ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಒಮ್ಮೆ ಧನ್ವಂತರಿ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಸುಶ್ರುತರಿಗೆ ರೋಗಗಳ ಮೂಲವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಸಂದರ್ಭವಿತ್ತು. ಅವರು ಹೇಳಿದರು: “ಸುಶ್ರುತಾ, ಈಗ ನಾನು ನಿನಗೆ ಕೆಲವೊಂದು ವಿಶೇಷ ರೋಗಗಳ ಹುಟ್ಟುವಿಕೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಮೊದಲು, ಕೂದಲಿನಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿ, ಕೂದಲನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ, ಕೂದಲಿನ ದ್ವೀಪಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವ, ಅತ್ತಿ ಹಣ್ಣಿನಂತೆ ಕಾಣುವ ಆರು ವಿಧದ ಕೀಟಗಳಿವೆ. ಈ ಕೀಟಗಳು, ಸೌಸುರ ಮತ್ತು ಸಮತರ ಎಂಬ ಇನ್ನೆರಡು ಕೀಟಗಳೊಡನೆ ಸೇರಿ, ಕುಷ್ಠರೋಗಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ದೊಡ್ಡ ಹಸಿವಿನಿಂದ, ದೊಡ್ಡಾಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಲದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ, ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹರಡಬಹುದು. ಅವು ಬೆಳೆಯುವಂತೆ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತವೆ. ಆಗ ದುರ್ವಾಸನೆ, ಉಸಿರಾಟದಲ್ಲಿ ಶಬ್ದ, ಮಲದ ವಾಸನೆ ಮುಂತಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಕೀಟಗಳು ಅಗಲವಾದ, ವೃತ್ತಾಕಾರದ, ದಪ್ಪವಾದ ಹಾಗೂ ಕಪ್ಪು, ಹಳದಿ, ಬಿಳಿ ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣಗಳಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಕಾಕೇರುಕ, ಮಾಕೇರುಕ, ಸೌಸುರ, ಶಶುಲ, ಲೆಲಿಹಾ ಎಂಬ ಐದು ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳು ಸಂತಾನವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಿಂದ ಮಾತನಾಡುವ ಶಕ್ತಿ ಹೀನಗೊಳ್ಳುವುದು, ತೀವ್ರವಾದ ನೋವು, ದೇಹದ ಕಠಿಣತೆ, ಕ್ಷಯ, ಒರಟುತನ, ಬಿಳುಪು, ರೋಮಾಂಚನೆ, ಗುದದಲ್ಲಿ ಉರಿಯೂತೆ, ಗುದದ ತೊಡೆಯಲ್ಲಿನ ಉರಿ ಮತ್ತು ಅಸಹಜ ಮಲಪ್ರವಾಹಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧನ್ವಂತರಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: “ಸುಶ್ರುತಾ, ವಾತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ರೋಗಗಳ ಮೂಲವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಪ್ರತಿ ದುಃಖದ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿರುವುದು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ. ಗೋಚರವಾಗದ, ದೋಷಿತವಾದ ವಾತವು ದೇಹವನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಪ್ರಭಾವಿಸುತ್ತದೆ. ವಾತನೇ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ಆತ್ಮ, ವಿಶ್ವರೂಪ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸ್ವಾಮಿ. ಅವನೇ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ, ಪಾಲಕ, ವ್ಯಾಪಕ, ವಿಷ್ಣು, ಸಂಹಾರಕ, ಮರಣ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯ. ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಸದಾ ಗಮನದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು. ವಾತದ ದೋಷಗಳನ್ನು ತಿಳಿದು, ಸಹಜ ಮತ್ತು ಅಸಹಜ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದೋಷದ ರೂಪ, ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ದೇಹದ ಧಾತುಗಳನ್ನು ಕ್ಷೀಣಗೊಳಿಸುವ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ವಾತ ಪ್ರಚೋದಿತವಾದಾಗ, ಅದು ದೇಹದ ನಾಲ್ಕು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ತುಂಬುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ದೋಷಗಳು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದಾಗ, ವಾತವು ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಶೂಲ, ಅಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಗುಡುಗು ಶಬ್ದವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಲವನ್ನು ತಡೆಯುವುದು, ಧ್ವನಿ ಹೀನಗೊಳ್ಳುವುದು, ಕಣ್ಣು, ಬೆನ್ನು ಮತ್ತು ನಿತಂಬದಲ್ಲಿ ಕಠಿಣತೆ ಉಂಟುಮಾಡುವುದು; ಮತ್ತೆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಗಂಭೀರವಾದ ವ್ಯಾಧಿಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ವಾಂತಿ, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ಕೆಮ್ಮು, ವಿಷಮು, ಅಡ್ಡಿ, ಉರಿ, ಕೆಮ್ಮು ಮುಂತಾದ ರೋಗಗಳು ನಾಭಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಇದು ಕಿವಿ, ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಉರಿ, ತೀವ್ರವಾದ ನೋವು, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ಜ್ವರ ಮತ್ತು ಬಣ್ಣ ಬದಲಾಗುವುದು. ಅಂತರ್ದೇಹದಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಿ, ಹಸಿವಿನ ಕೊರತೆ, ಕ್ಷಯ, ತಲೆಸುತ್ತು, ಮಾಂಸ ಮತ್ತು ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಗುಡ್ಡೆ, ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ಕಠಿಣತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರವಾಗಿರುವಂತೆ ಅನಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಕೋಲು ಅಥವಾ ಮುಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊಡೆದಂತೆ ನೋವು, ವಾತವು ಎಲುಬಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರೆ, ಕಡು ನೋವು, ನಿತಂಬ ಮತ್ತು ಎಲುಬುಗಳಲ್ಲಿ ನೋವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ವಾತವು ಮೆದುಳಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ, ಎಲುಬುಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆ ಇಲ್ಲದಂತೆ, ನಿದ್ರೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು, ನೋವು ಉಂಟಾಗುವುದು; ವೀರ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ, ಅನಿಯಮಿತ ಸ್ರಾವ ಅಥವಾ ವಿಕೃತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭ ಅಥವಾ ವೀರ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾತ ಇದ್ದರೆ, ತಲೆಯೆಲ್ಲಾ ಹಗುರವಾಗುವುದು, ಉಬ್ಬು ಉಂಟಾಗುವುದು; ಅದು ತನ್ನ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಚೋದಿತವಾದಾಗ ಭಾರವಾದ ಉಬ್ಬು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ವಾತವು ಸಂಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ, ತುಂಬಿರುವ ಭಾವನೆ, ಒಣತನ, ನೀರಿನ ಸ್ಪರ್ಶದ ಅನುಭವ; ದೇಹದಾದ್ಯಂತ ಹರಡಿದರೆ, ನೋವು, ಚೂರಿಕೆ, ನಡುಕ, ಮುರಿತ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕಠಿಣತೆ, ಆಕಸ್ಮಿಕ ನಡುಕ, ನಿದ್ರಾಭಂಗ, ಸಂಧಿಗಳ ಮುರಿತ ಮತ್ತು ನಡುಕ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ; ಎಲ್ಲಾ ನಾಳಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದಾಗ, ಅಂಗಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದು—ಇದನ್ನು ಆಕಸ್ಮಿಕ ನಡುಕದ ರೋಗವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ವಾತವು ಕೆಳಗಡೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಮೇಲಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಿ ಹೃದಯವನ್ನು ಒತ್ತುತ್ತದೆ, ತಲೆ, ಶಂಖಗಳಲ್ಲಿ ನೋವು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ದೇಹವನ್ನು ಎತ್ತುವುದು, ಹಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಬಿಗಿಸುವುದು, ಉಸಿರಾಟ ಕಷ್ಟಪಡುವುದು, ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುವುದು—all ಇವುಗಳೂ ಆಗಬಹುದು. ಹಕ್ಕಿಯಂತೆ ಕೂಗುವುದು, ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಶೈಥಿಲ್ಯ, ವಾತವು ಮೂಗಿನ ಬೇರು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆರಾಮ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅನಾರಾಮ—ಇದು ಗಾಯದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬಲವಾದ ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬೆವರು ಬರುವುದಿಲ್ಲ; ವಾತವು ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕಳೆದು ದೇಹವನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ಮತ್ತೆ ಕ್ಷಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ದೇಹದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಶಕ್ತಿ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಕಠಿಣತೆ, ಜಂಭ, ಹಲ್ಲುಗಳಲ್ಲಿ ಶೈಥಿಲ್ಯ, ಶ್ರಮ ಕೊರತೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪಕ್ಕಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರಗಿನ ನೋವು, ಹಲ್ಲು, ಬೆನ್ನು, ತಲೆಯ ಕಠಿಣತೆ, ದೇಹದ ಹೊರಗೆ ವಿಸ್ತಾರ, ಬೆನ್ನು, ಹೃದಯ, ತಲೆಯ ನೋವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಮೂಳೆ ಎತ್ತುವುದು, ಭುಜವು ವಕ್ರವಾಗುವುದು, ಹಲ್ಲು ಮತ್ತು ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣ ಬದಲಾಗುವುದು, ದೇಹದಲ್ಲಿ ಬೆವರು ಇಲ್ಲದೆ ಹೋಗುವುದು. ದೇಹದ ವಿಸ್ತಾರ, ಹಲ್ಲಿನ ಕಠಿಣತೆ—ಇವುಗಳನ್ನು ವಾತದ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ವಾತವು ಮಲ ಮತ್ತು ಮೂತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಚಲಿಸಿದರೆ ಈ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ರೋಗಗಳು ದೇಹದ ತಲೆಮೂಳೆಯಿಂದ ಕಾಲಿನವರೆಗೆ ಹರಡುತ್ತವೆ; ಬಿಳುಪಾಗಿರುವವರಲ್ಲಿ ಗಾಯಗಳ ಉಬ್ಬು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಚಲನೆ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ, ನಾಲಿಗೆಯನ್ನು ಚಪ್ಪರಿಸುವುದು, ಬಿಸಿ ಆಹಾರ ಸೇವನೆ, ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಆರೋಗ್ಯ ಮರಳಿ ಬರುತ್ತದೆ. ವಾತವು ಜಡೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಚೋದಿತವಾಗಿ ಕಠಿಣತೆ ಉಂಟುಮಾಡಿದರೆ, ಬಾಯಿ ತೆರೆದಿರುವುದು ಅಥವಾ ಮುಚ್ಚಿರುವುದು ಕಾಣಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ ಹಲ್ಲಿನ ಕಠಿಣತೆ, ಚವಚವ ಮತ್ತು ಮಾತನಾಡುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ; ವಾತವು ಭಾಷಾ ನಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಠಿಣತೆ ಉಂಟುಮಾಡಿದರೆ, ನಾಲಿಗೆ ಕುಗ್ಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ನಾಲಿಗೆಯ ಕಠಿಣತೆ, ತಿಂಡಿಗೆ, ಕುಡಿಯಲು, ಮಾತನಾಡಲು ಆಗದ ಸ್ಥಿತಿ ಬರುತ್ತದೆ; ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಭಾರ ಹೊರುವದು, ಅತಿಯಾದ ನಗುವುದು, ಮಾತನಾಡುವುದು ಮುಂತಾದ ಕಾರಣಗಳಿಂದ. ಅನುಪಾತದ ತಲೆಯ ಹಾಸಿಗೆ, ಗಟ್ಟಿಯಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಚವಚವ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ವಾತ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ; ವಾತಪೀಡಿತರಲ್ಲಿ ಅದು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ. ಮುಖವನ್ನು ವಕ್ರಗೊಳಿಸುವುದು, ಜೋರಾಗಿ ನಗುವುದು, ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕಾಣುವುದು; ನಂತರ ಭಾಷಾ ಶಕ್ತಿ ಕುಂದುವುದು, ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಕಠಿಣತೆ ಉಂಟಾಗುವುದು. ಹಲ್ಲುಗಳು ಕುಡಿದಂತೆ, ಧ್ವನಿ ಹೀನಗೊಳ್ಳುವುದು, ಕೇಳುವ ಶಕ್ತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು, ದೃಷ್ಟಿ ಹಾನಿ, ವಾಸನೆ ಇಲ್ಲದಂತೆ, ಸ್ಮೃತಿ ನಾಶ, ಭಯ, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ—all ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಉಗುಳುವುದು, ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನೋವು, ಒಂದು ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚುವುದು, ಕಂಠದ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ನೋವು ಅಥವಾ ದೇಹದ ಅರ್ಧ ಭಾಗ ವಿಕಲವಾಗುವುದು. ಇದನ್ನು ಕೆಲವರು ಅರ್ಧಾಂಗ ವಾತ, ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಏಕಾಂಗ ವಾತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ರಕ್ತಕ್ಕೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರುವ ನಾಳಗಳು ಪೀಡಿತವಾದಾಗ, ತಲೆಯ ನಾಳಗಳು ಕೂಡ ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಧನ್ವಂತರಿಯವರು ಸುಶ್ರುತರಿಗೆ ವಾತದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ವಿವಿಧ ರೋಗಗಳ ಮೂಲ, ಲಕ್ಷಣ, ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು.