ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಸುಶ್ರುತನಿಗೆ ಧನ್ವಂತರಿ ಈ ರೀತಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ: "ಸುಶ್ರುತಾ, ಬಲವಾದ ಅಡಚಣೆಗಳು ಕೂಡ, ಪುನಃಪುನಃ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡುವುದರಿಂದ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಉದಾನವೆಂದರೆ ಜೀವ ಮತ್ತು ಬಲ; ಇವುಗಳಿಗೆ ಅಡಚಣೆ ಉಂಟಾದರೆ ಜೀವ ಮತ್ತು ಬಲ ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ವಾಯುಗಳು ಅಡಗಿದಾಗ ಅಥವಾ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳದಿಂದ ತಿರುಗಿದಾಗ—even known or unknown—ಅವುಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ, ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಕೂಡ, ಮತ್ತು ಇದರಿಂದ ಅನೇಕ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಗಳು ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಅಡಚಣೆಯಿಂದಾಗಿ, ಗಡ್ಡೆ, ಪ್ಲಿಹಾ ಸಮಸ್ಯೆ, ಹೃದಯ ರೋಗ, ಹೊಟ್ಟೆಯ ಗಡ್ಡೆಗಳು, ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾಯಿಲೆಗಳು—ಇವುಗಳು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಪೀಡಿತರಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಸುಶ್ರುತಾ, ಎಲ್ಲಾ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಕಾರಣವನ್ನು ನಾನು, ಆತ್ರೇಯನು ಹೇಳಿದಂತೆ, ಮಾನವ ಜೀವದ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿದ ಮೇಲೆ, ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಆರಂಭಿಸಬೇಕು. ಎಲ್ಲಾ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ತ್ರಿಫಲಾ, ಜೇನು, ತುಪ್ಪ, ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ನೀಡಿದರೆ ಉತ್ತಮ. ತ್ರಿಫಲಾ ಮತ್ತು ಪಿಪ್ಪಲಿ ಅಥವಾ ತ್ರಿಫಲಾ ಮಾತ್ರ ನೀಡಿದರೂ, ಎಲ್ಲ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ; alternatively, ಶತಾವರಿ, ಗುಡುಚಿ, ಅಗ್ನಿ, ಮತ್ತು ವಿದಂಗವನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದು. ಶತಾವರಿ, ಗುಡುಚಿ, ಅಗ್ನಿ, ಶುಷ್ಕ ಶುಂಠಿ, ಮೂಷಲಿಕಾ, ಬಲಾ, ಪುನರ್ಣವಾ, ಬೃಹತಿ, ನಿರ್ಗುಂಡಿ, ಮತ್ತು ನೀಮದ ಎಲೆಗಳು; ಭೃಂಗರಾಜ, ಆಮಲಕ, ವಾಸಕ ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ರಸ; ತ್ರಿಫಲಾ ಏಳು ಬಾರಿ ಅಥವಾ ಒಂದೇ ಬಾರಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡಿದರೂ. ಮೊದಲು ಹೇಳಿದಂತೆ, ಲಭ್ಯತೆ ಅನುಸಾರ ಪುಡಿ, ಲಡ್ಡು, ಗುಳಿಕೆ, ತುಪ್ಪ, ಎಣ್ಣೆ, ಅಥವಾ ಕಷಾಯ—all these forms—ಕ್ಷಯ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು; ಒಂದು ಪಲಾ, ಅರ್ಧ ಪಲಾ, ಒಂದು ಕರ್ಷ, ಅಥವಾ ಅರ್ಧ ಕರ್ಷ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ. ಇಲ್ಲಿ ಕಾರಣಗಳ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ, ಸುಶ್ರುತಾ. ಈಗ ನಾನು, ಧನ್ವಂತರಿ, ಎಲ್ಲಾ ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸಬಲ್ಲ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಔಷಧಿಯ ಸಾರವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಜೀವಿಗಳ ಜೀವದ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ, ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಕೇಳು. ಅದರ ಮೂಲಗಳು: ತುಳು, ಕಹಿ, ತಿತ್ತ, ಹುಳಿ, ಒಣ, ಇತ್ಯಾದಿ ಆಹಾರದಿಂದ, ಚಿಂತೆ, ಕಾಮ, ವ್ಯಾಯಾಮ, ಭಯ, ದುಃಖ, ಮತ್ತು ನಿದ್ರಾಹೀನತೆಯಿಂದ; ಜೋರಾಗಿ ಮಾತಾಡುವುದು, ಭಾರವಾದುದು, ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರಮ, ಅತಿಶಯ ಪ್ರಯತ್ನ; ಗಾಳಿಯು, ಬಿರುಗಾಳಿ, ಜೀರ್ಣನ ನಂತರ, ದಿನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಉಷ್ಣ, ಹುಳಿ, ಉಪ್ಪು, ಕ್ಷಾರ, ಕಹಿ, ಜೀರ್ಣವಾಗದ ಆಹಾರ, ಪ್ರಚಂಡ ಉಷ್ಣ, ಅಗ್ನಿ, ದುಃಖ, ಮದ್ಯಪಾನ, ಕೋಪ—ಇವುಗಳಿಂದ ಪಿತ್ತ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ದಹನ ಸಮಯ, ಭೋಜನ ನಂತರ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ, ಮೋಡಗಳ ಅಂತ್ಯ, ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ—ಪಿತ್ತ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಮಧುರ, ಹುಳಿ, ಉಪ್ಪು, ಎಣ್ಣೆ, ಭಾರವಾದ, ತಂಪಾದ ಆಹಾರ, ಹೊಸ ಅಕ್ಕಿ, ಲೇಪದ ಆಹಾರ, ಮೀನು, ಮಾಂಸ—ಇವುಗಳಿಂದ ಕಫ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಯಾಮದ ಕೊರತೆ, ದಿನದ ನಿದ್ದೆ, ಹಾಸಿಗೆ-ಕುರ್ಚಿಯ ಸುಖ, ಇತ್ಯಾದಿ; ಭೋಜನ ನಂತರ ಮತ್ತು ವಸಂತದಲ್ಲಿ ಕಫ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ದೇಹದ ಒಣತೆ, ಸಂಕೋಚ, ಅಡಚಣೆ, ಇತ್ಯಾದಿ ಲಕ್ಷಣಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ, ಶೂನ್ಯತೆ, ರೋಮಾಂಚನ, ಗಟ್ಟಿತನ, ಒಣತೆ—ಇವು ಗಾಳಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಬಣ್ಣದ ಮಸುಕು, ಅಂಗಗಳ ವಿಭಜನೆ, ದುರ್ಬಲತೆ, ಹೆಚ್ಚು ದೌರ್ಬಲ್ಯ—ಇವು ಗಾಳಿಯ ಕಾಯಿಲೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ದಹನ, ಉಷ್ಣತೆ, ಕಾಲಿನ ತೇವ, ಕೆಂಪು, ದಣಿವಿನ ತೀವ್ರತೆ, ಕಹಿ, ಹುಳಿ, ದುರ್ವಾಸನೆ, ಬೆವರು, ಅಚೇತನ, ಹೆಚ್ಚು ಬಾಯಾರಿಕೆ, ತಲೆಸುತ್ತು—ಇವು ಪಿತ್ತದ ಲಕ್ಷಣಗಳು; ಹಳದಿ, ಹಸಿರು, ಮತ್ತಿತರ ಪಿತ್ತದ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ದೇಹದಲ್ಲಿ ಎಣ್ಣೆ, ಮಧುರತೆ, ದೀರ್ಘ ಕ್ರಿಯೆ, ಬಂಧನೆ—ಇವು ಕಫದ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ನಿಶ್ಚಲತೆ, ತೃಪ್ತಿಯ ಕೊರತೆ, ಉಬ್ಬು ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ಭಾರತೆ, ಹಚ್ಚು, ನಿದ್ದೆ, ಆಲಸ್ಯ—ಇವು ಕಫದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ, ಎರಡು ದೋಷಗಳಿಂದ ಕಾಯಿಲೆ ಉಂಟಾಗಿರುವುದನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು; ಎಲ್ಲಾ ಕಾರಣಗಳು ಇದ್ದರೆ, ಅದು ತ್ರಿದೋಷಾತ್ಮಕ (ಸನ್ನಿಪಾತಿಕ) ಎಂಬುದು. ದೇಹವೆಂದರೆ ದೋಷ, ಧಾತು, ಮಲಗಳ ಆಧಾರ; ಅವು ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಆರೋಗ್ಯ, ಹೆಚ್ಚಿದರೆ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ, ತದ್ವಿರುದ್ಧ. ಧಾತುಗಳು: ಮೇದು, ರಕ್ತ, ಮಾಂಸ, ಮಜ್ಜೆ, ಅಸ್ಥಿ, ವೀರ್ಯ; ದೋಷಗಳು: ವಾತ, ಪಿತ್ತ, ಕಫ; ಮಲಗಳು: ಮಲ, ಮೂತ್ರ, ಮತ್ತಿತರೆ. ವಾತ: ತಂಪು, ಹಗುರ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ, ಧ್ವನಿನಾಶ, ಸ್ಥಿರ, ಬಲಿಷ್ಠ; ಪಿತ್ತ: ಹುಳಿ, ಕಹಿ, ಉಷ್ಣ, ದುರ್ವಾಸನೆ, ರೋಗದ ಕಾರಣ; ಕಫ: ಮಧುರ, ಉಪ್ಪು, ಎಣ್ಣೆ, ಭಾರ, ಬಹು ಲೇಪ. ವಾತವು ಗುದ, ಕಂಬದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ; ಪಿತ್ತವು ಪಚನಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ; ಕಫವು ಹೊಟ್ಟೆ, ಗಂಟಲು, ತಲೆ ಸಂಧಿಗಳಲ್ಲಿ. ಕಹಿ, ತಿತ್ತ, ತುಳು ರುಚಿಗಳು ವಾತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ; ಕಹಿ, ಹುಳಿ, ಉಪ್ಪು ಪಿತ್ತವನ್ನು; ಮಧುರ, ಉಷ್ಣ, ಉಪ್ಪು ಕಫವನ್ನು. ಇವುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ರುಚಿಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದರೆ, ಅವು ಶಮನವಾಗುತ್ತವೆ; ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಶಮನ, ಆರೋಗ್ಯವರಿಗೆ ಹಿತ. ಮಧುರ ರುಚಿ ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ, ಧಾತುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ; ಹುಳಿ ಮನಸ್ಸು, ಹೃದಯವನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುತ್ತದೆ, ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ; ತಿತ್ತ ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುತ್ತದೆ, ಜ್ವರ, ಬಾಯಾರಿಕೆ ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ, ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ, ಒಣಗಿಸುತ್ತದೆ; ತುಳು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಗಾಳಿಯನ್ನು ಶೋಧಿಸುತ್ತದೆ, ಸಂಕುಚನೆ, ಆಮ್ಲೀಕರಣ, ಒಣಗಿಸುವ ಗುಣ. ಪದಾರ್ಥವು ರುಚಿ, ಶಕ್ತಿ, ಪಾಕಶಕ್ತಿಯ ಆಧಾರ; ರುಚಿಯ ಪರಿವರ್ತನೆಯಿಂದ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಶಕ್ತಿ ತಂಪು, ಉಷ್ಣ, ಉಪ್ಪು; ಪಾಕಶಕ್ತಿ ಎರಡು ಪ್ರಕಾರ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕಹಿ. ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ನಾಲ್ಕು ಅಂಗಗಳು: ವೈದ್ಯ, ಔಷಧಿ, ರೋಗಿ, ಸಹಾಯಕ; ಯಾವುದಾದರೂ ವಿರೋಧವಾಗಿದ್ದರೆ, ಯಶಸ್ಸು ದೊರೆಯದು. ಪ್ರದೇಶ, ಕಾಲ, ವಯಸ್ಸು, ಜೀರ್ಣಾಗ್ನಿ, ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಸ್ವಭಾವ, ಔಷಧಿ, ದೇಹ, ಮನಸ್ಸು, ಬಲ, ಕಾಯಿಲೆ—ಇವುಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು, ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಮಿಶ್ರ ಸ್ವಭಾವದ ಪ್ರದೇಶ 'ಸಾಮಾನ್ಯ' ಎಂದೆ; ಬಾಲ್ಯವು ಹದಿನಾರು ವಯಸ್ಸು, ಮಧ್ಯ ವಯಸ್ಸು ಎಪ್ಪತ್ತರವರೆಗೆ, ನಂತರ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಕಫ, ಪಿತ್ತ, ವಾತ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ; ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಾರ, ಅಗ್ನಿ, ಶಸ್ತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯಿಲ್ಲದೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಕ್ಷೀಣರಿಗೆ ಪೋಷಣಾ ಚಿಕಿತ್ಸೆ, ಸ್ಥೂಲರಿಗೆ ಶೋಧನ, ಮಧ್ಯಮರಿಗೆ ರಕ್ಷಣಾ—ಇವು ಮೂರು ದೇಹಗಳ ಪ್ರಕಾರ. ಬಲವನ್ನು ದೃಢತೆ, ವ್ಯಾಯಾಮ, ತೃಪ್ತಿ ಮೂಲಕ ಗಮನಿಸಬೇಕು; ಸ್ಥಿರ, ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ವ್ಯಕ್ತಿ. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಪಾನಗಳು ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದರೂ, ಸ್ವಭಾವದ ಅನುಕೂಲವಾಗಿದ್ದರೆ, ಅದು ಸಮತೋಲನ ಸ್ಥಿತಿ. ಗರ್ಭಿಣಿ ಮಹಿಳೆ ಕಫವರ್ಧಕ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಿದರೆ, ಕಫ ಸ್ವಭಾವದ ಮಗುವು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ; ಹಾಗೆಯೇ, ವಾತವರ್ಧಕ ಅಥವಾ ಪಿತ್ತವರ್ಧಕ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸಿದರೆ, ಅಥವಾ ಸಮಪೋಷಣೆಯಿದ್ದರೆ, ಮಗುವಿನ ಸ್ವಭಾವ ಕೂಡ ಅದನ್ನ ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿ, ಧನ್ವಂತರಿ ಸುಶ್ರುತನಿಗೆ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಮೂಲ, ಲಕ್ಷಣ, ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಬಗ್ಗೆ ಪವಿತ್ರವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ—ಮಾನವ ಜೀವದ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ, ಪ್ರಪಂಚದ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕಾಗಿ.