ગરુડપુરાણમ્

ઉડુપોપરિ તાં ધેનું સૂર્યદેહસમુદ્ભવામ્ । કૃત્વા પ્રકલ્પયેદ્વિપ્રશ્છત્રોપાનહસંયુતમ્ ॥ ૨,૪૭.

તારાઓથી ઉપર, સૂર્યના કાયામાંથી ઉત્પન્ન થયેલી એ ગાય, બ્રાહ્મણ, છત્રી અને પાદુકા સાથે ગોઠવવી.

અઙ્ગુલીયકવાસાંસિ બ્રાહ્મણાય નિવેદયેત્ । ઇમમુચ્ચારયેન્મન્ત્રં સંગૃહ્ય સજલાન્કુશાન્ ॥ ૨,૪૭.

અંગૂઠી અને વસ્ત્ર બ્રાહ્મણને અર્પણ કરવું, પાણીનો ઘડો અને અંકુશ લઇને આ મંત્ર બોલવો.

યમદ્વારે મહાઘોરે શ્રુત્વા વૈતરણીં તદીમ્ । તર્તુકામો દદામ્યેનાં તુભ્યં વૈતરણીં નમઃ ॥ ૨,૪૭.

યમરાજના ભયાનક દ્વારે, વૈતરણી વિશે સાંભળી, પાર થવાની ઈચ્છાથી, હું તને આ વૈતરણી અર્પણ કરું છું—વૈતરણીને વંદન.

ગાવો મે અગ્રતઃ સન્તુ ગાવો મે સન્તુ પાર્શ્વતઃ । ગાવો મે હૃદયે સન્તુ ગવાં મધ્યે વસામ્યહમ્ ॥ ૨,૪૭.

ગાયો મારા આગળ રહે, ગાયો મારા બાજુમાં રહે, ગાયો મારા હૃદયમાં વસે—હું ગાયોના વચ્ચે જ રહું છું.

વિષ્ણુરૂપ દ્વિજશ્રેષ્ઠ મામુદ્ધર મહીસુર । સદક્ષિણા મયા દત્તા તુભ્યં વૈતરણીનમઃ ॥ ૨,૪૭.

દ્વિજશ્રેષ્ઠ, વિષ્ણુરૂપ મહારાજ, મને ઉદ્ધાર કરો; મેં યોગ્ય દક્ષિણાથી તમને ગાય અર્પણ કરી છે—વૈતરણી નદીને વંદન છે.

ધર્મરાજઞ્ચ સર્વેશં વૈતરણ્યાખ્યધેનુકામ્ । સર્વં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય બ્રાહ્મણાય નિવેદયેત્ ॥ ૨,૪૭.

ધર્મરાજ અને સર્વના સ્વામી તથા વૈતરણી નામની ગાયની પરિક્રમા કરીને, બધું બ્રાહ્મણને અર્પણ કરવું.

પુચ્છં સંગૃહ્ય ધેન્વાશ્ચ અગ્રે કૃત્વા તુ વૈ વ્દિજમ્ । ધેનુકે ત્વં પ્રતીક્ષસ્વ યમદ્વારે મહાભયે ॥ ૨,૪૭.

ગાયની પૂંછડી પકડી, બ્રાહ્મણને આગળ રાખી, ગાય સાથે યમના ભયાનક દ્વાર પર રાહ જોવી.

ઉત્તારણાય દેવેશિ વૈતરણ્યે નમોઽસ્તુ તે । અનુવ્રજેત્તુ ગચ્છન્તં સર્વં તસ્ય ગૃહં નયેત્ ॥ ૨,૪૭.

દેવીઓમાં શ્રેષ્ઠ, વૈતરણી, તમને વંદન છે, ઉદ્ધાર માટે; જે જાય છે, તેના પાછળ જજો અને તેના બધા પરિવારને પાર પાડી દેજો.

એવં કૃતે વૈનતેય સા સરિત્સુતરા ભવેત્ । સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ યો દદ્યાદ્ભુવિ માનવઃ ॥ ૨,૪૭.

હે વિનતા પુત્ર, આવું કરવાથી એ નદી સહેલાઈથી પાર થઈ જાય છે; જે મનુષ્ય પૃથ્વી પર આવું દાન આપે છે, તે સર્વ ઈચ્છાઓ પ્રાપ્ત કરે છે.

સુકૃતસ્ય પ્રભાવેણ સુખઞ્ચેહ પરત્ર ચ । સ્વસ્થે સહસ્રગુણિતમાતુરે શતસંમિતમ્ ॥ ૨,૪૭.

સારા કર્મના પ્રભાવે અહીં અને પરલોકમાં સુખ મળે છે; સ્વસ્થને હજારો ગણું ફળ મળે છે, અને રોગી ને સો ગણું.

મૃતસ્યૈવ તુ યદ્દાનં પરોક્ષે તત્સમં સ્મૃતમ્ । સ્વહસ્તેન તતો દેયં મૃતે કઃ કસ્ય દાસ્યતી ॥ ૨,૪૭.

મૃત વ્યક્તિ માટે પરોક્ષે આપેલું દાન સમાન માનવામાં આવે છે; એટલે પોતાના હાથેથી દાન આપવું જોઈએ—મૃત્યુ પછી કોણ કોને આપશે?

દાનધર્મવિહીનાનાં કૃપણૈર્જીવેતક્ષિતૈઃ । અસ્થિરેણ શરીરેણ સ્થિરં કર્મ સમાચરેત્ ॥ ૨,૪૭.

જે લોકો દાન અને ધર્મથી વંચિત છે, અને જીવનથી ચિપકાયેલા કંજુસ છે, તેમણે આ અસ્થિર શરીરથી સ્થિર કર્મ કરવું જોઈએ.

અવશ્યમેવ યાસ્યન્તિ પ્રાણાઃ પ્રાઘુણિ (ઘૂર્ણિ) કા ઇવ ॥ ૨,૪૭.

નિશ્ચિત છે કે પ્રાણ તો એક દિવસ જરૂર જ જશે, જેમ ગાયોની ટોળી આગળ વધે છે.

ઇતીદમુક્તં તવ પક્ષિરાજ વિડમ્બનં જન્તુગણસ્ય સર્વમ્ । પ્રેતસ્ય મોક્ષાય તદૌદ્ધ્વન્દૈહિકં હિતાય લોકસ્ય ચરેચ્છુભાય તુ ॥ ૨,૪૭.

હે પંખીરાજ, આ બધું જીવજંતુઓના ઉપહાસરૂપે તમને કહેવામાં આવ્યું છે; મૃતકના મુક્તિ માટે અને લોકહિત માટે આ ઉર્ધ્વદેહિક કર્મ કરવું જોઈએ.

સૂત ઉવાચ । એવં વિપ્રાઃ સમાદ્દિષ્ટો વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના । ગરુડ પ્રેતચરિતં શ્રુત્વા સન્તુષ્ટિમાગતઃ ॥ ૨,૪૭.

સૂત કહે છે: હે વિદ્વાનો, વિષ્ણુ ભગવાને આ રીતે ઉપદેશ આપ્યા પછી, ગરુડજી પ્રેતલોકની વાતો સાંભળી સંતોષ પામ્યા.

વ્રતતીર્થાદિકં સર્વં પુનઃ પપ્રચ્છ કેશવમ્ । ધ્યાત્વા મનસિ સર્વેશં સર્વકારણકારણમ્ ॥ ૨,૪૭.

પછી ગરુડજી એ બધા વ્રતો, તીર્થો વગેરે વિશે ફરીથી કેશવજીને પૂછ્યું, અને મનમાં સર્વના સ્વામી, સર્વ કારણના કારણનું ધ્યાન કર્યું.

ઋષયઃ સર્વમેવૈતજ્જન્તૂનાં પ્રભવાદિકમ્ । મરણં જન્મ ચ તથા પ્રેતત્વઞ્ચૌર્ધ્વદૈહિકમ્ ॥ ૨,૪૭.

ઋષિઓએ કહ્યું: સર્વ જીવોના જન્મ, મૃત્યુ, પ્રેતાવસ્થા અને ઉર્ધ્વદેહિક—all આ બધું જણાવાયું છે.

મયા પ્રોક્તં વૈ મુક્ત્યૈ નિદાનં ચૈવ સર્વશઃ । લાભસ્તેષાં જયસ્તેષાં કુતસ્તેષાં પરાજયઃ । યેષામિન્દીવરશ્યામો હૃદયસ્થો જનાર્દનઃ ॥ ૨,૪૭.

મુક્તિ માટે અને તેના કારણ માટે મેં બધું સમજાવ્યું છે; જેમના હૃદયમાં ઇન્દીવર સમા શ્યામ રંગના જનાર્દન વસે છે, તેમને લાભ અને વિજય જ મળે છે, હાર તો ક્યારેય નહીં.

ધર્મો જયતિ નાધર્મઃ સત્યં જયતિ નાનૃતમ્ । ક્ષમા જયતિ ન ક્રોધો વિષ્ણુર્જયતિ નાસુરાઃ ॥ ૨,૪૭.

ધર્મ જ જીતે છે, અધર્મ નહીં; સત્ય જીતે છે, અસત્ય નહીં; ક્ષમા જીતે છે, ક્રોધ નહીં; વિષ્ણુ જીતે છે, અસુરો નહીં.

વિષ્ણુર્માતા પિતા વિષ્ણુર્વિષ્ણુઃ સ્વજનબાન્ધવાઃ । યેષામેવ સ્થિરા બુદ્ધિર્ન તેષાં દુર્ગતિર્ભવેત્ ॥ ૨,૪૭.

વિષ્ણુ માતા છે, વિષ્ણુ પિતા છે, વિષ્ણુ જ પોતાના સગા-સંબંધીઓ છે; જેમનું મન એમા સ્થિર છે, તેમને ક્યારેય દુર્ભાગ્ય નથી આવતું.

મઙ્ગલં ભગવાન્વિષ્ણુર્મઙ્ગલં ગરુડધ્વજઃ । મઙ્ગલં પુણ્ડરીકાક્ષો મઙ્ગલાયતનં હરિઃ ॥ ૨,૪૭.

ભગવાન વિષ્ણુ મંગલ છે, ગરુડધ્વજ મંગલ છે, પુંડરીકાક્ષ મંગલ છે, અને હરિ તો મંગલનું ધામ છે.

હરિર્ભાગીરથી વિપ્રા વિપ્રા ભાગીરથી હરિઃ । ભાગીરથી હરિર્વિપ્રાઃ સારમેતજ્જગત્ત્રયે ॥ ૨,૪૭.

હરિ, ભાગીરથી અને બ્રાહ્મણ — બ્રાહ્મણ, ભાગીરથી અને હરિ; ભાગીરથી, હરિ અને બ્રાહ્મણ — આ ત્રણેય જગતમાં આ જ સાર છે.

ઇતિ સૂતમુખોદ્ગીર્ણાં સર્વશાસ્ત્રાર્થમણ્ડિતામ્ । વૈષ્ણવિં વાક્સુધાં પીત્વા ઋષયસ્તુષ્ટિમાયયુઃ ॥ ૨,૪૭.

સૂતજીના મોઢેથી ઉચેરાયેલી, સર્વ શાસ્ત્રોના અર્થથી શોભાયેલી વૈષ્ણવી અમૃતવાણી સાંભળી ઋષિઓએ સંતોષ અનુભવ્યો.

પ્રશશંસુસ્તથાન્યોન્યં સૂતં સર્વાર્થદર્શિનમ્ । પ્રહર્ષમતુલં પ્રાપુર્મુનયઃ શૌનકાદયઃ ॥ ૨,૪૭.

પછી ઋષિઓએ એકબીજાની અને સર્વ અર્થને જાણનારા સૂતજીની પ્રશંસા કરી અને શૌનકાદિ મુનિઓએ અતુલ આનંદ મેળવ્યો.

અપવિત્રઃ પવિત્રો વા સર્વાવસ્થાં ગતોપિ વા । યઃ સ્મરેત્પુણ્ડરીકાક્ષં સ બાહ્યાભ્યન્તરં શુચિઃ ॥ ૨,૪૭.

શરીરથી શુદ્ધ કે અશુદ્ધ, કે કોઈ પણ સ્થિતિમાં હોય, જે પુંડરીકનેત્ર ભગવાનને સ્મરે છે, તે બહારથી અને અંદરથી શુદ્ધ બની જાય છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૪૮ તાર્ક્ષ્ય ઉવાચ । યે મર્ત્યલોકે નિવસન્તિ માનવાસ્તે સર્વજાતૌ નિધનં પ્રયાન્તિ । કાલે સ્વકીયે નિજપુણ્યસંખ્યયા વદન્તિ લાક કથસ્વ તન્મે ॥ ૨,૪૮.

તાર્ક્ષ્યે પુછ્યું: જે મનુષ્યો મર્ત્યલોકમાં રહે છે, બધા જાતિના લોકો પોતાના પુણ્ય પ્રમાણે પોતાના સમય પર મૃત્યુ પામે છે. આ વિષયમાં મને કહો, વિગતે સમજાવો.

ગચ્છન્તિ માર્ગેણ સુદુસ્તરેણ વિધાતૃનિષ્પાદિતવર્ત્મનિ સ્થિતાઃ । કેનૈવ પુણ્યેન મુદં પ્રયાન્તિ તિષ્ઠન્તિ કેનૈવ કુલં બલં વયઃ ॥ ૨,૪૮.

તેઓ સર્જનહાર દ્વારા બનાવેલી અત્યંત મુશ્કેલ માર્ગે જાય છે. કયા પુણ્યથી તેઓ આનંદ પામે છે અને કયા કારણે કુટુંબ, બળ અને આયુષ્ય ટકી રહે છે?

સૂત ઉવાચ । શ્રુત્વાથ દેવો ગરુડં ત્વવોચત્સ્મૃત્વા વપુઃ કર્મભયઞ્ચ રૂપમ્ । સૃષ્ટા ધરા યેન ચરાચરં જગત્સ યેન શસ્તા વિહિતો યમો વિભુઃ ॥ ૨,૪૮.

સૂતજીએ કહ્યું: આ સાંભળીને ભગવાને પોતાના સ્વરૂપ અને કર્મના ભયને યાદ કરીને ગરુડજીને કહ્યું — જેમણે ધરા અને ચાલતા-અચલ જગતની રચના કરી, જેમણે યમરાજને નિયમિત કર્યો.

શ્રીભગવાનુવાચ । ધર્માર્થકામં ચિરમોક્ષસઞ્ચયમન્યં દ્વિતીયં યમમાર્ગગામિનામ્ । પ્રવિશ્યચાઙ્ગુષ્ઠસમે સ તત્ર વૈ તં પ્રાપ્ય દેહં સ્વમન્દિરમ્? ॥ ૨,૪૮.

શ્રીભગવાને કહ્યું: જે ધર્મ, અર્થ, કામ કે લાંબા સમય સુધી મોક્ષ મેળવવા પ્રયત્ન કરે છે, તેમના માટે બીજો માર્ગ છે, જે યમના માર્ગે લઈ જાય છે; ત્યાં અંગૂઠા જેટલા સ્વરૂપે પ્રવેશીને તે પોતાનું શરીર મેળવે છે અને પછી પોતાના સ્થાન પર જાય છે.