ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಮಹರ್ಷಿಗಳಾದ ಧನ್ವಂತರಿ ಮತ್ತು ಸುಶ್ರುತರ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ, ಧನ್ವಂತರಿ ವಾತದೋಷದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ವಿವಿಧ ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ವಾತದೋಷದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಒಂದು ಭಯಾನಕ ರೋಗವಿದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿತನ, ಅಡ್ಡಾಡುವಿಕೆ, ನಿದ್ರೆ ಭಂಗ, ಸಂಧ್ಯುಗಳ ಮುರಿದು ಹೋಗುವುದು ಮತ್ತು ಕಂಪನ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ರೋಗವು ದೇಹದ ಎಲ್ಲಾ ಧಮನಿಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿ, ಅಂಗಾಂಗಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಆಕ್ಷೇಪಕ ರೋಗ ಎಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೆಳಗಿನಿಂದ ವಾತ ತಡೆದು ಮೇಲೆ ಏರುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅದು ಹೃದಯವನ್ನು ಒತ್ತಿ, ತಲೆ ಮತ್ತು ಕಪಾಲದಲ್ಲಿ ನೋವು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ರೋಗಿಯು ದೇಹವನ್ನು ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾನೆ, ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಬಿಗಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಉಸಿರಾಟದಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ, ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ಪಾರಿವಾಳದಂತೆ ಶಬ್ದ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಅಂಗಾಂಗಗಳು ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತವೆ; ವಾತವು ಮೂಗಿನ ಬೇರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರೆ, ಅದು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರೋಗಿಗೆ ಕ್ಷಣ ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಆರಾಮ ಮತ್ತು ಅನಾರಾಮ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ; ಗಾಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಈ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಬಹುಪಾಲು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೆವರಿನ ಗಟ್ಟಿತನ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ವಾತವು ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ದೇಹದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿದಾಗ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕುಗ್ಗುವುದು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ವಾತದ ಬಲ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿತನ, ಜಂಭಿಕೆ, ಹಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ದುರ್ಬಲತೆ, ಶ್ರಮದ ಕೊರತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ದೇಹದ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ನೋವು, ಹಲ್ಲು, ಬೆನ್ನು, ತಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿತನ, ದೇಹ ಹೊರಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸುವುದು, ಬೆನ್ನು, ಹೃದಯ ಮತ್ತು ತಲೆಯ ನೋವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೃದಯದ ಭಾಗ ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಭುಜವು ಕುಗ್ಗುವುದು, ಹಲ್ಲು ಮತ್ತು ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣ ಬದಲಾಗುವುದು, ದೇಹದಲ್ಲಿ ಬೆವರು ಕಾಣಿಸದಿರುವುದು—all signs of vata disorder. ಹಲ್ಲುಗಳ ಗಟ್ಟಿತನ, ದೇಹದ ಹೊರಗೆ ವಿಸ್ತರಣೆ—all these are vata vikara symptoms. ವಾತವು ಮಲ ಮತ್ತು ಮೂತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಸಂಚರಿಸಿದಾಗ, ಇಂತಹ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ರೋಗಗಳು ತಲೆಮೂಳೆಗಳಿಂದ ಕಾಲಿನವರೆಗೆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹರಡುತ್ತವೆ; ರೋಗಿಯು ಬಿಳಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಗಾಯಗಳ ಉಬ್ಬು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂಗಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಚುರುಕು ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ, ನಾಲಿಗೆಯನ್ನು ಚಪ್ಪುವುದು, ಬಿಸಿ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿದ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಆರೋಗ್ಯ ಪುನಃ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ವಾತವು ಹಲ್ಲಿನ ಬೇರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಗಟ್ಟಿತನ ಉಂಟುಮಾಡಿದರೆ, ಬಾಯಿ ತೆರೆದು ಅಥವಾ ಮುಚ್ಚಿದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಹಲ್ಲುಗಳ ಗಟ್ಟಿತನದಿಂದ ಚಪ್ಪುವುದು, ಮಾತಾಡುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ; ವಾತವು ಮಾತಿನ ನರಗಳನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿದರೆ, ನಾಲಿಗೆ ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ನಾಲಿಗೆಯ ಗಟ್ಟಿತನ, ಆಹಾರ, ಪಾನೀಯ ಸೇವನೆ, ಮಾತಾಡುವುದು—all become impossible; ತಲೆ ಮೇಲೆ ಭಾರವಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಅತಿ ನಗುವುದು, ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವುದು—all these aggravate vata. ಅಸಮ ಸಮತಲದ ತಲಪಾಯ ಬಳಸುವುದು, ಗಟ್ಟಿಯಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಚಪ್ಪುವುದು, ಇವುಗಳಿಂದ ವಾತ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ; ವಾತಪೀಡಿತರಿಗೆ ಇದು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ. ಮುಖ ತಿರುಗಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಜೋರಾಗಿ ನಗುವುದು, ತೀವ್ರವಾಗಿ ನೋಡುವುದು—all these are seen; ನಂತರ ಮಾತಿನ ದುರ್ಬಲತೆ, ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿತನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಹಲ್ಲುಗಳ ಕಡಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಧ್ವನಿಯ ನಷ್ಟ, ಶ್ರವಣದ ಹಾನಿ, ದೃಷ್ಟಿಯ ದುರ್ಬಲತೆ, ಘ್ರಾಣಶಕ್ತಿಯ ನಾಶ, ಸ್ಮರಣಶಕ್ತಿಯ ಹಾನಿ, ಭಯ, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ—all these are symptoms. ಉಗುಳುವುದು, ದೇಹದ ಬದಿಗಳ ನೋವು, ಒಂದು ಕಣ್ಣನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಕೊಲಾರ್ಬೋನ್ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ನೋವು, ಅಥವಾ ದೇಹದ ಅರ್ಧ ಭಾಗದ ಪಾರ್ಶ್ವಘಾತ—all are seen. ಇದನ್ನು ಕೆಲವರು ಪಾರ್ಶ್ವಘಾತ ಎಂದು, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಏಕಾಂಗಘಾತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ರಕ್ತಾಧಾರಿತ ಶಿರಾಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯಾದರೆ, ತಲೆಯ ಶಿರೆಗಳಿಗೂ ತೊಂದರೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ದೇಹವು ಕರಡಿ, ನೋವಿನಿಂದ ತುಂಬಿ, ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ, ಇದನ್ನು ಅಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ವಾತ, ಸ್ನಾಯು, ದೇಹ—all are affected. ಒಂದು ಪಾರ್ಶ್ವದ ಕಾರ್ಯನಾಶವಾದರೆ, ಅದನ್ನು ಪಕ್ಷಘಾತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅರ್ಧ ದೇಹ ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವರು ಒಂದು ಅಂಗದ ರೋಗವನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಕೆಳಭಾಗದ ನೋವನ್ನು; ವಾತವು ದೇಹದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡಿದರೆ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಚಲತೆ ಮತ್ತು ಗಟ್ಟಿತನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ವಾತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪಾರ್ಶ್ವಘಾತವನ್ನು ತುಂಬಾ ಕಠಿಣವಾಗಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲಾಗದು; ಇತರ ದೋಷಗಳೊಡನೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾದರೆ, ಅದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕ್ಷಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ದೇಹದ ನಾಳಿಗಳು ಅಜೀರ್ಣ ಮತ್ತು ಕಫದಿಂದ ತಡೆಗಟ್ಟಿದಾಗ, ಅಂಗಾಂಗಗಳು ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತವೆ; ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದಂಡಾಪತಾನಕ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಸ್ಥಿತಿ ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ವಾತವು ಭುಜದ ಬೇರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ಶಿರೆಗಳನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಿದರೆ, ಹೊರಗೆ ಸ್ರಾವವಾಗುವುದು, ಭುಜದಲ್ಲಿ ರೋಗ ಉಂಟಾಗುವುದು. ಬೆರಳಿನ ಬೇರು ಮತ್ತು ಕೈ ಬೆನ್ನಿನ ಸ್ನಾಯುಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯಾದರೆ, ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ; ಇದನ್ನು ವಿಪೂಚಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕೂದಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಾತವು ನೆಲೆಸಿದರೆ, ತೊಡೆಗಳ ಸ್ನಾಯುಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಅದರಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕುಂಟಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ; ಎರಡೂ ತೊಡೆಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯಾದರೆ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಕುಂಟತನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ನಡೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ ಕಂಪನ, ಕುಂಟುತ್ತಾ ನಡೆಯುವುದು—ಇದನ್ನು ಕಲಾಯಖಂಜ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇದು ಸಂಧ್ಯು ಮತ್ತು ಸ್ನಾಯುಗಳ ದುರ್ಬಲತೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ತಂಪು, ಬಿಸಿ, ದ್ರವ, ಒಣ, ಭಾರಿ, ಎಣ್ಣೆಯ ಆಹಾರಗಳು, ಜೀರ್ಣವಾದ ಅಥವಾ ಅಜೀರ್ಣವಾದ ಆಹಾರ ಸೇವನೆ, ಶ್ರಮ, ಚಿಂತೆ, ಎಣ್ಣೆಯ ಆಹಾರ, ನಿದ್ರೆ ಕೊರತೆ—all these aggravate vata. ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಫ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ, ಅದು ಇತರ ದೋಷಗಳನ್ನು ಮೀರಿಸಿ ದೇಹದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡುತ್ತದೆ. ಕಫವು ತೊಡೆಯ ಎಲುಬುಗಳನ್ನು ತುಂಬಿ ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿದರೆ, ಎಲುಬು ಮತ್ತು ಸ್ನಾಯುಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗುತ್ತದೆ; ವಾತದಿಂದ ತೊಡೆ ತಂಪಾಗುತ್ತದೆ. ದೇಹದ ಅಂಗಗಳು ಕಪ್ಪಾಗುವುದು, ಗಟ್ಟಿತನ, ಆಲಸ್ಯ, ಮೂರ್ಛೆ, ನೋವು, ಜ್ವರ—all these are called thigh stiffness; ಕೆಲವರು ಇದನ್ನು ಬಾಹ್ಯ ವಾತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ವಾತ ಮತ್ತು ರಕ್ತದಿಂದ ಮುಣಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಉಬ್ಬು, ತೀವ್ರವಾದ ನೋವಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಕ್ರೋಷ್ಟುಕಶೀರ್ಷ ಎಂದೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇದು ದೊಡ್ಡ ನರಿ ತಲೆಹೋಲುತ್ತದೆ. ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ನೋವು, ಸಮತಲವಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ದಣಿವಿನಿಂದ ಉಂಟಾದರೆ, ವಾತವು ಗುಡಲು ಭಾಗವನ್ನು ಹಿಡಿದರೆ, ಅದನ್ನು ವಾತಕಂಟಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ವಾತವು ಪಾದ, ಬೆರಳು, ನಾಭಿ ಅಥವಾ ಕಣ್ಗಾಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದರೆ, ಚಲನೆ ಕುಗ್ಗುತ್ತದೆ; ಇದನ್ನು ಗೃಹದ್ರಸಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಪನ ಅಥವಾ ಸುಮ್ಮನಾಗುವುದು ಪಾದಹರ್ಷ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇದು ಕಫ ಮತ್ತು ವಾತದ ಹೆಚ್ಚಳದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ವಾತವು ಪಿತ್ತ ಮತ್ತು ರಕ್ತದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಉರಿಯುವಿಕೆ ಉಂಟುಮಾಡಿದರೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಡೆಯುವಾಗ, ಈ ಪಾದ ಉರಿಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು. ಇದಾದ ನಂತರ, ಧನ್ವಂತರಿ ಸುಶ್ರುತನಿಗೆ ವಾತರಕ್ತದ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ: ಅಯೋಗ್ಯ ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ಆಹಾರ ಸೇವನೆ, ಕೋಪ, ಹಗಲು ನಿದ್ರೆ, ರಾತ್ರಿ ಜಾಗರಣೆ ಇವುಗಳಿಂದ ವಾತರಕ್ತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ರೋಗವು ನಾಜೂಕಾದವರು, ತಪ್ಪಾಗಿ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಜೀವನ ಶೈಲಿ ಅನುಸರಿಸುವವರು, ದಪ್ಪವರು ಮತ್ತು ಸೌಕರ್ಯದಲ್ಲಿ ಜೀವನ ನಡೆಸುವವರನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಪೀಡಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಧನ್ವಂತರಿಯವರು ವಾತದೋಷದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಅನೇಕ ರೋಗ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಅವುಗಳ ಪರಿಣಾಮ ಮತ್ತು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಸುಶ್ರುತನಿಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ.