ಒಮ್ಮೆ, ದೇಹದ ಮೂರು ದೋಷಗಳು—ವಾತ, ಪಿತ್ತ ಮತ್ತು ಕಫ—ಒಟ್ಟಾಗಿ ಅಶಾಂತಿಯಾದಾಗ, ದೇಹದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಜ್ವರಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ದೇಹದಲ್ಲಿ ದೋಷಗಳ ನಿಧಾನವಾದ ಪಾಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ, ನಿರಂತರ ನಿದ್ದೆ, ಗಂಟಲಿನಲ್ಲಿ ಗರಗಸುವಂತಹ ಶಬ್ದ, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳೂ ಅಶಾಂತಿಯಾದಾಗ ಜೀವಶಕ್ತಿ ಹಾಳಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಶಾಸ್ತ್ರ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ, ವಾತ ಗಂಟಲಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿರುವಾಗ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತ ಒಳಗೆ ತುಂಬಿದಾಗ, ಸಂಭೋಗದ ನಂತರ ಅಥವಾ ಆನಂದದ ನಂತರ ಅದು ಹೊರಗೆ ಹೋಗಲು ದಾರಿ ಹುಡುಕುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ, ಮೂರು ದೋಷಗಳ ಅಶಾಂತಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಜ್ವರದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ದೋಷಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದ್ದೂ, ಜಠರಾಗ್ನಿ ದುರ್ಬಲವಾದರೂ, ಎಲ್ಲ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಇದ್ದರೆ, ಈ ಜ್ವರವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ಆದರೆ, ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದರೆ, ಅದು ಕಷ್ಟವಾದರೂ ಗುಣವಾಗಬಹುದು. ಬೇರೆ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ, ದೋಷಗಳ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಜ್ವರ ಉಂಟಾದರೂ, ಪಿತ್ತ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಇದ್ದರೆ, ಚರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಉರಿಯುವಂತಹ ಅನಿಸಿಕೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಇದೇ ರೀತಿ, ವಾತ ಮತ್ತು ಕಫ ಸೇರಿಕೊಂಡರೆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ತಂಪು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಎರಡೂ ಇದ್ದರೆ ಉರಿಯುವಂತಹ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಬಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ತಂಪಿನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪಿತ್ತ ಇದ್ದರೆ, ಕಫದೊಂದಿಗೆ ಸ್ರಾವ ಮತ್ತು ಒಣತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಪಿತ್ತ ಶಾಂತಿಯಾದಾಗ, ಮೂರ್ಚೆ, ಮಾದಕತೆ ಮತ್ತು ದಾಹ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಉರಿಯುವಿಕೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಇತರ ದೋಷಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಿದ್ದೆ, ಆಲಸ್ಯ ಮತ್ತು ವಾಂತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಜ್ವರವು ನಾಲ್ಕು ವಿಧಗಳಾಗಿವೆ—ಬಾಹ್ಯ ಗಾಯದಿಂದ, ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ, ಶಾಪದಿಂದ ಅಥವಾ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ. ಗಾಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಜ್ವರದಲ್ಲಿ ಉರಿಯುವಿಕೆ ಮೊದಲಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚು ಶ್ರಮದಿಂದ, ವಾತ ರಕ್ತವನ್ನು ದುಷ್ಠಗೊಳಿಸಿ ನೋವು, ದುಃಖ, ಬಣ್ಣದ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ನೋವು ಸಹಿತ ಜ್ವರ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪಿಶಾಚಿ, ಔಷಧಿ, ವಿಷ, ಕೋಪ, ಭಯ, ದುಃಖ ಅಥವಾ ಕಾಮನೆಗಳಿಂದಲೂ ಜ್ವರ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ಇದರಲ್ಲಿ, ಪಿಶಾಚಿ ಅಥವಾ ಸಂಪರ್ಕದಿಂದ, ಅಥವಾ ಔಷಧಿಗಳ ವಾಸನೆಯಿಂದ ಕೂಡ ಕೂಡಲೇ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಕಾಣಬಹುದು; ಗಂಧದಿಂದ ಮೂರ್ಚೆ, ತಲೆನೋವು, ವಾಂತಿ ಮತ್ತು ಕ್ಷಯ ಉಂಟಾಗಬಹುದು. ವಿಷದಿಂದ ಮೂರ್ಚೆ, ಜಠರದೋಷ್ಟ, ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣ, ಉರಿಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ತಲೆಸುತ್ತು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಕೋಪದಿಂದ ಕಂಪನ ಮತ್ತು ತಲೆನೋವು; ಭಯ ಮತ್ತು ದುಃಖದಿಂದ ಭ್ರಮೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಮನೆಗಳಿಂದ ತಲೆಸುತ್ತು, ಹಸಿವಿನ ಕೊರತೆ, ಉರಿಯುವಿಕೆ, ಲಜ್ಜೆ, ನಿದ್ರೆ, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸ್ಮರಣೆ ಹಾನಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪಿಶಾಚಿ ಅಥವಾ ಇತರ ಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ, ಮಿಶ್ರಿತ ದೋಷಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಾತ ಮೊದಲಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣಬಹುದು. ಕೋಪದಿಂದ ಅಥವಾ ಪಿತ್ತದ ಅತಿಕೋಪದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಜ್ವರಗಳು, ಶಾಪ ಮತ್ತು ಮಾಂತ್ರಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಉಂಟಾದ ಜ್ವರಗಳು—ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಭಯಾನಕವಾದ ಜ್ವರಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಸಹಿಸಲಾಗದವುಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮಾಂತ್ರಿಕ ಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಭಾರೀ ತೊಂದರೆ ಉಂಟಾಗಿ, ನಂತರ ಚರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಉಬ್ಬು ಮತ್ತು ಭ್ರಮೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾರಿಗಾದರೂ ನಿರಂತರ ಉರಿಯುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮೂರ್ಚೆ ಕಾಣಿಸಿದರೆ, ಜ್ವರ ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ಜ್ವರವು ಎಂಟು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವುದು, ಆದರೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಅದು ಎರಡು ವಿಧಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ: ದೇಹಜ ಅಥವಾ ಮಾನಸಿಕ, ಸೌಮ್ಯ ಅಥವಾ ತೀವ್ರ, ಆಂತರಿಕ ಅಥವಾ ಬಾಹ್ಯ, ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಅಥವಾ ಅವೈಭವಿಕ, ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುಣವಾಗುವದು ಅಥವಾ ಅಸಾಧ್ಯವಾದುದು, ಸರಳ ಅಥವಾ ಸಂಕೀರ್ಣ. ದೇಹಜ ಜ್ವರದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ; ಮಾನಸಿಕ ಜ್ವರದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉಷ್ಣತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ. ವಾತದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಅಥವಾ ಕಫದಿಂದ ತಂಪು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಪಿತ್ತದಿಂದ ಉರಿಯುವಿಕೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಮಿಶ್ರಿತ ದೋಷಗಳಿದ್ದಾಗ, ಅದು ಆಂತರಿಕವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಜ್ವರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ, ಒಳಗೆ ಆತಂಕ ಮತ್ತು ಮಲಮೂತ್ರದ ನಿಗ್ರಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಬಾಹ್ಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಜ್ವರ ಉಂಟಾದರೆ, ಉಷ್ಣತೆ ಕೂಡ ಬಾಹ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವರ್ಷ, ಶರದ್, ವಸಂತ ಋತುಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ವಾತ, ಪಿತ್ತ, ಕಫದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಜ್ವರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅವೈಭವಿಕ ಜ್ವರ ಬೇರೆಯಾಗಿ, ಗುಣಪಡಿಸಲು ಕಷ್ಟವಾದುದು; ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಜ್ವರ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ವಾತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ವರ್ಷ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ವಾತದ ಅಶಾಂತಿಯಿಂದ ಪಿತ್ತ ಮತ್ತು ಕಫ ಕೂಡ ಸೇರಿ ಜ್ವರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಶರದಿನಲ್ಲಿ ಪಿತ್ತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ನಂತರ ಕಫ ಬರುತ್ತದೆ; ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಆಹಾರ ಸೇವನೆಯಿಂದ ಅಪಾಯವಿಲ್ಲ. ವಸಂತದಲ್ಲಿ ಕಫ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ, ನಂತರ ವಾತ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತ ಕೂಡಬಹುದು; ದೋಷ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದರೆ, ಜ್ವರ ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ, ದೋಷದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದಾಗ, ಜ್ವರವನ್ನು ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಜ್ವರದ ಗಂಭೀರತೆ ಎಂದರೆ ಜಠರಾಗ್ನಿಯ ದುರ್ಬಲತೆ ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜನೆ. ಹಸಿವಿನ ಕೊರತೆ, ಸರಿಯಾದ ಜೀರ್ಣತೆ ಇಲ್ಲ, ಜ್ವರದ ವಿಶೇಷ ರೂಪ, ದಾಹ, ಭ್ರಮೆ, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ ಮತ್ತು ತಲೆಸುತ್ತು—all signs of worsening fever—ಕಾಣಬಹುದು. ಮಲಮೂತ್ರ ವಿಸರ್ಜನೆಗೆ ಆಗುವ ತೊಂದರೆ, ಜ್ವರ ಪಾಕ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬಂದಿರುವ ಸೂಚನೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರವಾಗದಿದ್ದರೆ, ಏಳು ರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸದಿಂದ ಪರಿಹಾರ ಸಿಗಬಹುದು. ಜ್ವರವನ್ನು ಪಾಂಚವಿಧ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಮಲ, ಕಾಲ, ಬಲ, ದುರ್ಬಲತೆ ಇವುಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ. ಆದರೆ ಬಹುಪಾಲು ಜ್ವರ ಮೂರು ದೋಷಗಳ ಅಶಾಂತಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ನಿರಂತರ, ಸ್ಥಿರ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ದಿನ, ಮೂರನೇ ದಿನ, ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನ ಬರುವ ಜ್ವರಗಳು—ಇವು ದೋಷ, ಮೂತ್ರ, ಮಲಗಳಿಂದ ಹರಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ದೇಹದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಇವು ದೇಹವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೆಚ್ಚಗಾಗಿಸುವುದು, ಆರಂಭದಿಂದ ಸಮಾನವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುವುದು, ಬಲಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಭಾರವಾದುದು—ಇವು ಜೀವಸತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ನಿರಂತರವಾಗಿ ವಿರೋಧವಿಲ್ಲದೆ ಇರುವ ಜ್ವರ ಅತ್ಯಂತ ಸಹಿಸಲಾಗದದು; ಜ್ವರ ಅಥವಾ ಉಷ್ಣತೆ, ಅಥವಾ ಅಶಾಂತಿಯಾದ ದೋಷಗಳು ದೇಹವನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ. ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ, ಜೀವಸತ್ವಗಳು ಶುದ್ಧವಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಅಶುದ್ಧವಾಗಿರಲಿ, ವಾತ, ಪಿತ್ತ ಮತ್ತು ಕಫ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಏಳು, ಆರು ಅಥವಾ ಹನ್ನೆರಡು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ವರ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ, ಮಿತಿ ಎರಡೂ—ಮೋಕ್ಷ ಅಥವಾ ನಾಶಕ್ಕಾಗಿ—ಪಾಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇದು ಅಗ್ನಿವೇಶ ಮತ್ತು ಹರಿತರ ಪರಂಪರೆ. ಏಳನೇ ದಿನವನ್ನು ಎರಡುಪಟ್ಟು, ಒಂಬತ್ತನೇ ಮತ್ತು ಹನ್ನೊಂದನೇ ದಿನವನ್ನು ಮಿತಿಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇದು ಮೂರು ದೋಷಗಳ ಮೋಕ್ಷ ಮತ್ತು ನಾಶದ ಗಡಿ. ಶುದ್ಧತೆ ಅಥವಾ ಅಶುದ್ಧತೆಯಿಂದ, ಜ್ವರ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಇರುತ್ತದೆ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕ್ಷೀಣರಾದವರು, ರೋಗಪೀಡಿತರಾದವರು, ಅಥವಾ ಅಯೋಗ್ಯ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುವವರಲ್ಲಿ. ಸಣ್ಣ ದೋಷವೂ ಅಶುದ್ಧತೆ ಅಥವಾ ಇತರ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಬಲವನ್ನು ಪಡೆದು, ವಿರೋಧಿಯಾಗಿಯೂ ಅನಿಯಮಿತವಾಗಿಯೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆಯೊಂದಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಶಾಂತಿಯಾದಾಗ, ಅದು ಜ್ವರವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಹೆಚ್ಚಳ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆಯು ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ದೋಷ ತನ್ನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಲವಾಗಿ ಜ್ವರ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆಮೇಲೆ, ಪ್ರತಿಕೂಲ ಶಕ್ತಿಯ ಬಲ ಅಥವಾ ದುರ್ಬಲತೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಅದು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ; ದೋಷ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ, ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜ್ವರ ಜೀವಸತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಲೀನತೆಯಿಂದ ಕ್ಷೀಣತೆ, ಬಣ್ಣ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವುದು, ಮಂದತೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಬರುತ್ತವೆ; ಇದು ಜೀವಸತ್ವಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ನಾಳಗಳ ಬಾಯಿಗಳ ಹತ್ತಿರ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ. ದೋಷವು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ದೇಹದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಹರಡುವುದಿಲ್ಲ; ಸದ್ಗುಣಿಗಳು ಸದಾ ಹೀಗೆ ಇರುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ವಿರುದ್ಧವಾದವರಲ್ಲಿ ತದ್ವಿರುದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅನಿಯಮಿತ, ಅನಿಯಮಿತ ಆರಂಭ, ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡು, ದೋಷ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಿರಂತರ ಜ್ವರ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ, ಅದು ಒಂದು ಬಾರಿ ಬರುತ್ತದೆ, ಮತ್ತೊಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾಂಸದ ನಾಳ ಮತ್ತು ಮೇದೋನಾಳ ಮೂರನೇ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಜ್ವರದ ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳು, ಅವುಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪರಿಣಾಮಗಳು ವಿವರವಾಗಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.