಿಪುಟ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಾತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ; ವಾಸ್ತುಕ ಉಪ್ಪನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು ಎಲ್ಲ ರೋಗಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಜಠರಾಗ್ನಿ ಉಜ್ವಲಗೊಳಿಸುವದು. ತಂಡುಕಿ, ವಿಪಹಾರ, ಪಾಲಂಕ್ಯಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಬುಡಕಾಯಿಗಳು ರೋಗಕಾರಕ, ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವವು; ಬೇಯಿಸಿದರೆ ವಾತ ಮತ್ತು ಕಫವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲದರಲ್ಲಿಯೂ ಆದ್ಯ ಬೇಯಿಸಿದರೆ ರೋಗಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಿ, ಗಂಟಲು ಶಮನಿಸುತ್ತದೆ; ಕರ್ಕೋಟಕ, ವಾರ್ತಾಕ, ಪದೋಲ, ಕಾರವೇಳಕ ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ. ಇಂತಿ, ಧನ್ವಂತರಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಔಷಧಜ್ಞರು ಮಾನವನ ದೇಹ, ಆಹಾರ, ಔಷಧ ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಗುಣಧರ್ಮಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ, ಆರೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಆಯುಷ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡಿದರು.