ಪ್ರಮೇಹದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ರೂಪಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಗಳನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕಫದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರಮೇಹಗಳಲ್ಲಿ, ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ಮತ್ತು ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ನೋವು, ಅಂಡಕೋಶದ ಊತ ಮತ್ತು ಜ್ವರ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಪಿತ್ತದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಪ್ರಮೇಹಗಳಲ್ಲಿ, ದೇಹದಲ್ಲಿ ಉರಿಯುವುದು, ತೀವ್ರ ತಹಿತ, ಅಮ್ಲತೆ, ಬಯಸುವುದು, ಮೂರ್ಛೆ ಮತ್ತು ಜ್ವರ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ವಾತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಪ್ರಮೇಹಗಳಲ್ಲಿ, ದೇಹದ ಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತತೆ, ಕಂಪನ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೋವು ಮತ್ತು ಚಂಚಲತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಶೂಲದ ಉದಯದಿಂದ, ದೇಹದಲ್ಲಿ ಒಣತನ, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ ಮತ್ತು ಕೆಮ್ಮು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಶರಾವಿಕಾ, ಕಚ್ಛಪಿಕಾ, ಜ್ವಾಲಿನೀ ಮತ್ತು ವಿನತಾಲಜಿ ಎಂಬ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಕೂಡ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರಮೇಹವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡಿದರೆ, ಮಸೂರಿಕಾ, ಸರ್ಸಪಿಕಾ, ಪುತ್ರಿಣೀ, ಸವಿದಾರಿಕಾ ಮತ್ತು ವಿದ್ರಧಿ ಸೇರಿ ಹತ್ತು ವಿಧದ ಪಿಡಿಕೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಅಹಾರದಲ್ಲಿ ಕಫದ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ಈ ರೋಗಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಧುರ, ಅಮ್ಲ, ಲವಣ, ಸ್ನಿಗ್ಧ, ಭಾರಿ, ಲೇಪ, ಶೀತ ಆಹಾರಗಳಿಂದ. ಹೊಸ ಧಾನ್ಯ, ಮದ್ಯ, ಸೂಪ್, ಮಾಂಸ, ಇಕ್ಕೆ, ಬೆಲ್ಲ, ಹಾಲಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು ಮತ್ತು ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಮಲಗುವುದು—ಇವುಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು. ಪ್ರಮೇಹದಿಂದ ಕಫ ದೋಷ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಬಾಧಿತವಾಗಿ, ಮೂತ್ರಪಿಂಡದಲ್ಲಿ ನೆಲಸುತ್ತದೆ; ದೇಹದ ತೇವ, ಸ್ವೇತ, ಮೆದುಳು, ಮಾಂಸ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಹಾನಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಪಿತ್ತ ಮತ್ತು ರಕ್ತವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವಾಗ, ಮೊದಲು ಕಫವು ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ; ನಂತರ ಮೂತ್ರಪಿಂಡದ ತಂತುಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿದಾಗ, ಅವು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದರೆ ವಾತದೋಷ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಮೇಹದ ವಿಧಗಳು, ಅವುಗಳ ಸುಲಭತೆಯ ಅಥವಾ ದುರ್ಬಲತೆಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತವೆ; ದೋಷಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದರೂ, ಯಾವುದು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬಲವೋ ಅದರ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನತೆಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ, ಮೂತ್ರವು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮತ್ತು ಮಸುಕಾಗಿರುವುದು; ದೋಷಗಳ ಮತ್ತು ತಂತುಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸದಿಂದ, ವಿಭಿನ್ನ ಸಂಯೋಜನೆಗಳು ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ತರುತ್ತವೆ. ಮೂತ್ರದ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನತೆಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಮೇಹದ ವಿಧಗಳು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತವೆ: ಸ್ವಚ್ಛ, ತುಂಬಾ ಬಿಳಿ, ಶೀತ, ವಾಸನೆ ಇಲ್ಲದೆ, ನೀರಿನಂತೆ ಕಾಣುವದು. ಉದಕಮೇಹದಲ್ಲಿ, ಮೂತ್ರವು ನೀರಿನಂತೆ, ಸ್ವಲ್ಪ ಮಸುಕಾಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ಲೇಪವಾಗಿರುವುದು; ಇಕ್ಷುಮೇಹದಲ್ಲಿ, ಮೂತ್ರವು ತುಂಬಾ ಮಧುರವಾಗಿದೆ, ಇಕ್ಕೆಯ ರಸದಂತೆ. ಸಾಂದ್ರಮೇಹದಲ್ಲಿ, ಮೂತ್ರವು ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಹಳೆಯದಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ಸುರಾಮೇಹದಲ್ಲಿ, ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ವಚ್ಛ, ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುವ ಮದ್ಯದಂತೆ ಮೂತ್ರ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಶುಕ್ರಮೇಹದಲ್ಲಿ, ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ರೋಮಾಂಚನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಮೂತ್ರವು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ಹಿಟ್ಟಿನಂತೆ ಬಿಳಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಶುಕ್ರ ಅಥವಾ ಶುಕ್ರದೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಿಕತಾಮೇಹದಲ್ಲಿ, ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಮರಳು ಕಣಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ; ಶೀತಮೇಹದಲ್ಲಿ, ಮೂತ್ರವು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ಮಧುರವಾಗಿ ಮತ್ತು ತುಂಬಾ ಶೀತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಶನೈರ್ಮೇಹದಲ್ಲಿ, ಮೂತ್ರವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೊರಹೋಗುತ್ತದೆ; ಲಾಲಾಮೇಹದಲ್ಲಿ, ಮೂತ್ರವು ಲೇಪವಾಗಿದ್ದು, ಲಾಲೆಯ ತಂತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರಿತವಾಗಿದೆ. ಕ್ಷಾರಮೇಹದಲ್ಲಿ, ಮೂತ್ರವು ಕ್ಷಾರ ನೀರಿನ ವಾಸನೆ, ಬಣ್ಣ, ರುಚಿ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಶ ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ; ನೀಲಮೇಹದಲ್ಲಿ, ಮೂತ್ರವು ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ; ಕಾಲಮೇಹದಲ್ಲಿ, ಮೂತ್ರವು ಶಾಯಿ ಬಣ್ಣದಂತೆ ಕಪ್ಪಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪಿಡಿಕೆಗಳು ಸಂಧಿಗಳು, ಪ್ರಾಣಸ್ಥಾನಗಳು ಮತ್ತು ಮಾಂಸದ ಚಾನಲ್ಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳ ಅಂಚುಗಳು ಎತ್ತಿರುತ್ತವೆ, ಮಧ್ಯಭಾಗ ಕುಳಿಯಿರುತ್ತದೆ, ಒಣವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ನೋವು ಇಲ್ಲದೆ ಇರುತ್ತವೆ. ಶರಾವಿಕಾ ಪಿಡಿಕೆಗೆ ತಟ್ಟೆಯ ಆಕಾರವಿದೆ; ಕಚ್ಛಪಿಕಾ ಸದಾ ಉರಿಯುತ್ತಿದ್ದು, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅದನ್ನು ಆಮೆಯಂತೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿನತಾ ಎಂಬ ದೊಡ್ಡ ನೀಲಿ ಪಿಡಿಕೆ, ಜ್ವಾಲಿನೀ ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ಉರಿಯುವುದರೊಂದಿಗೆ ತೀವ್ರ ನೋವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮಸೂರಿಕಾ ಪಿಡಿಕೆ, ಕೆಂಪು, ಬಿಳಿ, ಸಿಡಿಯುವ ಪಿಡಿಕೆಗಳು, lentil ಆಕಾರ ಹೊಂದಿದ್ದು, ತೀವ್ರವಾದುದು. ಪುತ್ರಿಣೀ ಪಿಡಿಕೆ, ಸರ್ಸಪದ ಆಕಾರದಲ್ಲಿ, ನಾಲಿಗೆಗೆ ತೀವ್ರ ನೋವು ಮತ್ತು ಗಾಯ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ; ಅದು ದೊಡ್ಡದು, ಸಣ್ಣದು ಅಥವಾ ತುಂಬಾ ಸಣ್ಣದು ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಿದ್ರಧಿಕಾ ಪಿಡಿಕೆ, ವಿದಾರಿ ಮೂಲದಂತೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಗಾತ್ರ ಮತ್ತು ಗಡ್ಡೆಯ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಪುತ್ರಿಣೀ ಮತ್ತು ವಿದಾರಿ ಪಿಡಿಕೆಗಳನ್ನು ತಾಳಲು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅವು ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೇದುಳಿನವರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ; ಉಳಿದವುಗಳು ಪಿತ್ತದ ಪ್ರಬಲತೆಯಿಂದ, ಕಡಿಮೆ ಮೇದುಳಿನವರಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಪಿಡಿಕೆಗಳು ದೋಷಗಳ ವೃದ್ಧಿಯ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುತ್ತವೆ; ಪ್ರಮೇಹವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ಮೇದುಳಿನ ದೋಷದಿಂದ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಇಲ್ಲದವರೆಗೆ ಅವು ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿಲ್ಲ; ಹಳದಿ ಅಥವಾ ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣ, ಅಥವಾ ಪ್ರಮೇಹದ ಆರಂಭದ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಕೊರತೆ ಇದ್ದರೆ ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಹೀಗಾದ ಮೂತ್ರವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುವವನು ರಕ್ತಪಿತ್ತ ಹೊಂದಿದ್ದ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅವನಿಗೆ ಜ್ವರ, ದೇಹದ ವಾಸನೆ, ಅಂಗಗಳ ಶಿಥಿಲತೆ, ನಿದ್ರಾ, ಆಹಾರದ ಬಯಕೆ, ಹೃದಯ, ಕಣ್ಣು, ನಾಲಿಗೆ ಮತ್ತು ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಉರಿಯುವುದು, ಭಾರ, ಕೂದಲು ಮತ್ತು ನಖಗಳ ಹೆಚ್ಚಿದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಶೀತದ ಪ್ರೀತಿ, ಗಂಟಲು ಮತ್ತು ಪಲ್ಲಿಗೆ ಒಣತನ, ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಮಧುರತೆ, ಕೈ ಮತ್ತು ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಉರಿಯುವುದು—ಇವು ಪ್ರಮೇಹದ ಆರಂಭದ ಲಕ್ಷಣಗಳು; ಮೂತ್ರಕ್ಕೆ ಇರುವ ಮಧುರತೆಯಿಂದ, ಕೀಟಗಳು ಆಕರ್ಷಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರಮೇಹದಲ್ಲಿ ತಹಿತ, ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಮಧುರತೆ ಮತ್ತು ಲೇಪ, ವಿವಿಧ ತೊಂದರೆಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ; ದೇಹದಲ್ಲಿ ಭಾರದಿಂದ ಕಫದಿಂದ, ದೋಷಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದರೆ ವಾತದೋಷದಿಂದ ಪ್ರಮೇಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಕಫ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಪ್ರಮೇಹಗಳು, ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮತ್ತು ನಿಧಾನವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ; ಕಾಮದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಪ್ರಮೇಹಗಳು, ಪಿತ್ತದಿಂದ ಉಂಟಾದವು ದೀರ್ಘಕಾಲಿಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ; ಪ್ರಮೇಹವು ವಿಧಿಯ ಪ್ರಕಾರವಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಗುಣಪಡಿಸಬಹುದು. ಇದಾದ ನಂತರ ಧನ್ವಂತರಿ, ಸುಶ್ರುತನಿಗೆ ವಿದ್ರಧಿ (abscess) ಮತ್ತು ಗುಲ್ಮದ ಕಾರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ: ಹಳೆಯ, ತುಂಬಾ ಬಿಸಿ, ಒಣ, ರುಕ್ಷ ಅಥವಾ ಉರಿಯುವ ಆಹಾರ ಸೇವನೆಯಿಂದ, ಸಮತಲವಲ್ಲದ ಹಾಸಿಗೆ ಮೇಲೆ ಮಲಗುವುದು, ಅಸಮರ್ಪಕ ಚಲನೆಗಳು, ವಿವಿಧ ರಕ್ತದ ದೋಷಗಳಿಂದ ಮಾಂಸ, ಮೇದುಳು, ಮೆದುಳು ಮತ್ತು ಎಲುಬುಗಳು ದೋಷಿತವಾಗಿ, ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ರೋಗದ ಆಸನವಾಗುತ್ತವೆ. ಆ ಊತ, ಹೊರಗಿನ ಮತ್ತು ಒಳಗಿನ, ತೀವ್ರ ನೋವು ಮತ್ತು ಕಷ್ಟವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ; ಅದು ವೃತ್ತ ಅಥವಾ ದೀರ್ಘಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ, ವಿದ್ರಧಿ ಎಂಬ ರೋಗವಾಗಿದೆ. ದೋಷಗಳು ಮತ್ತು ರಕ್ತದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಅಥವಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ, ಅದು ದೇಹದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹರಡುತ್ತದೆ; ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದು, ಗುಡ್ಡೆಯಂತೆ, ಹೊರಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಒಳಗೆ, ಅದು ತೀವ್ರವಾಗಿದ್ದು, ಗಂಭೀರವಾಗಿ, tumorous ಆಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ; anthillನಂತೆ discharge ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕುಂದಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ನಾಭಿ, ಮೂತ್ರಪಿಂಡಿ, ಯಕೃತ್, ಪ್ಲಿಹಾ, ಹೃದಯ, ಹೊಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಗುದದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ, ಕಂಪನ ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ನೋವು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕಪ್ಪು-ಕೆಂಪು ತಲೆ, ಅಸಮ maturation, ಅಸಮ ಆಕಾರ, ಜ್ಞಾಪಕಶಕ್ತಿ ನಷ್ಟ, ಗೊಂದಲ, ಪೆಟ್ಟು, ಸ್ರವ, ಹಾವು ಹಾದುವಂತೆ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಶಬ್ದ—ಇವು ಅವನು ಹೊಂದಿರುವ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಪಿತ್ತದಿಂದ, ಅದು ಕೆಂಪು, ತಾಮ್ರ ಅಥವಾ ಕಪ್ಪಾಗಿರುತ್ತದೆ; deliruim, ಜ್ವರ, ಉರಿಯುವುದು; ತೀವ್ರವಾಗಿ ಉದಯಿಸಿ, ಶೀಘ್ರವಾಗಿ matured ಆಗುತ್ತದೆ; ಕಫದಿಂದ, ಅದು ಬಿಳಿ ಮತ್ತು itching ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮೂರೂ ದೋಷಗಳ ಸಂಯುಕ್ತ ದೋಷದಿಂದ, ತೊಂದರೆ, ಶೀತ, stiffness, ಜಂಭ, ಭಕ್ಷ್ಯಾಭಿಲಾಷೆ ಕಡಿಮೆ, ಭಾರ, ನಿಧಾನವಾದ onset, ಜೀರ್ಣಶಕ್ತಿಯ ಕೊರತೆ—ಇವುಗಳೆಲ್ಲಾ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಇಲ್ಲಿ, disorder ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ, abnormal stools, ಹೊರಗಿನ ಮತ್ತು ಒಳಗಿನ ಲಕ್ಷಣಗಳು: ಕಪ್ಪು ಪಿಡಿಕೆಗಳು, ಕಪ್ಪು discoloration, ತೀವ್ರ ಉರಿಯುವುದು, ನೋವು ಮತ್ತು ಜ್ವರ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ರೀತಿ, ಶಾಸ್ತ್ರವು ಪ್ರಮೇಹ ಮತ್ತು ವಿದ್ರಧಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಕಾರಣಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ವಿವರಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ, ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.