पूषा च सुरुचिर्धाता गौतमोऽथ धनञ्जयः 58.
पूषा, सुरुचि, धाता, गौतम और धनंजय,
विश्वावसुर्भरद्वाजः पर्जन्यैरावतौ तदा 58.
विश्वावसु, भरद्वाज, पर्जन्य और ऐरावत,
अंशुश्च काश्यपस्तार्क्ष्यो महापद्मस्तथोर्वशी 58.
अंशु, कश्यप, तार्क्ष्य, महापद्म और उर्वशी,
क्रतुर्भर्गस्तथोर्णायुः स्फूर्जः कर्कोटकस्तथा पौषमासे वसन्त्येते सप्त भास्करमण्डले ॥ 58.
क्रतु, भर्ग, उर्णायु, स्फूर्ज और कर्कोटक—ये सातों पौष मास में सूर्य मंडल में निवास करते हैं।
त्वष्टाथ जमदग्निश्च कम्बलोऽथ तिलोत्तमा माघमासे वसन्त्येते सप्त भास्करमण्डले ॥ 58.
त्वष्टा, जमदग्नि, कंबल और तिलोत्तमा—ये सातों माघ मास में सूर्य मंडल में निवास करते हैं।
विष्णुरश्वतरो रम्भा सूर्य्यवर्च्चाश्च सत्यजित् 58.
विष्णु, अश्वतर, रंभा, सूर्यवर्चा और सत्यजित,
सवितुर्मण्डले ब्रह्मन्विष्णुशक्त्युपबृंहिताः 58.
हे ब्राह्मण, सविता के मंडल में ये सब विष्णु की शक्ति से युक्त हैं।
नृत्यन्त्योऽप्सरसो यान्ति सूर्य्यस्यानुनिशाचराः 58.
अप्सराएँ नृत्य करती हैं और रात में सूर्य का अनुसरण करती हैं।
बालखिल्यास्तथैवैनं परिवार्य्य समासते 58.
इसी तरह बालखिल्यगण भी उन्हें चारों ओर से घेरकर साथ रहते हैं।
वामदक्षिणतो युक्ता दश तेन चरत्यसौ 58.
दस-दस बाएँ और दाएँ जुते रहते हैं, इसी प्रकार वह चलता है।
पिशंगेस्तुरगैर्युक्तः सोऽष्टाभिर्वायुवेगिभिः 58.
वह पिशंग के आठ घोड़ों से जुता है, जो वायु के समान तेज हैं।
सोपासङ्गपताकस्तु शुक्रस्यापि रथो महान् 58.
शुक्र का महान रथ सहायकों और पताकाओं से सुसज्जित है।
अष्टाश्वः काञ्चनः श्रीमान् भौमस्यापि रथो महान् ॥ 58.
भूमि के रथ का स्वरूप भी महान, स्वर्णमय और आठ घोड़ों से जुता हुआ है।
पद्मरागारुणैरश्वैः संयुक्तो वह्निसंभवैः 58.
वह रथ अग्नि से उत्पन्न, पद्मराग के समान अरुण घोड़ों से युक्त है।
तिष्ठंस्तिष्ठति वर्षं वै राशौराशौ बृहस्पतिः 58.
बृहस्पति प्रत्येक राशि में एक वर्ष तक ठहरता और स्थित रहता है।
समारुह्य शनैर्याति मन्दगामी शनैश्चरः 58.
शनैश्चर धीरे-धीरे चढ़ता है और मंद गति से चलता है।
सकृद्यक्तास्तु भूतेशबहन्त्यविरतं शिव 58.
हे शिव, जिन्होंने एक बार भी अर्पण किया है, वे सदा के लिए भूतों के स्वामियों से मुक्त हो जाते हैं।
पलालधूमवर्णाभा लाक्षारसनिभारुणाः 58.
वे भूसे के धुएँ जैसे रंग में चमकते हैं, और लाख के रंग जैसे लाल होते हैं।
इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे भुवनकोशनिरूपणं नामाष्टपञ्चाशत्तमोऽध्यायः
इस प्रकार श्रीगारुड़ महापुराण के पूर्वखण्ड के आचारकाण्ड में 'भुवनकोश का वर्णन' नामक अठावनवाँ अध्याय समाप्त हुआ।
(अथ ज्योतिः शास्त्रम्) ज्योतिश्चक्रं भुवो मानमुक्त्वा प्रोवाच केशवः 59.
(अब ज्योतिष शास्त्र) पृथ्वी के माप का वर्णन करने के बाद केशव ने कहा।
कृत्तिकास्त्वग्निदेवत्या रोहिण्यो ब्रह्मणः स्मृताः 59.
कृत्तिका को अग्निदेवता का और रोहिणी को ब्रह्मा का माना गया है।
पुनर्वसुस्तथादित्यस्तिष्यश्च गुरुदैवतः 59.
पुनर्वसु अदिति की है, और तिष्य गुरु की देवता मानी जाती है।
भाग्याश्च पूर्वफल्गुन्य अर्य्यमा च तथोत्तरः 59.
पूर्वाफल्गुनी नक्षत्र भग के हैं, और उत्तराफल्गुनी अर्यमन के।
स्वाती च वायुदेवत्या नक्षत्रं परिकीर्त्तितम् 59.
स्वाती नक्षत्र को वायु देवता का बताया गया है।
मैत्रमृक्षमनूराधा ज्येष्ठा शाक्रं प्रकीर्त्तितम् 59.
अनुराधा मित्र की और ज्येष्ठा शक्र की कही गई है।
आप्यास्त्वाषाढपूर्वास्तु उत्तरा वैश्वदेवताः 59.
पूर्वाषाढ़ा और उत्तराषाढ़ा दोनों विश्वेदेवों की मानी जाती हैं।
वासवस्तु तथा ऋक्षं धनिष्ठा प्रोच्यते बुधैः 59.
धनिष्ठा को विद्वानों ने वासव की नक्षत्र बताया है।
आजं भाद्रपदा पूर्वा अहिर्ब्रुध्न्यस्तथोत्तरा 59.
पूर्वाभाद्रपदा अजेएकपाद की है, और उत्तराभाद्रपदा अहिर्बुध्न्य की।
भरण्यृक्षं तथा याम्यं प्रोक्तास्ते ऋक्षदेवताः 59.
भरणी नक्षत्र यम की मानी जाती है; इस प्रकार नक्षत्रों की देवता बताई गई हैं।
माहेश्वरी चोत्तरे च द्वितीया दशामीतिथौ 59.
दशमी तिथि के उत्तरार्ध में उत्तर दिशा में माहेश्वरी रहती हैं।