ગરુડપુરાણમ્

ચતુર્વિધૈઃ પ્રાણિગણૈર્દૃષ્ટા વ્યાપ્તા મહાનદી । તરન્તિ ગોપ્રદાનેન ત્વન્યથા ચ પતન્તિ તે ॥ ૨,૪૭.

એ મહાનદી ચાર પ્રકારના પ્રાણીઓથી ભરેલી દેખાય છે; ગાયનું દાન કરનાર જ એ નદી પાર કરે છે, નહિતર બધા પડી જાય છે.

માં નરા યેઽવમન્યન્તે ચાચાર્યં ગુરુમેવ ચ । વૃદ્ધાનન્યાંશ્ચાપિ મૂઢાસ્તેષાં વાસસ્તુ તત્ર વૈ ॥ ૨,૪૭.

જે લોકો પોતાના આચાર્ય, ગુરુ અને વડીલોનુ અપમાન કરે છે, એ મૂર્ખોનું નિવાસ એ નદીમા જ થાય છે.

પતિવ્રતાં સાધુશીલામૂઢાં ધર્મેષુ નિશ્ચલામ્ । પરિત્યજન્તિ યે મૂઢાસ્તેષાં વાસસ્તુ સન્તતમ્ ॥ ૨,૪૭.

જે મૂર્ખો સારા સ્વભાવ અને ધર્મમાં અડગ એવી પતિવ્રતા પત્નીને ત્યજી દે છે, એમનો વાસ હંમેશા ત્યાં જ રહે છે.

વિશ્વાસપ્રતિપન્નાનાં સ્વામિમિત્રતપસ્વિનામ્ । સ્ત્રીબાલવિકલાદીનાં વધં કૃત્વા પતન્તિ હિ । પચ્યન્તે તત્ર મધ્યે તુ ક્રન્દમાનાસ્તુ પાપિનઃ ॥ ૨,૪૭.

જે લોકો વિશ્વાસઘાત કરે છે, પોતાના માલિક, મિત્ર, તપસ્વી, સ્ત્રી, બાળક, દુર્બળ કે દુઃખીનો વધ કરે છે, એ બધા ત્યાં પડી જાય છે; એ નદીના મધ્યમાં પાપી લોકો રડતા રડતા ઉકળાય છે.

શાન્તં બુભુક્ષિતં વિપ્રંયો વિઘ્નાયોપસર્પતિ । ક્રિમિભિર્ભક્ષ્યતે તત્ર યાવદાભૂતસંપ્લવમ્ ॥ ૨,૪૭.

જે મનુષ્ય શાંત અને ભૂખ્યા બ્રાહ્મણને રોકવા જાય છે, એ ત્યાં જીવંત જીવાતોથી ખાય છે અને એ દંડ યુગના અંત સુધી ચાલે છે.

બ્રાહ્મણાય પ્રતીશ્રુત્ય યમાર્થં ન દદાતિ તમ્ । આહૂય નાસ્તિ યો બ્રૂયાત્તસ્ય વાસસ્તુ તત્ર વૈ ॥ ૨,૪૭.

જે બ્રાહ્મણને કંઈક આપવાનું વચન આપે છે અને પછી આપે નહીં, અને બોલાવવામાં આવે ત્યારે કહે છે કે 'મારે પાસે નથી', એ વ્યક્તિએ ત્યાં જ રહેવું પડે છે.

અગ્નિદો ગરદશ્ચૈવ કૂટસાક્ષી ચ મદ્યપઃ । યજ્ઞવિધ્વંસકશ્ચૈવ રાજ્ઞીગામી ચ પૈશુનઃ ॥ ૨,૪૭.

જે આગ લગાવે છે, ઝેર આપે છે, ખોટી સાક્ષી આપે છે, દારૂ પીવે છે, યજ્ઞ બગાડે છે, રાજાની સ્ત્રીઓ પાસે જાય છે અને પરનિંદા કરે છે—

કથાભઙ્ગકરશ્ચૈવ સ્વયન્દત્તા પહારકઃ । ક્ષેત્રસેતુવિભેદી ચ પરદારપ્રધર્ષકઃ ॥ ૨,૪૭.

જે વાતચીતમાં ખલેલ પહોંચાડે છે, પોતે આપેલી વસ્તુ પાછી ચોરી લે છે, ખેતરની સીમ કે બંધ તોડે છે અને પરસ્ત્રી પર દુષ્કર્મ કરે છે—

બ્રાહ્મણો રસવિક્રેતા તથા યો વૃષલીપતિઃ । ગોધનસ્ય તૃષાર્તસ્ય વાપ્યા ભેદં કરોતિ યઃ ॥ ૨,૪૭.

જે બ્રાહ્મણ રસ વેચે છે, નીચ જાતની સ્ત્રીનો પતિ બને છે, અથવા પશુઓ તરસ્યા હોય ત્યારે તળાવ તોડે છે—

કન્યાવિદૂષકશ્ચૈવ દાનં દત્ત્વાનુતાપકઃ । શૂબદ્રસ્તુ કપિલાપાયી બ્રાહ્મણો માંસભોજનઃ ॥ ૨,૪૭.

જે કન્યાને બગાડે છે, દાન આપી પછી પસ્તાવે છે, ખોપરીમાંથી પીવે છે અને બ્રાહ્મણ માંસ ખાય છે—

એતે વસન્તિ સતતં મા વિચારં કૃથાઃ ક્વચિત્ । કૃપણો નાસ્તિકઃ ક્ષુદ્રઃ સ તસ્યાં નિવસેત્ખગ ॥ ૨,૪૭.

આ બધા હંમેશાં ત્યાં જ રહે છે, એમાં કદી શંકા ન કરવી. કંજુષ, નાસ્તિક અને નીચ મનનો માણસ પણ ત્યાં જ વસે છે, હે ખગ.

સદામર્ષો સદા ક્રોધી નિજવાક્યપ્રમાણકૃત્ । પરોક્ત્યુચ્છેદકો નિત્યં વૈતરણ્યા વસેચ્ચિરમ્ ॥ ૨,૪૭.

જે હંમેશાં ઈર્ષ્યા રાખે છે, હંમેશાં ગુસ્સે રહે છે, પોતાનું જ કહેવું સાચું માને છે અને વારંવાર બીજાની વાત કાપે છે—એ લાંબા સમય સુધી વૈતરણીમાં રહે છે.

યસ્ત્વહઙ્કારવાન્પાપી સ્વવિકત્થનકારકઃ । કૃતઘ્નો ગર્ભસન્તાપી વૈતરણ્યાં સ મજ્જતિ ॥ ૨,૪૭.

જે ઘમંડી અને પાપી છે, પોતાનો વખાણ કરે છે, અહોભાવ રાખે છે, ઉપકાર ભૂલી જાય છે અને ગર્ભસ્થ બાળકને દુઃખ આપે છે—એ વૈતરણીમાં ડૂબી જાય છે.

કદાપિ ભાગ્યયોગેન તરણેચ્છા ભવેદ્યદિ । સાનુકૂલા ભવેદ્યેન તદાકર્ણય કાશ્યપ ॥ ૨,૪૭.

ક્યારેક શુભ સંયોગે જો પાર થવાની ઈચ્છા થાય અને અનુકૂળ અવસર મળે, તો એ સાંભળ, હે કશ્યપ.

અયને વિષુવે પુણ્યે વ્યતીપાતે દિનોદયે । ચન્દ્રસૂર્યોપરાગે વા સંક્રાન્તૌ દર્શવાસરે ॥ ૨,૪૭.

ઉત્તરાયણ-દક્ષિણાયણ, વિષ્ણુ સંક્રાંતિ, ગ્રહણ, સૂર્યોદય, ચંદ્ર-સૂર્ય ગ્રહણ, સંક્રમણ અને પવિત્ર તિથિઓ પર—

અન્યેષુ પુણ્યકાલેષુ દીયતે દાનમુત્તમમ્ । યદા તદા ભવેદ્વાપિ શ્રાદ્ધા દાનં પ્રતિ ધ્રુવમ્ ॥ ૨,૪૭.

અન્ય શુભ સમયે પણ શ્રેષ્ઠ દાન આપવું, અથવા શ્રાદ્ધના સમયે પિતૃઓ માટેનું દાન નિશ્ચિતપણે ફળ આપે છે.

તદૈબ દાનકાલઃ સ્યાદ્યતઃ સમ્પત્તિરસ્થિરા । અનિત્યાનિ શરીરાણિ વિભવો નૈવ શાશ્વતઃ ॥ ૨,૪૭.

એ જ દાન કરવાનો યોગ્ય સમય છે, કારણ કે ધન કાયમી નથી; શરીર પણ નાશવાન છે અને વૈભવ ક્યારેય સ્થિર રહેતું નથી.

નિત્યં સન્નિહિતો મૃત્યુઃ કર્તવ્યો ધર્મસંગહઃ । કૃષ્ણાં વા પાટલાં વાપિ કુર્યાદ્વૈતરણીં શુભામ્ ॥ ૨,૪૭.

મૃત્યુ તો હંમેશાં નજીક જ છે, એટલે ધર્મનું સંચય કરવું જોઈએ. કાળી કે લાલ, એવી શુભ વૈતરણી બનાવવી જોઈએ.

સ્વર્ણશૃઙ્ગીં રૌપ્યખુરાં કાંસ્યપાત્રોપદોહનીમ્ । કૃષ્ણવસ્ત્રયુગાચ્છન્નાં સપ્તધાન્યસમન્વિતામ્ ॥ ૨,૪૭.

સોનાની સિંગ, ચાંદીના ખુરા, કાંસાની દૂધદાની, કાળી ચાદરનું જોડી ઓઢાવેલી, અને સાત પ્રકારના અનાજ સાથે—

કાર્પાસદ્રોણશિખરે આસીનં તામ્રભાજને । યમં હૈમં પ્રકુર્વીત લોહદણ્ડસમન્વિતમ્ । ઇક્ષુદણ્ડમયં બદ્ધ્વા પ્લવં સુદૃઢબન્ધનૈઃ ॥ ૨,૪૭.

કપાસના ઢગલા પર બેસાડેલી, તાંબાના વાસણમાં, યમરાજની સોનાની પ્રતિમા, લોખંડની લાઠી સાથે, અને શેરડીના દંડથી મજબૂત રીતે બંધાયેલો વહાણ—

ઉડુપોપરિ તાં ધેનું સૂર્યદેહસમુદ્ભવામ્ । કૃત્વા પ્રકલ્પયેદ્વિપ્રશ્છત્રોપાનહસંયુતમ્ ॥ ૨,૪૭.

તારાઓથી ઉપર, સૂર્યના કાયામાંથી ઉત્પન્ન થયેલી એ ગાય, બ્રાહ્મણ, છત્રી અને પાદુકા સાથે ગોઠવવી.

અઙ્ગુલીયકવાસાંસિ બ્રાહ્મણાય નિવેદયેત્ । ઇમમુચ્ચારયેન્મન્ત્રં સંગૃહ્ય સજલાન્કુશાન્ ॥ ૨,૪૭.

અંગૂઠી અને વસ્ત્ર બ્રાહ્મણને અર્પણ કરવું, પાણીનો ઘડો અને અંકુશ લઇને આ મંત્ર બોલવો.

યમદ્વારે મહાઘોરે શ્રુત્વા વૈતરણીં તદીમ્ । તર્તુકામો દદામ્યેનાં તુભ્યં વૈતરણીં નમઃ ॥ ૨,૪૭.

યમરાજના ભયાનક દ્વારે, વૈતરણી વિશે સાંભળી, પાર થવાની ઈચ્છાથી, હું તને આ વૈતરણી અર્પણ કરું છું—વૈતરણીને વંદન.

ગાવો મે અગ્રતઃ સન્તુ ગાવો મે સન્તુ પાર્શ્વતઃ । ગાવો મે હૃદયે સન્તુ ગવાં મધ્યે વસામ્યહમ્ ॥ ૨,૪૭.

ગાયો મારા આગળ રહે, ગાયો મારા બાજુમાં રહે, ગાયો મારા હૃદયમાં વસે—હું ગાયોના વચ્ચે જ રહું છું.

વિષ્ણુરૂપ દ્વિજશ્રેષ્ઠ મામુદ્ધર મહીસુર । સદક્ષિણા મયા દત્તા તુભ્યં વૈતરણીનમઃ ॥ ૨,૪૭.

દ્વિજશ્રેષ્ઠ, વિષ્ણુરૂપ મહારાજ, મને ઉદ્ધાર કરો; મેં યોગ્ય દક્ષિણાથી તમને ગાય અર્પણ કરી છે—વૈતરણી નદીને વંદન છે.

ધર્મરાજઞ્ચ સર્વેશં વૈતરણ્યાખ્યધેનુકામ્ । સર્વં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય બ્રાહ્મણાય નિવેદયેત્ ॥ ૨,૪૭.

ધર્મરાજ અને સર્વના સ્વામી તથા વૈતરણી નામની ગાયની પરિક્રમા કરીને, બધું બ્રાહ્મણને અર્પણ કરવું.

પુચ્છં સંગૃહ્ય ધેન્વાશ્ચ અગ્રે કૃત્વા તુ વૈ વ્દિજમ્ । ધેનુકે ત્વં પ્રતીક્ષસ્વ યમદ્વારે મહાભયે ॥ ૨,૪૭.

ગાયની પૂંછડી પકડી, બ્રાહ્મણને આગળ રાખી, ગાય સાથે યમના ભયાનક દ્વાર પર રાહ જોવી.

ઉત્તારણાય દેવેશિ વૈતરણ્યે નમોઽસ્તુ તે । અનુવ્રજેત્તુ ગચ્છન્તં સર્વં તસ્ય ગૃહં નયેત્ ॥ ૨,૪૭.

દેવીઓમાં શ્રેષ્ઠ, વૈતરણી, તમને વંદન છે, ઉદ્ધાર માટે; જે જાય છે, તેના પાછળ જજો અને તેના બધા પરિવારને પાર પાડી દેજો.

એવં કૃતે વૈનતેય સા સરિત્સુતરા ભવેત્ । સર્વાન્કામાનવાપ્નોતિ યો દદ્યાદ્ભુવિ માનવઃ ॥ ૨,૪૭.

હે વિનતા પુત્ર, આવું કરવાથી એ નદી સહેલાઈથી પાર થઈ જાય છે; જે મનુષ્ય પૃથ્વી પર આવું દાન આપે છે, તે સર્વ ઈચ્છાઓ પ્રાપ્ત કરે છે.