ಗರುಡಪುರಾಣಮ್

ರೋಗ, ಪಾಪ, ಜ್ವರ, ಪೀಡೆ, ವ್ಯಾಕುಲತೆ, ದುಷ್ಟವಾದ ಕಾಯಿಲೆ, ಕ್ಷಯ, ದುಃಖ ಮತ್ತು ನೋವು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ವಿವಿಧ ಪದಗಳಾಗಿವೆ. ರೋಗಗಳ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಐದು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ: ಕಾರಣ, ಪೂರ್ವಲಕ್ಷಣಗಳು, ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಶಮನ, ಮತ್ತು ರೋಗದ ಗತಿ. ರೋಗದ ಕಾರಣವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಗುರುತು, ಕಾರಣ, ಸ್ಥಳ, ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಮೂಲ ಎಂಬ ಪದಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೋಗವು ಬರಲಿರುವುದು ಎಂದರೆ, ದೋಷಗಳ ವಿಶೇಷ ಗಡಿಬಿಡಿಯಿಂದ ಅದು ಇನ್ನೂ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗದೆ ಇದ್ದಾಗ, ಅದರ ಪೂರ್ವಲಕ್ಷಣಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತವೆಯಾದರೂ, ಅವು ಸ್ವಲ್ಪ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟವಲ್ಲದಂತಿರುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ರೋಗವು ಬರಲಿರುವ ಮುನ್ಸೂಚನೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಆ ಪೂರ್ವಲಕ್ಷಣಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವಾಗ, ಅದನ್ನು ಲಕ್ಷಣ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ರೂಪ, ಸೂಚನೆ, ಗುರುತು, ಗುರುತಿನ ಚಿಹ್ನೆ ಮತ್ತು ಕಾಣಿಕೆ ಎಂಬ ಪದಗಳು ಇದರ ಸಮಾನಾರ್ಥಕ ಪದಗಳಾಗಿವೆ. ಮದ್ದು, ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಆಚರಣೆಯ ಸರಿಯಾದ ಬಳಸುವಿಕೆಯಿಂದ, ರೋಗ ಮತ್ತು ಅದರ ಕಾರಣವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವ ಕ್ರಮದಿಂದ ಶಮನ, ಆರಾಮ ಮತ್ತು ಸುಖ ದೊರಕುತ್ತದೆ. ರೋಗದ ಶಮನವನ್ನು ಯೋಗ್ಯತೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದುದು, ಅರ್ಥಾತ್ ರೋಗವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು, ಅಯೋಗ್ಯತೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ರೋಗದ ಗತಿಯೆಂದರೆ, ದುಷ್ಟವಾದ ದೋಷ ಅಥವಾ ಅದರ ವ್ಯಾಪನೆಯಿಂದ ರೋಗವು ತನ್ನ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಗೆ ಬರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಈ ಗತಿಯು ಸಂಖ್ಯೆಯ, ವಿಭಿನ್ನತೆಯ, ಪ್ರಬಲತೆಯ, ಶಕ್ತಿಯ, ಕಾಲದ ಮತ್ತು ಇತರ ವಿಶೇಷತೆಗಳ ಮೂಲಕ ವಿಭಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಎಂಟು ವಿಧದ ಜ್ವರಗಳ ವಿವರಣೆ ಇದೆ. ದೋಷಗಳ ವಿಭಿನ್ನತೆ, ಅವುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಗಳು, ಅವುಗಳ ಭಾಗಗಳ ಅಂದಾಜು, ಸ್ವತಂತ್ರತೆ ಅಥವಾ ಅವಲಂಬನೆ—ಇವು ರೋಗದ ಪ್ರಬಲತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ರೋಗದ ಕಾಲವನ್ನು, ಕಾರಣಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಅಂಶಗಳ ಪೂರ್ಣತೆ ಅಥವಾ ಭಾಗಶಃ ಇರುವಿಕೆ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ದುರ್ಬಲತೆ, ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಅಥವಾ ಊಟದ ನಂತರದ ಭಾಗಗಳ ಪ್ರಕಾರ ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರೀತಿ ರೋಗದ ಕಾರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ವ್ಯಾಸರು ಇದನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿವರಿಸುವರು. ಎಲ್ಲಾ ರೋಗಗಳ ಮೂಲ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ದೋಷಗಳ ಪ್ರಚೋದನೆ. ಈ ಪ್ರಚೋದನೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಅನೇಕ ಅಯೋಗ್ಯ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೂರು ದೋಷಗಳ ತ್ರಿವಿಧ ಅಯೋಗ್ಯ ಸಂಯೋಗಗಳನ್ನು ಹಿಂದೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅತಿ ಕಹಿ, ಖಾರ, ತುಪ್ಪದಿಲ್ಲದ, ಹುಳಿಯಾದ, ಒಣ, ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ಆಹಾರ ಸೇವನೆ, ಓಡುವುದು, ಉತ್ಸಾಹ, ರಾತ್ರಿ ಜಾಗರಣೆ, ಜೋರಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವುದು—ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ವಾತವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರಮ, ಭಯ, ದುಃಖ, ಚಿಂತೆ, ವ್ಯಾಯಾಮ, ಅತಿಯಾಗಿ ಕಾಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದು, ಬೇಸಿಗೆಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಊಟ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ವಾತದೋಷ ಉಲ್ಬಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಪಿತ್ತದೋಷವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ಎಂದರೆ: ಅತಿಯಾದ ಖಾರ, ಉಪ್ಪು, ತೀಕ್ಷ್ಣ, ಬಿಸಿ, ಉರಿಯುವ ಆಹಾರ ಸೇವನೆ, ಕೋಪ, ಉರಿಯುವ ಭಾವನೆ, ಶರದೃತುವಿನಲ್ಲಿ, ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಅಥವಾ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇವು ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತವೆ. ಮಧುರ, ಹುಳಿ, ಉಪ್ಪು, ತುಪ್ಪದ, ಭಾರವಾದ, ಶೀತಲವಾದ, ರಸಯುಕ್ತವಾದ, ಜೀರ್ಣವಾಗಲು ಕಠಿಣವಾದ, ರುಚಿಕರವಾದ ಆಹಾರ, ಹಗಲು ಅಥವಾ ನಿದ್ರೆಗೆ ಮುನ್ನ ಸೇವಿಸಿದರೆ, ಮತ್ತು ಜೀರ್ಣವಾಗದ ಆಹಾರವನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ವಾಂತಿ ಮಾಡುವುದರಿಂದ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಕಫದ ವೈಕೃತ್ಯಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಅಯೋಗ್ಯ ಆಹಾರಗಳು ಅಥವಾ ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ದವಾದ ಆಹಾರಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದರಿಂದ ದೋಷಗಳ ಸಂಯುಕ್ತ ವೈಕೃತ್ಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಟ್ಟವಾದ ಮದ್ಯ, ನೀರು, ಒಣ ಹಣ್ಣು-ತರಕಾರಿ, ಬೇರು, ಎಣ್ಣೆಯ ಅವಶೇಷ, ಕೊಳೆತ ಮಾಂಸ, ಕೆಟ್ಟ ಅಥವಾ ಒಣ, ದುರ್ಬಲವಾದ ಮೀನು ಸೇವಿಸಿ ಕೂಡಾ ದೋಷಗಳು ಉಲ್ಬಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ, ದೇಹದ ಧಾತುಗಳು ದುಷ್ಟವಾಗಿದ್ದರೂ, ಅಥವಾ ಮನೋವಿಕಾರ, ಗ್ರಹಪೀಡೆ, ಅಥವಾ ಆಘಾತದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಗಾಳಿಯಿಂದಲೂ ರೋಗಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಕೆಟ್ಟ ಆಹಾರ, ಹೆಚ್ಚಿದ ಕಫ, ಹುಟ್ಟುವಾಗ ಗ್ರಹಪೀಡೆ, ಅಯೋಗ್ಯ ಆಚರಣೆಗಳು, ಪಾಪಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವುದು, ಹೆಂಗಸರಿಗೆ ಹೆರಿಗೆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಯೋಗ್ಯ ಕ್ರಮಗಳು, ತಪ್ಪಾದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಳು—ಇವುಗಳಿಂದ ದೋಷಗಳು ಕೆರಳುತ್ತವೆ. ಇಂತಹ ರೋಗಗಳಲ್ಲಿ ದೋಷಗಳು ಗತಿಯನ್ನನುಸರಿಸಿ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹರಡುವಾಗ, ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ರಸಾಯನ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಶರಣಾಗಬೇಕು, ಏಕೆಂದರೆ ದೋಷಗಳು ಬೇಗನೆ ವ್ಯಾಕುಲಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಈ ವೇಳೆ ಧನ್ವಂತರಿಯವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಈಗ ನಾನು ಜ್ವರದ ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಜ್ವರವೆಂದರೆ ಎಲ್ಲಾ ರೋಗಗಳ ಅಧಿಪತಿ, ಪಾಪದ ರಾಜನು, ಮರಣದ ರಾಜನು, ಎಲ್ಲವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು. ಜ್ವರವು ರುದ್ರನ ಕೋಪದಿಂದ, ದಕ್ಷಯಜ್ಞವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದಾಗ ಹುಟ್ಟಿತು. ಅದು ಉರಿಯುವ, ಮೋಹಭರಿತ, ಪಾಪದಿಂದ ಜನಿಸಿದ, ಭಯಾನಕವಾದದ್ದು, ಅನೇಕ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿಭಿನ್ನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಸ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಪಾಕಲ ಎಂದು, ಕುದುರೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿತಾಪ, ಕತ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಲರ್ಕ, ನಾಯಿಗಳಲ್ಲಿ ಕುಕ್ರುರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಮದ, ನೀರಲ್ಲಿ ನೀಲಿಕಾ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನಿಯ ಸಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಊಷರ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕಫದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಲಕ್ಷಣಗಳು: ವಾಂತಿ, ಉಬ್ಬು, ಕೆಮ್ಮು, ಮೈಯ rigidity, ಶೀತ, ಚರ್ಮ ಮತ್ತು ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಉಬ್ಬುಗಳು. ಪ್ರತಿ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಇವುಗಳ ಪ್ರಾರಂಭ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧಿ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಶಮನವು ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಂತೆ, ಮತ್ತು ವಿರುದ್ಧವಾದುದು ಶಮನವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಹಸಿವಿನ ಕೊರತೆ, ಜೀರ್ಣವಾಗದಿಕೆ, ಮೈಯ rigidity ಮತ್ತು ಆಲಸ್ಯ; ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಉರಿ, ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆಯ ದೋಷ, ನಿದ್ರಾಸಕ್ತಿ ಮತ್ತು ದೌರ್ಬಲ್ಯ; ಹೊಟ್ಟೆ ಉಬ್ಬು, ನೋವು, ದೋಷಗಳ ಕಾರ್ಯಶಕ್ತಿಯ ಕೊರತೆ—ಇವು ರೋಗದ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಅತಿಯಾದ ಲಾಲಾರಸ, ವಾಂತಿ, ಹಸಿವಿನ ಕೊರತೆ, ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ರುಚಿಯ ಕೊರತೆ, ಸ್ಪಷ್ಟತೆ, ಉರಿ, ಅಂಗಗಳ ಭಾರ, ಮಲಮೂತ್ರದ ಹೆಚ್ಚಿದ ನಿರ್ಗಮನ—ಇವು ಜೀರ್ಣವಾದ ಆಹಾರದ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲ, ಆದರೆ ಜೀರ್ಣವಾಗದ ಜ್ವರದ ಲಕ್ಷಣಗಳಾಗಿವೆ. ಹಸಿವು, ಒಣತನ, ಅಂಗಗಳ ಲಘುತ್ವ, ಜ್ವರದ ಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೆ ಸೌಮ್ಯತೆ, ಎಂಟು ದಿನಗಳ ನಂತರ ದೋಷಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆ—ಇವು ಜ್ವರದ ಜೀರ್ಣವಾದ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಸ್ವಂತ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಅಥವಾ ಸೋಂಕಿನಿಂದ ಬಂದ ಜ್ವರದಲ್ಲಿ: ತಲೆನೋವು, ಅನಾರೋಗ್ಯ, ವಾಂತಿ, ದೇಹದ ಉರಿ, ಬಾಯಿ ಮತ್ತು ಗಂಟಲಿನ ಒಣತನ, ರುಚಿಯ ನಾಶ, ಸಂಯುಕ್ತಗಳಲ್ಲಿ ನೋವು, ನಿದ್ರಾಹೀನತೆ, ಗೊಂದಲ, ರೋಮಾಂಚನ, ಆಲಸ್ಯ, ಅತಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವುದು—ಇವು ವಾತ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತದಿಂದ ಬರುತ್ತವೆ. ಶೀತ, ಹಸಿವಿನ ಕೊರತೆ, ಸಂಯುಕ್ತ ಮತ್ತು ತಲೆನೋವು, ಉಗುಳುವುದು, ಉಸಿರಾಟದ ತೊಂದರೆ, ಕೆಮ್ಮು, ಶ್ವೇತವರ್ಣ, ಶೀತ, rigidity, ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕತ್ತಲೆ, ತಲೆಸುತ್ತು, ನಿದ್ರಾಸಕ್ತಿ—ಇವು ಕಫ ಮತ್ತು ವಾತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಜ್ವರದ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಶೀತ, rigidity, ಬೆವರು, ಉರಿ, ಸ್ಥಿರತೆ ಇಲ್ಲದಿಕೆ, ದಾಹ, ಕೆಮ್ಮು, ಕಫ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತದ ಚಟುವಟಿಕೆ, ಗೊಂದಲ, ನಿದ್ರಾಸಕ್ತಿ, ಬಾಯಿಯ ಮೇಲ್ಛರಡು ಮತ್ತು ಕಹಿ—ಇವು ಕಫ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಜ್ವರದ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಸರ್ವಜ್ಞನು, ಎಲ್ಲಾ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವನು, ಪುನಃ ಪುನಃ ಉರಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ತೀವ್ರವಾದ ನಿದ್ರೆ, ಹಗಲು ಜಾಗರಣೆ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ನಿದ್ರಾಹೀನತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಯಾವಾಗಲೂ ನಿದ್ರೆ ಇರಬಹುದು, ಅಥವಾ ಇಲ್ಲದಿರಬಹುದು; ಹೆಚ್ಚು ಬೆವರು ಬರುತ್ತಿರಬಹುದು, ಇಲ್ಲದಿರಬಹುದು; ಹಾಡುವುದು, ನೃತ್ಯ, ನಗುವು ಮುಂತಾದ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ನಿಂತುಹೋಗುತ್ತವೆ. ಕಣ್ಣುಗಳು ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತವೆ, ಅಶುದ್ಧ, ಕೆಂಪು, ಕುಗ್ಗಿರುವಂತೆ, ಕಪಾಳದ ಕಂಪನ; ಕಣ್ಣುಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ, ತಲೆ, ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ಮತ್ತು ಎಲುಬುಗಳಲ್ಲಿ ನೋವು, ತಲೆಸುತ್ತು. ಕಿವಿಗಳು ಗುಳುಗುಳಿಸುತ್ತವೆ, ನೋವು, ಅಥವಾ ತುಂಬಾ ಶೀತ, ಅಥವಾ ಇಲ್ಲ; ನಾಲಿಗೆ ಸುಟ್ಟಂತಿದೆ, ಕರಗಿದಂತಿದೆ, ಭಾರವಾಗಿದೆ, ಅಂಗಗಳ ಸಂಯುಕ್ತಗಳು ದುರ್ಬಲ ಮತ್ತು ಕಂಪಿಸುತ್ತವೆ. ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತ ಉಗುಳುವುದು, ತಲೆ ತಿರುಗುವುದು, ತೀವ್ರ ದಾಹ; ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕಿಗಳು ಮತ್ತು ವಲಯಗಳು ಕಾಣಿಸಬಹುದು. ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ನೋವು, ಮಲಮೂತ್ರದ ಹೆಚ್ಚಿದ ನಿರ್ಗಮನ, ಕಡಿಮೆ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚಿದ ಸ್ರಾವಗಳು, ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ತೆಳ್ಳಗಿನ ತೆಲುವು, ಶಕ್ತಿಯ ನಾಶ, ಧ್ವನಿಯ ದುರ್ಬಲತೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರಳಾಪದ ಮಾತುಗಳು—ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಜ್ವರದ ಲಕ್ಷಣಗಳು. ಈ ರೀತಿ, ಜ್ವರ ಮತ್ತು ಇತರ ರೋಗಗಳ ಮೂಲ, ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಅವುಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಶಮನದ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಧನ್ವಂತರಿಯವರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.