ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಧನ್ವಂತರಿ ಮಹರ್ಷಿಯವರು ಸುಶ್ರುತನಿಗೆ ರೋಗಗಳ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಬೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು swellings—ಅಂದರೆ ಶೋಥಗಳು—ಯಾವ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ದೋಷಗಳ ವ್ಯತ್ಯಯದಿಂದ ಶೋಥ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಉಪವಾಸ ಅಥವಾ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕ್ಷೀಣಗೊಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ರೋಗಗಳು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ತುಂಬಾ ಭಾರವಾದ ಅಥವಾ ಅತಿಶೀತ ಆಹಾರಗಳು, ಉಪ್ಪು, ಕ್ಷಾರ, ತೀಕ್ಷ್ಣ, ಹುಳ, ತರಕಾರಿ, ನೀರು, ಹಾಗು ಅಸಮಯದ ನಿದ್ರೆ ಹಾಗೂ ಜಾಗರಣೆ—ಇವುಗಳನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಸೇವಿಸಿದರೆ ಶೋಥ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಉರ್ದ್ಧಿಗಳನ್ನು ತಡೆಯುವುದು, ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಮಾಂಸವನ್ನು ತಿನ್ನುವುದು, ಜೀರ್ಣವ್ಯತ್ಯಯ, ದೌರ್ಬಲ್ಯ, ಸಂಭೋಗ, ಪ್ರಯಾಣ, ವಾಹನಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಚಲನೆ—ಇವುಗಳು ಕೂಡ ಶೋಥಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ಕೆಮ್ಮು, ಜಲದ್ರವ, ಪೈಲ್ಸ್, ಹೊಟ್ಟೆಯ ರೋಗಗಳು, ಜ್ವರ, ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಉಬ್ಬು, ಆಲಸ್ಯ, ವಾಂತಿ, ಹಿಕ್ಕು, ರಕ್ತಾಹೀನತೆ ಮತ್ತು ಚರ್ಮದ ರೋಗಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಶೋಥವು ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ಮೇಲೆ, ಕೆಳಗೆ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗಬಹುದು; ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ, ಅದು sarvāṅgaga ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ—ಇಡೀ ದೇಹವನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತದೆ. sarvagata ಎಂದರೆ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಹರಡಿರುವುದು; pratyapratyag ಎಂದರೆ ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಇರುವ ಶೋಥ. ಆರಂಭಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆ, ತಲೆ ಮತ್ತು ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತೆ, ಗಾಳಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಶೋಥವು ಚಲಿಸುವ, ಒಣ, ಕೂದಲಿನ ರೌದ್ರತೆ, ಕೆಂಪು ಅಥವಾ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಮೂತ್ರಪಿಂಡ, ಸಂಧಿಗಳು, ಕೊಬ್ಬಿನ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಬ್ಬು, ಉರಿಯು, ಗಾಳಿಯು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುವುದು, ದೌರ್ಬಲ್ಯ ಮತ್ತು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ತೀವ್ರವಾಗುವುದು—ಇವು ದೇಹಕ್ಕೆ ತೊಂದರೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಶೋಥವು ಎಣ್ಣೆಗಟ್ಟಿದಾಗ, ಮಸಾಜ್ ಮಾಡಿದರೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ; ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಿಕ್ಕದು, ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದು; ಚರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಾಸಿವೆ ಎಣ್ಣೆ ಹಚ್ಚಿದರೆ ಚುರುಕು ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಪಿತ್ತದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಶೋಥವು ಹಳದಿ-ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣ, ಒಣತೆ, ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಕಡಿಮೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು, ದೇಹವನ್ನು ಒಳಗಿನಿಂದ ಸುಡುವುದು. ಇಂತಹ ಶೋಥದಲ್ಲಿ ಬಾಯಾರಿಕೆ, ಸುಡುವುದು, ಜ್ವರ, ಬೆವರು, ತಲೆಸುತ್ತು, ತೇವ, ಮೂರ್ಛೆ, ಆಸೆ, ಜಲದ್ರವ, ವಾಸನೆ, ಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೆ ಮೃದು, ಸೌಮ್ಯತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ರೀತಿಯ ಶೋಥದಲ್ಲಿ ಕಿಡು, ಬಿಳಿ ಕೂದಲು, ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಮತ್ತು ಶೀತವಾದ ಚರ್ಮ, ಭಾರತೆ, ಎಣ್ಣೆಗಟ್ಟಿದ, ಸ್ಮೂತ್, ಗಟ್ಟಿತನ, ನೋವು, ನಿದ್ರೆ, ವಾಂತಿ, ದುರ್ಬಲ ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಶೋಥವು ಗಾಯ, ಕತ್ತರಿಕೆ, ವ್ರಣ, ಶೀತಗಾಳಿ, ಹುಳಗಾಳಿ ಅಥವಾ ಭಲ್ಲಾತಕ, ಕಪಿಕಚ್ಚು ಗಿಡಗಳಿಂದ ಕೂಡ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ತೀಕ್ಷ್ಣ ಅಥವಾ ಒಣ ವಸ್ತುಗಳ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಶೋಥವು ವ್ಯಾಪಕ ಉರಿಯು, ತೀವ್ರ ಉಷ್ಣತೆ, ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ವಿಷದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಶೋಥವು ವಿಷದ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕಚ್ಚು, ಕೊರೆ, ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವಿಷವಿಲ್ಲದ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ಕೂಡ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಮಲ, ಮೂತ್ರ, ವೀರ್ಯ ಅಥವಾ ಇತರ ಅಶುದ್ಧ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ, ವಿಷಕಾರಿ ಗಿಡಗಳು, ಗಾಳಿಗಳು, ವಿಷದ ಪುಡಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದರಿಂದ ಕೂಡ ಶೋಥ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಇಂತಹ ಶೋಥವು ಮೃದು, ಚಲಿಸುವ, ಕೆಳಕ್ಕೆ ಬೀಳುವ, ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಸುಡುವ ಮತ್ತು ನೋವು ನೀಡುವ, ಹೊಸದು, ಸಂಕೀರ್ಣತೆ ಇಲ್ಲದ, ಉಪಚರಿಸಬಹುದಾದ ಅಥವಾ ಉಪಚರಿಸಲಾಗದ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಧನ್ವಂತರಿ, "ಇಗೋ ಸುಶ್ರುತ, visarpa ಎಂಬ ವ್ಯಾಪಕ ರೋಗಗಳ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ," ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. visarpa ಗಾಯದಿಂದ ಮತ್ತು ದೋಷಗಳ ವ್ಯತ್ಯಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಶೋಥದಂತೆ. ಇದರ ಸ್ಥಾನ ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ; ಅಲ್ಲಿ ಭಯ ಅಥವಾ ದೌರ್ಬಲ್ಯದಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗುತ್ತದೆ; ಯಾವ ದೋಷದಿಂದ ಉಂಟಾದವೋ, ಅದರಿಂದ ಗುಣಕೆಲಸವು ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷ ಉದ್ದೀಪನಗಳಿಂದ ದೋಷಗಳು ದೇಹದೊಳಗೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ, ಒಳಗೋ ಅಥವಾ ಹೊರಗೋ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಅತಿಯಾದ ಬಾಯಾರಿಕೆ, ಪ್ರಕೃತಿಯ ಉರ್ದ್ಧಿಗಳ ವ್ಯತ್ಯಯ, ಅಸಮಯದ ಕಾರ್ಯ, ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿಯ ಹಾನಿಯಿಂದ ರೋಗವು ಹೊರಗಡೆ ಹರಡುತ್ತದೆ. ಗಾಳಿಯಿಂದ ಉಂಟಾದ visarpa, ಗಾಳಿಯ ಜ್ವರದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ: ಉಬ್ಬು, ನಡುಕ, ಚುರುಕು ನೋವು, ದೌರ್ಬಲ್ಯ, ಹರ್ಷ. ಪಿತ್ತದಿಂದ ಉಂಟಾದ visarpa ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಹರಡುತ್ತದೆ, ಪಿತ್ತದ ಜ್ವರದ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ತೀವ್ರ ಕೆಂಪು; ಕಫದಿಂದ ಉಂಟಾದವು ಕಿಡು, ಎಣ್ಣೆಗಟ್ಟಿದ, ಕಫದ ಜ್ವರದ ಲಕ್ಷಣ. ಇವುಗಳು ಎಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ, ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಸ್ವತಃ ತಮ್ಮ ಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡು, ಎಲ್ಲ eruptionsಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ; ಆದರೂ, ಇವುಗಳು ಪೀಡಿತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪೀಳಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ, ಗಾಯದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇವು ಜ್ವರ, ವಾಂತಿ, ಮೂರ್ಛೆ, ಜಲದ್ರವ, ಬಾಯಾರಿಕೆ, ತಲೆಸುತ್ತು, ಉಬ್ಬಿನ ಸ್ಫೋಟ, ಆಹಾರದ ಆಸೆಯ ಹಾನಿ, ಕತ್ತಲ, ರುಚಿಯ ಕೊರತೆ—ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತದಿಂದ ಉಂಟಾದವುಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಇವು ದೇಹದ ಎಲ್ಲ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಆವರಿಸುತ್ತವೆ, ಬೆಂಕಿಯ ಕೆಂಡಗಳು ಹರಡಿದಂತೆ; ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಾ ಹರಡುತ್ತದೋ, ಅಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಂಡಗಳು ನಾಶವಾದಾಗ, ಅದು ಕಪ್ಪು, ನೀಲಿ, ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಜಮುತ್ತದೆ; ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಸುಟ್ಟಂತೆ, eruptionsಗಳೊಂದಿಗೆ, ವೇಗವಾಗಿ ಹರಡುತ್ತದೆ. vital spots ಅನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದಾಗ, ಗಾಳಿ ತೀವ್ರವಾದಾಗ, ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ನೋವು, ಜ್ಞಾನಹಾನಿ, ನಿದ್ರೆ, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಕ್ಕು ಬರುತ್ತದೆ, ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತಾನೆ; vital spots ನಲ್ಲಿ ಪೀಡಿತನಾಗಿದ್ದರೆ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ, ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಕುರ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಮಲಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಆಗ, ಹೋರಾಡುತ್ತಾ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ದೇಹದಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ, ನಿದ್ರೆಯಿಂದ ಎದ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಕಷ್ಟಪಡುತ್ತಾನೆ; ಇದನ್ನು fiery spreading ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಗಾಳಿ ಕಫದಿಂದ ತಡೆದಾಗ, ಅದು ಹಲವಾರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಫವನ್ನು ಮುರಿಯುತ್ತದೆ, ಅಥವಾ ರಕ್ತವನ್ನು; ರಕ್ತ ಹೆಚ್ಚಿದಾಗ, ಚರ್ಮ, ಶಿರಾ, ನಾರು, ಮಾಂಸವನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳನ್ನು ದೋಷಗೊಳಿಸಿ, ದೀರ್ಘ, ದಪ್ಪ, ರೌದ್ರ, ನೋವಿನ ಸರಪಳಿಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತದೆ, ತೀವ್ರ ನೋವು, ಜ್ವರ, ರಕ್ತದಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. ಇವು ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ಕೆಮ್ಮು, ಜಲದ್ರವ, ಬಾಯಿನ ಒಣತೆ, ಹಿಕ್ಕು, ವಾಂತಿ, ತಲೆಸುತ್ತು, ಗೊಂದಲ, ಬಣ್ಣದ ವ್ಯತ್ಯಯ, ಮೂರ್ಛೆ, ಅಂಗಗಳ ಮುರಿವು, ಆಹಾರದ ಆಸೆಯ ಹಾನಿ—ಕಫ ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯ ವ್ಯತ್ಯಯದಿಂದ ಉಂಟಾದ nodular spreading. ಕಫ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತದಿಂದ ಜ್ವರ, stiffness, ನಿದ್ರೆ, ನಿದ್ರಾವಸ್ಥೆ, ತಲೆನೋವು, ಅಂಗಗಳ ದುರ್ಬಲತೆ ಮತ್ತು ನಡುಕ, ಗೊಂದಲ, ಆಹಾರದ ಆಸೆಯ ಹಾನಿ, ತಲೆಸುತ್ತು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂರ್ಛೆ, ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿಯ ಹಾನಿ, ಮೂಳೆ ಮುರಿವು, ಬಾಯಾರಿಕೆ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಭಾರತೆ, ಅಶುದ್ಧಿಗಳ ಜಮಾವಣೆ, ಲೇಪ—ಇವು channels ಮೂಲಕ ಹರಡುತ್ತವೆ. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ, ಹೊಟ್ಟೆ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಪೀಡಿಸುತ್ತದೆ, ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ನೋವಿಲ್ಲ, pustulesಗಳಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿದೆ, ತೀವ್ರ ಹಳದಿ, ಕೆಂಪು ಅಥವಾ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣ. Sticky, ಕಪ್ಪು, ಹೊಗೆಯಂತೆ, ಕಳುಷ, ಉಬ್ಬಿದ, ಭಾರವಾದ; ಗಾಢ ಪಾಕ, ಹೆಚ್ಚಿನ ಉಷ್ಣದಿಂದ ತೇವ, ಅದು ಸ್ಫೋಟಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹುರಿದ ಮಾಂಸದಂತೆ, tendon ಮತ್ತು veinಗಳು ಹೊರಬರುತ್ತವೆ, ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಆವರಿಸುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹರಡುತ್ತದೆ, ಮೃತದೇಹದ ವಾಸನೆ ಬರುತ್ತದೆ; ಇದನ್ನು muddy spreading ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಬಾಹ್ಯ ಕಾರಣಗಳಿಂದ, ಗಾಯದಿಂದ, ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತದ ಅಶಾಂತಿಯೊಂದಿಗೆ ಗಾಳಿ horse gram ಹಣ್ಣುಗಳಂತೆ nodules ರೂಪಿಸುವ spreading ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. eruptions, ಉಬ್ಬು, ಜ್ವರ, ನೋವು, ಸುಡುವುದು, ಕಪ್ಪು ರಕ್ತ—channels ಮೂಲಕ ಉಂಟಾದ ಮೂರು pathologyಗಳು ಗುಣವಾಗಬಹುದು; dual causes ಇದ್ದರೆ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ ಇಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದವುಗಳು, vital spots ಅನ್ನು ಆವರಿಸಿದವುಗಳು ಗುಣವಾಗದವು; tendon, vein, ಮಾಂಸ ಮುರಿದು, ತೇವ, ಮೃತದೇಹದ ವಾಸನೆ ಹೊಂದಿರುವ spreading incurable ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿ ಧನ್ವಂತರಿ ಮಹರ್ಷಿಯವರು ಸುಶ್ರುತನಿಗೆ ರೋಗಗಳ ಮೂಲ, ಲಕ್ಷಣ, ವ್ಯಾಪಕತೆ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸಾಸಾಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಪವಿತ್ರವಾಗಿ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.