ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ಕಪಹದ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ, ದೇಹದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ, ಗಟ್ಟಿಯಾದಂತೆ, ಸ್ವಲ್ಪ ನೋವುಂಟಾಗುವ, ಬಿಳುಪಾದ, ಮೇಲಕ್ಕೆತ್ತಿದ, ಉಬ್ಬಿದ, ಎಣ್ಣೆಯಾದ, ಕಠಿಣವಾದ, ವೃತ್ತಾಕಾರದ, ಭಾರವಾದ ಹಾಗೂ ದೃಢವಾದ ಗುಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಅವು ಹಸರಾಗಿ, ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿ, ಸ್ಮೂತ್ ಆಗಿ, ತುಂಬಾ ಉರಿ ಮತ್ತು ಹಚ್ಚು ತುಂಬಿದಂತೆ, ಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೆ ಸುಖಕರವಾಗಿಯೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ರೂಪವು ಕರೀರ ಅಥವಾ ಹಲಸಿನಕಾಯಿ ದಂಡದಂತೆ, ಅಥವಾ ಹಸುವಿನ ಹಾಲಿನ ಚಚ್ಚೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಈ ಗುಡ್ಡೆಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕುಕ್ಕುಳಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಅವು ಹಾವು ಹಾದಿಯಂತೆ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದ್ದು, ಪಾಕದಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತವೆ. ಮಲಮೂತ್ರದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ನೋವುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ; ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ಹೃದಯದ ಬಡಿತ, ಲಾಲಾಜಲ ಹೆಚ್ಚುವುದು, ಹಸಿವಿನ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಮೂಗು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಜೊತೆಯಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಇವು ತೀವ್ರವಾದ ಅಸೌಕರ್ಯ, ತಲೆ ಭಾರ, ಶೀತ, ತುಪ್ಪದ ರುಚಿ, ಬಲಹೀನತೆ, ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆ ದುರ್ಬಲತೆ, ಕೋಮಲತೆ, ವಾಂತಿ, ಜಲೋದರ ಮತ್ತು ಇತರ ಅನಾರೋಗ್ಯಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಮಲದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಕೊಬ್ಬು, ಶ್ಲೇಷ್ಮ, ಕಫ ಇರುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರಕ್ತವೂ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಮಲ ಸುಲಭವಾಗಿ ಹರಿಯುವುದಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಮುರಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಚರ್ಮ ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂಗಗಳು ಬಿಳುಪಾಗಿರುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆಯಂತೆ ತೋರುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಸೇರಿಕೊಂಡಾಗ, ಎಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣಗಳೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ರಕ್ತದ ಪ್ರಭಾವ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ, ಗುದದ ಗುಡ್ಡೆಗಳು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಅಶ್ವತ್ಥದ ಹಣ್ಣಿನಂತೆ, ಅಥವಾ ಗುಂಜಾ ಅಥವಾ ಪವಳದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಬಹಳ ದುರ್ಗಂಧ, ಬಿಸಿಯಾಗಿರುವ, ತೀವ್ರವಾದ ಅಡ್ಡಗಟ್ಟುವಿಕೆ ಹಾಗೂ ನೋವು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಗುಡ್ಡೆಗಳಾಗಿವೆ. ಅವು ಏಕಾಏಕಿ ರಕ್ತವನ್ನು ಹೊರಸೂಸುತ್ತವೆ; ಈ ರಕ್ತಸ್ರಾವದಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಮೋರೆಹಕ್ಕಿಯಂತೆ ಕೂಗು ಬರುತ್ತದೆ, ರಕ್ತಹಾನಿಯ ಪರಿಣಾಮದಿಂದ ಬಾಧೆ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ವರ್ಣ, ಬಲ, ಉತ್ಸಾಹ, ಜೀವಶಕ್ತಿ—all ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತವೆ; ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ದುರ್ಬಲವಾಗುತ್ತವೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮುಡ್ಗ, ಕೋದ್ರವ, ಜಾಂಬೀರ, ಕರಿರ, ಚಣಕ ಮತ್ತು ಇಂತಹ ಆಹಾರ ಸೇವನೆಯ ನಂತರ. ಒಣ, ಬಂಧಿಸುವ ಆಹಾರಗಳಿಂದ ವಾತ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಅದು ಗುದದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಲವಾಗುತ್ತದೆ, ಕೆಳಗಿನ ನಾಳಗಳನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ, ಕೆಳಭಾಗವನ್ನು ಒಣಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಮಲ ಗಟ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಒಣಗುತ್ತದೆ, ವಾತದೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೊಟ್ಟೆ, ಹಿಂಭಾಗ, ಹೃದಯ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಶ್ವಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ನೋವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊಟ್ಟೆ ಉಬ್ಬುವುದು, ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಮಲ, ವಾಂತಿ, ಕತ್ತರಿಸುವ ನೋವು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮೂತ್ರಾಶಯದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರವಾದ ನೋವು, ಬಾಯ್ಚುಂಡಿ ಉಬ್ಬುವುದು ಕಾಣಬಹುದು. ವಾತ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ವಾಂತಿ, ಹಸಿವಿನ ಕೊರತೆ, ಜ್ವರ, ಹೃದಯದ ಕಾಯಿಲೆ, ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆ ವ್ಯಾಧಿಗಳು, ಮೂತ್ರವಿರೋಧ, ಜಲೋದರ ಇತ್ಯಾದಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಕಿವಿಯ ಬದ್ಧತೆ, ತೀವ್ರ ತಲೆನೋವು, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ತಲೆ ನೋವು, ಕೆಮ್ಮು, ಮೂಗು ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಮನಸ್ಸಿನ ಅಶಾಂತಿ, ದಾಹ, ಉಸಿರಾಟದ ಕಷ್ಟ, ಪಿತ್ತದ ಕಾಯಿಲೆಗಳು, ಉದರಗಡ್ಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಇಂತಹ ಅನೇಕ ತೊಂದರೆಗಳು ಕಾಣಬಹುದು. ಇವು ವಾತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಕಾಯಿಲೆಗಳು, ಬಹಳ ತೀವ್ರವಾಗಿಯೂ ಭಯಾನಕವಾಗಿಯೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಭಯಾನಕ ಹೆಸರುಗಳೊಂದಿಗೆ, ಜೀವಹಾನಿಗೂ, ಗಂಭೀರ ಗೊಂದಲಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ, ಯಾರಿಗಾದರೂ ವಾತದಿಂದ ಬಾಧಿತವಾದರೆ, ಅವರಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾದ ಮತ್ತು ನಾಳಗಳೊಳಗಿನ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಬೆಳೆಯಬಹುದು. ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಬೆಳೆದವುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗುಣಪಡಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಜಠರಾಗ್ನಿಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಇತರ ಉಪಾಯಗಳಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದು. ಎರಡು ದೋಷಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ಉಂಟಾದವುಗಳು, ಮತ್ತೂ ಎರಡನೇ ನಾಳದಿಂದ ಉಂಟಾದವುಗಳೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ, ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು; ಹೊರಗಿನ ನಾಳದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ದೋಷದಿಂದ ಉಂಟಾದವುಗಳು ಕೂಡ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅರ್ಜೆಗಳನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುಣಪಡಿಸಬಹುದು ಮತ್ತು ಅವು ಬೆಳೆಯಲು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಯ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಅರ್ಜೆಗಳು ಪ್ರಕಾರ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಜನ್ಮಜಾತವಾಗಿ ಇರುವವುಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹುಳುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ರೂಪಗಳು ಹಸರಾಗಿ, ಕೋಮಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ; ವಾತ ಚಲಿಸುವಾಗ ಕಫವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಹೊರಗಿನ ಅರ್ಜೆಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಗಟ್ಟಿಯಾದ, ಚಲಿಸದ, ಎಲೆಗಳಂತೆ ಚರ್ಮದ ಉಬ್ಬುಗಳನ್ನೂ ಅವರು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ; ನೋವು ಮತ್ತು ಕರಕಸತೆಯನ್ನು ವಾತ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಬಾಯಿನ ಕಪ್ಪಾಗುವುದನ್ನು ಪಿತ್ತ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಎಣ್ಣೆಯಾದ ತೋಳು, ಗಟ್ಟಿ ಗುಡ್ಡೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ಣವು ಕಫದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನಿಯು ಅರ್ಜೆಗಳ ನಿವಾರಣೆಗೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕು, ಏಕೆಂದರೆ ಈ ಕಾಯಿಲೆಗಳು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಗುದ ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ತಡೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಧನ್ವಂತರಿಯವರು ಸುಶ್ರುತನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: ಈಗ ನಾನು ನಿಮಗೆ ಅತಿಸಾರ ಹಾಗೂ ಜೀರ್ಣಕೃಷ್ಣದ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಅವು ಆರು ಪ್ರಕಾರವಾಗಿವೆ, ದೋಷಗಳ ಒಬ್ಬೇ ಅಥವಾ ಮಿಶ್ರವಾಗಿ ಗೊಂದಲದಿಂದ, ಭಯ ಅಥವಾ ದುಃಖದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಅತಿಸಾರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅತಿಯಾದ ನೀರಿನ ಸೇವನೆಯಿಂದ, ಒಣ ಆಹಾರ, ಹಸಿರೆಮೇಷ, ಎಣ್ಣೆಯ ಪದಾರ್ಥಗಳು, ಎಳ್ಳಿನ ಹಿಟ್ಟು, ಸರಿಯಾಗಿ ಬೇಯದ ಧಾನ್ಯಗಳ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಜೊತೆಗೆ, ಅತಿಯಾದ ಮದ್ಯಪಾನ, ಒಣ ಹಾಗೂ ಅತಿಯಾದ ಆಹಾರ ಸೇವನೆ, ರುಚಿಗಳ ಗೊಂದಲ, ಎಣ್ಣೆಯ ಅತಿರೇಕ, ಹುಳುಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಕ್ರಿಯೆ, ಅಸಮಯ ಆಹಾರ ಸಂಯೋಜನೆಗಳಿಂದ ವಾತ ಪ್ರಚೋದನೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಈ ವಾತ ಕೆಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಹರಡುತ್ತದೆ, ಜಠರಾಗ್ನಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ; ಹೀಗಾಗಿ ಆಹಾರ, ಮಲ ಮತ್ತು ಪಾಯುಭಾಗಗಳು ದುರ್ಬಲಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮಲ ಸಡಿಲಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಇತರ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಅತಿಸಾರವು ಬರುವ ಮುನ್ನ ಕಾಣುವ ಸೂಚನೆಗಳು: ಹೃದಯ, ಗುದ, ಪಾಯುಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲ, ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಬೆವರು, ಮಲದ ಸ್ಥಗಿತ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೊಟ್ಟೆ ಉಬ್ಬುವುದು, ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆ ದುರ್ಬಲವಾಗುವುದು, ಜ್ವರವಿಲ್ಲದೆ ಮಲ ಕಡಿಮೆ, ಶಾಂತವಾಗಿ, ಬಹಳ ಕಷ್ಟವಾಗಿ ಹೊರಬರುತ್ತದೆ. ಮಲವು ಒಣ, ಬುಗುರಾದ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ, ಪುನಃ ಪುನಃ ಅಥವಾ ಸಮಯಾಂತರದಲ್ಲಿ ಹೊರಬರುವದು; ಅದು ಸುಟ್ಟ ಅಥವಾ ವಿಷಪೂರಿತದಂತೆ, ಹಸರಾಗಿ, ಕತ್ತರಿಸುವ ನೋವು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಗುದವು ಒಣಗಿ, ಕುಗ್ಗಿ ಹೋಗಿರುತ್ತದೆ, ರೋಮಾಂಚನವಾಗುತ್ತದೆ, ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬರುತ್ತದೆ; ಪಿತ್ತ ಮಿಶ್ರಿತವಾದಾಗ ಮಲ ಹಳದಿ, ಅಕ್ಕಿ ಹಸಿರಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಅದು ರಕ್ತಮಿಶ್ರಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಬಹಳ ದುರ್ಗಂಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಜೀರ್ಣವಾಗದ ಹುಲ್ಲುಗಳು ಮಿಶ್ರಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ, ಬೆವರು ಮತ್ತು ಉರಿ ಜೊತೆಯಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ; ನೋವು, ಗುದದಲ್ಲಿ ಉರಿ, ತೀಕ್ಷ್ಣ ರುಚಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿ, ದಪ್ಪವಾದ ಕಫ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಮಲ ಹಸರಾಗಿ, ಕಡಿಮೆ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ, ಹರಿದು ಹೋಗುತ್ತದೆ; ಕೂದಲು ಉದುರುತ್ತದೆ, ತೀವ್ರ ಅಸೌಕರ್ಯ, ಮೂತ್ರಾಶಯ, ಗುದ ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಭಾರತೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಸರಿಯಾಗಿ ಜೀರ್ಣವಾಗದಿದ್ದರೂ, ಎಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣಗಳೂ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ; ಮನಸ್ಸು ಭಯದಿಂದ ಗೊಂದಲಗೊಂಡಾಗ, ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಾಗ ಅದು ಹೊರಡುತ್ತದೆ. ಆಗ, ವಾತವನ್ನು ಬೇಗ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕು, ಬಿಸಿ, ದ್ರವ, ಲಘು ಪದಾರ್ಥಗಳ ಮೂಲಕ; ವಾತ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತದ ಕಾಯಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇರುತ್ತವೆ, ದುಃಖದಿಂದ ಕೂಡ ಕೂಡ. ಸಾರಾಂಶವಾಗಿ, ಅತಿಸಾರ ಎರಡು ವಿಧ: ಅಪವಿತ್ರತೆ ಇರುವದು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲದದು; ರಕ್ತ ಮಿಶ್ರಿತವಾದರೆ ಅದು ದ್ರವದ ಕಾಯಿಲೆ, ಭಾರದಿಂದ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹರಿದು ಹೋಗುತ್ತದೆ; ಮಲ ದುರ್ಗಂಧ, ಶಬ್ದಮಯ, ತಡೆಯಿರುವದು ಮತ್ತು ನೋವು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ವಿಪರೀತವಾಗಿ ಅಪವಿತ್ರತೆ ಇಲ್ಲದದು ಕಫದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದು ಮುಳುಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅತಿಸಾರಗಳಲ್ಲಿ, ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಇರದವನು ಗ್ರಹಣಿಯ ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನಿಗೆ ಜಠರಾಗ್ನಿಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಕಾರಣಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹವಾದರೆ, ಮಲ ಅಪವಿತ್ರವಾಗಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ, ಜೀರ್ಣಗೊಂಡು ನಂತರ ಅತಿಸಾರವಾಗಿ ಹೊರಡುತ್ತದೆ. ಈ ಅತಿಸಾರ ಸ್ವಭಾವದಿಂದಲೇ ಅತಿಯಾದ ಹರಿವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ; ಅಪವಿತ್ರತೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಿಶ್ರಿತವಾದರೆ ಅದು ಜೀರ್ಣವಾಗಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಜೀರ್ಣವಾದರೆ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಗ್ರಹಣಿಯ ಕಾಯಿಲೆ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಉಪವಾಸಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಿಸುತ್ತದೆ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತೀವ್ರವಾದ ನಡುಕ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಠಾತ್ ಸಂಧಿಗಳ ನೋವು ಉಂಟಾಗಬಹುದು; ಇದು ನಾಲ್ಕು ದೋಷಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ಕೂಡ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾರಂಭದ ಲಕ್ಷಣಗಳು: ಅಂಗಗಳ ದುರ್ಬಲತೆ, ನಿರಂತರವಾದ ವಾತ, ಸ್ವಲ್ಪ ಲಾಲಾಜಲ, ಬಾಯಿನಲ್ಲಿ ಕೆಟ್ಟ ರುಚಿ, ಹಸಿವಿನ ಕೊರತೆ, ದಾಹ, ದೌರ್ಬಲ್ಯ ಮತ್ತು ತಲೆಸುತ್ತು. ಈ ರೀತಿ, ಧನ್ವಂತರಿಯವರು ಸುಶ್ರುತನಿಗೆ ದೋಷಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಅರ್ಜೆ, ಅತಿಸಾರ ಹಾಗೂ ಗ್ರಹಣಿಯ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು.