ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಮಹರ್ಷಿ ಧನ್ವಂತರಿ, ಸುಶ್ರುತನಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತಾ, ವಾಯು ದೋಷದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ರೋಗಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದರು. ವಾಯುವಿನ ಅತಿಕ್ರಮಣದಿಂದ ಮಲವು ಕಠಿಣವಾಗುತ್ತದೆ, ಒಣಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ವಾಯುವಿನೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಹೊಟ್ಟೆ, ಹಿಂಭಾಗ, ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ನೋವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊಟ್ಟೆಯು ಉಬ್ಬುತ್ತದೆ, ಮಲವು ಕಠಿಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ವಾಂತಿ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೋವು, ಮೂತ್ರಪಿಂಡದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ನೋವು, ಬಾಯಿಯ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಊತ, ವಾಂತಿ, ಜ್ವರ, ಹೃದಯದ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ, ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆಯ ದೋಷಗಳು, ಮೂತ್ರನಿರೋಧ, ಜಠರಶೂಲ, ಮತ್ತು ಇಂತಹ ಅನೇಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ವಾಯು ದೋಷದಿಂದ ಕಿವಿ ಕೇಳಿಸದಿರುವುದು, ತೀವ್ರ ತಲೆನೋವು, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ಕೆಮ್ಮು, ಮೂಗು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಶಾಂತಿ, ದಾಹ, ಉಸಿರಾಟದ ಅಡಚಣೆ, ಪಿತ್ತದ ದೋಷಗಳು, ಹೊಟ್ಟೆಯ ಗಡ್ಡೆಗಳು ಮುಂತಾದ ಅನೇಕ ರೋಗಗಳು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಭಯಾನಕ ಹೆಸರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಮರಣಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಕೆಲವು ರೋಗಗಳು ಆಂತರಿಕವಾಗಿಯೂ, ನಾಡಿಗಳ ಸಂಬಂಧದಿಂದಲೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನೆಲೆಸಿದರೆ, ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗುಣಪಡಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ; ಆದರೆ ಜಠರಾಗ್ನಿಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅಥವಾ ಇತರ ಸಾಧನಗಳಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು. ಯಾವುದೇ ದೋಷದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಬಾಹ್ಯ ರೋಗಗಳು ಅಥವಾ ಒಂದೇ ದೋಷದಿಂದ ಉಂಟಾದವುಗಳು ಗುಣಪಡಿಸಲು ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕಳೆಯಬಹುದು. ಬಾಹ್ಯ ನಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದವುಗಳು ಅಥವಾ ಒಂದೇ ದೋಷದಿಂದ ಉಂಟಾದವುಗಳು ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಬಾವಾಸಿರ (ಪೈಲ್ಸ್) ರೋಗಗಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುಣವಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಶೀಘ್ರವೇ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಲಿಂಗ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಪೈಲ್ಸ್‌ಗಳ ಪ್ರಕಾರ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಜನ್ಮಜಾತವಾಗಿ ಬಂದಿರುವವುಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕೀಟಗಳ ಹಾನಿಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಪೈಲ್ಸ್ ತೇವಯುಕ್ತ ಮತ್ತು ಮೃದುವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ವಾಯು ಮತ್ತು ಕಫದ ಸಂಚಲನದಿಂದ ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಬಾಹ್ಯ ಪೈಲ್ಸ್ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಗಟ್ಟಿಯಾದ, ಚಲನೆ ಇಲ್ಲದ, ಮುಳ್ಳಿನಂತೆ ಕಾಣುವ ಪೈಲ್ಸ್‌ಗಳು ವಾಯುವಿನಿಂದ ನೋವು ಮತ್ತು ರುಕ್ಷತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಪಿತ್ತದಿಂದ ಬಾಯಿಯು ಕಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ. ಕಫದಿಂದ ಪೈಲ್ಸ್ ಹಸಿರು, ಮೃದುವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಶೀಘ್ರವೇ ಪೈಲ್ಸ್ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ರೋಗಗಳು ಶೀಘ್ರವೇ ಗುದ ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಚಣೆ ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಇದಾದ ಮೇಲೆ ಧನ್ವಂತರಿ, ಸುಶ್ರುತನಿಗೆ ಅತಿಸಾರ (ಜಠರದ ದೋಷಗಳು ಮತ್ತು ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆಯ ಬಾಧೆಗಳು) ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು. ಈ ರೋಗಗಳು ಆರು ವಿಧವಾಗಿವೆ—ಒಂದೇ ದೋಷದಿಂದ, ಅಥವಾ ಮಿಶ್ರಿತ ದೋಷಗಳಿಂದ, ಭಯ ಮತ್ತು ದುಃಖದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಅತಿಯಾದ ನೀರಿನ ಸೇವನೆ, ಒಣ ಆಹಾರ, ಹಸಿವಾಸು, ಅತಿಸಾರವಾದ ಆಹಾರ, ತೈಲಯುಕ್ತ ಪದಾರ್ಥಗಳು, ತಳಿಹೋಗದ ಧಾನ್ಯಗಳ ಸೇವನೆ ಇವುಗಳಿಂದ ಅತಿಸಾರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅತಿಯಾದ ಮದ್ಯಪಾನ, ಒಣ ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ಆಹಾರಗಳ ಸೇವನೆ, ರುಚಿಗಳ ಗೊಂದಲ, ಕೀಟಗಳ ಹಾನಿ, ತಕ್ಕಮಟ್ಟದ ಮಿಶ್ರಣ ಇಲ್ಲದ ಆಹಾರದಿಂದ ವಾಯು ಪ್ರಚೋದಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಾಯು ಜಠರಾಗ್ನಿಯನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಿ, ಆಹಾರ, ಮಲ ಮತ್ತು ಪಾಯುವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಮಲವು ಸಡಿಲವಾಗಿ ಹೊರಡುವುದು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅತಿಸಾರದ ಮುನ್ಸೂಚನೆಗಳು ಹೃದಯ, ಗುದ, ಪಾಯುಗಳಲ್ಲಿ ಅಸ್ಥಿರತೆ, ಅಂಗಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಬೆವರು, ಮತ್ತು ಅಶುದ್ಧಿಗಳ ನಿರೋಧನೆ ಇವುಗಳಾಗಿವೆ. ಈ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಟ್ಟೆ ಉಬ್ಬುವುದು, ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆ ದುರ್ಬಲವಾಗುವುದು, ಜ್ವರ ಇಲ್ಲದೆ ಮಲವು ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ, ಶಾಂತವಾಗಿ, ಕಷ್ಟದಿಂದ ಹೊರಡುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಮಲವು ಒಣ, ಬುಬ್ಬುಳಿಯುಕ್ತ, ಪಾರದರ್ಶಕವಾಗಿರಬಹುದು; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸುಡು ಅಥವಾ ವಿಷಯುಕ್ತ, ತೇವಯುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ನೋವು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಗುದವು ಒಣಗಿದಂತೆ, ಸಂಕುಚಿತವಾಗಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ರೋಮಗಳು ನಿಂತಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ, ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಪಿತ್ತದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಮಲವು ಹಳದಿ, ಅರಿಶಿನ ಅಥವಾ ಹಸಿರು ಹುಲ್ಲಿನ ಬಣ್ಣದಂತಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ರಕ್ತಮಿಶ್ರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಗಂಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಜೀರ್ಣವಾಗದ ಹುಲ್ಲುಗಳ ಮಿಶ್ರಣವಿರುತ್ತದೆ, ಬೆವರು ಮತ್ತು ಸುಡುತನ ಇರುತ್ತದೆ; ಗುದದಲ್ಲಿ ನೋವು, ಉರಿಯೂತ, ಮಸಾಲೆ ರುಚಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿ, ದಪ್ಪವಾದ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಇರುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮಲವು ತೇವಯುಕ್ತ, ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ, ಹರಿದು ಹೋಗುತ್ತದೆ; ಕೂದಲು ಉದುರುವಿಕೆ, ತೀವ್ರ ಅಸೌಖ್ಯ, ಮೂತ್ರಾಶಯ, ಗುದ ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಸರಿಯಾಗಿ ಜೀರ್ಣವಾಗದ ಆಹಾರದಿಂದ ದೇಹದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಿಗೂ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಭಯದಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಅಶಾಂತವಾದಾಗ ಮಲವು ಹೊರಡುತ್ತದೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಾಯುವನ್ನು ತಡೆಹಿಡಿಯಲು ಉಷ್ಣ, ದ್ರವ ಮತ್ತು ಲಘು ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು. ವಾಯು ಮತ್ತು ಪಿತ್ತದ ದೋಷಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿಯಿರುತ್ತವೆ; ದುಃಖದಿಂದ ಕೂಡ ಕೂಡ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಸಾರಾಂಶವಾಗಿ, ಅತಿಸಾರ ಎರಡು ವಿಧ—ಅಶುದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಅಶುದ್ಧಿಯಿಲ್ಲದೆ. ರಕ್ತಮಿಶ್ರಿತವಾದರೆ ಅದು ದ್ರವದ ದೋಷ; ಭಾರದಿಂದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹರಿದು ಹೋಗುತ್ತದೆ; ದುರ್ಗಂಧ, ಶಬ್ದ, ಅಡಚಣೆ, ನೋವು ಇರುತ್ತದೆ. ಶುದ್ಧಿಯಿಲ್ಲದ ಅತಿಸಾರ ಕಫದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಅದು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅತಿಸಾರದಿಂದ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆ ಹಾಳಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಣೀ ರೋಗ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಈ ರೋಗದಲ್ಲಿ ಜಠರಾಗ್ನಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಅಂಶಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ; ಮಲವು ಅಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ, ಜೀರ್ಣವಾದ ನಂತರ ಅದು ಅತಿಸಾರವಾಗಿ ಹೊರಡುವುದು. ಈ ರೋಗ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಮಲವನ್ನು ತುಂಬಾ ಹೊರಹಾಕುತ್ತದೆ; ಅಶುದ್ಧಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರಿತವಾಗಿದ್ದರೆ ಜೀರ್ಣವಾಗದೆ ಹೊರಡುತ್ತದೆ, ಜೀರ್ಣವಾದರೆ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಗ್ರಹಣೀ ರೋಗವು ಜಮಾಗುತ್ತದೆ, ಉಪವಾಸಕ್ಕೆ ದಬ್ಬಾಳಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಡುಕ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಜಂಟುಗಳಲ್ಲಿ ನೋವು; ಇದು ನಾಲ್ಕು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ, ವಿವಿಧ ದೋಷಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ, ಅಥವಾ ಅವುಗಳ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಗಗಳ ದುರ್ಬಲತೆ, ನಿರಂತರ ವಾಯು, ಸ್ವಲ್ಪ ಲಾಲಾ, ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಕೆಟ್ಟ ರುಚಿ, ಹಸಿವಿನ ಕೊರತೆ, ದಾಹ, ದೌರ್ಬಲ್ಯ, ತಲೆ ಸುತ್ತುವುದು ಇವು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಹೊಟ್ಟೆ ಉಬ್ಬುವುದು, ವಾಂತಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಶಬ್ದ; ಸಾಮಾನ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳು ದೌರ್ಬಲ್ಯ, ವಾಂತಿ, ಪ್ರಜ್ಞಾಹಾನಿ, ಜ್ವರ. ಪ್ರಜ್ಞಾಹಾನಿ, ತಲೆ ಮತ್ತು ತೊಡೆಯ ಭಾರತೆ, ಕೈ ಕಾಲುಗಳ ಊತ, ವಾಯುವಿನಿಂದ ನಿದ್ರಾ, ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಒಣತೆ, ಕಣ್ಣು ಮುಂದೆ ಕತ್ತಲೆ, ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಶಬ್ದ ಇವುಗಳೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಬದಿಗಳು, ಕಸಿವಿಸಿಗಳು, ಕುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನೋವು, ತೀವ್ರ ಹೊಟ್ಟೆನೋವು, ರೋಗಿಯಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಹೆಚ್ಚಳ, ತಣಿಯದ ಹಸಿವು ಮತ್ತು ದಾಹ ಇರುತ್ತದೆ. ಜೀರ್ಣವಾದಾಗ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ವಾತ, ಊಟ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಸುಖ; ಆದರೆ ವಾಯುವಿನಿಂದ ಹೃದಯ ರೋಗ, ಜಠರ ಗಡ್ಡೆಗಳು, ಪೈಲ್ಸ್, ಪ್ಲಿಹಾ ದೋಷ, ಅನಿಮಿಯಾ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನಂತರ ಮಲವು ದಪ್ಪ, ದ್ರವ, ಒಣ, ಕಠಿಣ, ಶಬ್ದಯುಕ್ತ, ಬುಬ್ಬುಳಿಯುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಪುನಃ ಪುನಃ ಮಲವಿಸರ್ಜನೆ, ಗುದದಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟ, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ಕೆಮ್ಮು ಇರುತ್ತದೆ. ಹಳದಿ ಅಥವಾ ಹಸಿರುಹಳದಿ ಬಣ್ಣದ ದ್ರವಮಲ, ದುರ್ಗಂಧ, ಹುಳಿ ಉಬ್ಬಸ, ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಗಂಟಲಿನಲ್ಲಿ ಸುಡು, ಹಸಿವಿನ ಕೊರತೆ, ದಾಹ, ನೋವು ಇವುಗಳೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಕಫದಿಂದ ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆ ನೋವು, ಮನಸ್ಸು ಅಸೌಖ್ಯ, ವಾಂತಿ, ಹಸಿವಿನ ಕೊರತೆ, ಲಾಲಾ, ಉಗುಳುವುದು, ಕೆಮ್ಮು, ಹೃದಯದ ಬಡಿತ, ಮೂಗಿನಿಂದ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಹೊರಡುವುದು. ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಗಟ್ಟಿತನ, ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೆ, ಉಬ್ಬಸ ದುರ್ಗಂಧ ಮತ್ತು ಸಿಹಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ, ದೌರ್ಬಲ್ಯ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉಲ್ಲಾಸ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಲವು ಮಿಶ್ರಿತ, ಜಿಡ್ಡು, ಭಾರವಾದಾಗ, ದೌರ್ಬಲ್ಯ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ರೋಗಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಮೂರು ಅಶುದ್ಧಿಗಳು—ದಾಹ ಮುಂತಾದವು—ದೇಹದ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ, ಗ್ರಹಣೀ ದೋಷದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅವುಗಳ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಧನ್ವಂತರಿ ವಿವರಿಸಿದರು.