ગરુડપુરાણમ્

સ્વધર્મેણૈવોર્ધ્વગતિરધર્મેણાપ્યધોગતિઃ । જાયતે સર્વવર્ણાનાં સ્વધર્મચલનાત્ખગ ॥ ૨,૪૬.

પોતાના ધર્મનું પાલન કરવાથી ઉન્નતિ મળે છે અને અધર્મથી પતન થાય છે. ખગ, દરેક વર્ણના લોકો પોતાના ધર્મથી વિમુખ થાય તો એમને આવું ફળ મળે છે.

દેવત્વે માનુષત્વે ચ દાનભોગાદિકાઃ ક્રિયાઃ । યા દૃશ્યન્તે વૈનતેય તત્સર્વં કર્મજં ફલમ્ ॥ ૨,૪૬.

દેવતાઓ અને મનુષ્યોમાં દાન, ભોગ વગેરે જે કર્મો જોવા મળે છે, વૈનતેય, એ બધું કર્મથી મળેલું ફળ છે.

અકર્મવિહિતે ઘોરે કામક્રોધાર્જિતેઽશુભે । પતેદ્વૈ નરકે ભૂયો તસ્યોત્તારો ન વિદ્યતે ॥ ૨,૪૬.

જે ભયાનક અને અશુભ કર્મો કામ અને ક્રોધથી થાય છે અને ધર્મથી વિરુદ્ધ હોય છે, એના કારણે મનુષ્ય ફરીથી નરકમાં પડે છે અને ત્યાંથી મુક્તિ મળતી નથી.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૪૭ ગરુડ ઉવાચ । ભગવન્દેવદેવેશ કૃપયા પરયા વદ । દાનં દાનસ્ય માહાત્મ્યં વૈતરણ્યાઃ પ્રમાણકમ્ ॥ ૨,૪૭.

ગરુડએ પૂછ્યું: ભગવાન, દેવોના સ્વામી, કૃપા કરીને દાન, દાનનું મહાત્મ્ય અને વૈતરણી નદીનું માપ સમજાવી દો.

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । યા સા વૈતરણી નામ યમમાર્ગે મહાસરિત્ । અગાધા દુસ્તરા પાપૈર્દૃષ્ટમાત્રા ભયાવહા ॥ ૨,૪૭.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: યમના માર્ગમાં જે મહાન નદી વૈતરણી કહેવાય છે, એ અતિ ઊંડી છે, પાપોથી પાર કરવી અઘરી છે અને માત્ર જોયા પર જ ભય પેદા કરે છે.

પૂયશોણિતતોયાઢ્યા માંસકર્દમસકુંલા । પાપિનઞ્ચાગતાન્દૃષ્ટ્વા નાનાભયસમાવૃતા ॥ ૨,૪૭.

એ નદી પૂંય અને લોહીથી ભરેલી છે, માંસ અને કાદવથી ગાંઠવાયેલી છે; ત્યાં પહોંચેલા પાપીઓને જોઈને એ નદી અનેક ભયોથી ઘેરાયેલી છે.

ક્વાથ્યતે સત્વરં તોયં પાત્રમધ્યે ઘૃતં યથા । ક્રિમિભિઃ સઙ્કુલં પૂયં વજ્રતુણ્ડૈઃ સમાવૃતમ્ ॥ ૨,૪૭.

ત્યાં પાણી ઝડપથી ઉકળે છે, જેમ વાસણમાં ઘી ઉકળે છે; એ પૂંયમાં અનેક જંતુઓ ભરેલા છે અને વજ્ર જેવી ચાંચવાળા જીવોથી ઘેરાયેલ છે.

શિશુમારૈશ્ચ મકરૈર્વજ્રકર્તરિકાયુતૈઃ । અન્યૈશ્ચ જલજીવૈશ્ચ હિંસકૈર્માંસભેદિભિઃ ॥ ૨,૪૭.

ત્યાં મગર, મકર અને વજ્રની ધારવાળા અન્ય જળચર છે, જે અત્યંત હિંસક છે અને માંસ ફાડી નાખે છે.

ઉદ્યાન્તિ દ્વાદશાદિત્યાઃ પ્રલયાન્તે તથા હિ તે । તપન્તિ તત્ર વૈ મર્ત્યાઃ ક્રન્દ માનાસ્તુ પાપિનઃ ॥ ૨,૪૭.

પ્રલયના અંતે જેમ બાર સૂર્ય ઉગે છે, તેમ ત્યાં પણ બાર સૂર્ય ઉગે છે; એમાં મનુષ્યો દાઝાય છે અને પાપી લોકો દુઃખથી ચીસો પાડે છે.

હા ભ્રાતઃ પુત્ર તાતેતિ પ્રલપન્તિ મુહુર્મુહુઃ । વિચરન્તિ નિમજ્જન્તિ ગ્લાનિં ગચ્છન્તિ જન્તવઃ ॥ ૨,૪૭.

'હાય ભાઈ! દિકરો! પિતા!' એમ વારંવાર રડતા રહે છે; એ જીવો ત્યાં ફરતા, ડૂબતા અને થાકીને બેસી જાય છે.

ચતુર્વિધૈઃ પ્રાણિગણૈર્દૃષ્ટા વ્યાપ્તા મહાનદી । તરન્તિ ગોપ્રદાનેન ત્વન્યથા ચ પતન્તિ તે ॥ ૨,૪૭.

એ મહાનદી ચાર પ્રકારના પ્રાણીઓથી ભરેલી દેખાય છે; ગાયનું દાન કરનાર જ એ નદી પાર કરે છે, નહિતર બધા પડી જાય છે.

માં નરા યેઽવમન્યન્તે ચાચાર્યં ગુરુમેવ ચ । વૃદ્ધાનન્યાંશ્ચાપિ મૂઢાસ્તેષાં વાસસ્તુ તત્ર વૈ ॥ ૨,૪૭.

જે લોકો પોતાના આચાર્ય, ગુરુ અને વડીલોનુ અપમાન કરે છે, એ મૂર્ખોનું નિવાસ એ નદીમા જ થાય છે.

પતિવ્રતાં સાધુશીલામૂઢાં ધર્મેષુ નિશ્ચલામ્ । પરિત્યજન્તિ યે મૂઢાસ્તેષાં વાસસ્તુ સન્તતમ્ ॥ ૨,૪૭.

જે મૂર્ખો સારા સ્વભાવ અને ધર્મમાં અડગ એવી પતિવ્રતા પત્નીને ત્યજી દે છે, એમનો વાસ હંમેશા ત્યાં જ રહે છે.

વિશ્વાસપ્રતિપન્નાનાં સ્વામિમિત્રતપસ્વિનામ્ । સ્ત્રીબાલવિકલાદીનાં વધં કૃત્વા પતન્તિ હિ । પચ્યન્તે તત્ર મધ્યે તુ ક્રન્દમાનાસ્તુ પાપિનઃ ॥ ૨,૪૭.

જે લોકો વિશ્વાસઘાત કરે છે, પોતાના માલિક, મિત્ર, તપસ્વી, સ્ત્રી, બાળક, દુર્બળ કે દુઃખીનો વધ કરે છે, એ બધા ત્યાં પડી જાય છે; એ નદીના મધ્યમાં પાપી લોકો રડતા રડતા ઉકળાય છે.

શાન્તં બુભુક્ષિતં વિપ્રંયો વિઘ્નાયોપસર્પતિ । ક્રિમિભિર્ભક્ષ્યતે તત્ર યાવદાભૂતસંપ્લવમ્ ॥ ૨,૪૭.

જે મનુષ્ય શાંત અને ભૂખ્યા બ્રાહ્મણને રોકવા જાય છે, એ ત્યાં જીવંત જીવાતોથી ખાય છે અને એ દંડ યુગના અંત સુધી ચાલે છે.

બ્રાહ્મણાય પ્રતીશ્રુત્ય યમાર્થં ન દદાતિ તમ્ । આહૂય નાસ્તિ યો બ્રૂયાત્તસ્ય વાસસ્તુ તત્ર વૈ ॥ ૨,૪૭.

જે બ્રાહ્મણને કંઈક આપવાનું વચન આપે છે અને પછી આપે નહીં, અને બોલાવવામાં આવે ત્યારે કહે છે કે 'મારે પાસે નથી', એ વ્યક્તિએ ત્યાં જ રહેવું પડે છે.

અગ્નિદો ગરદશ્ચૈવ કૂટસાક્ષી ચ મદ્યપઃ । યજ્ઞવિધ્વંસકશ્ચૈવ રાજ્ઞીગામી ચ પૈશુનઃ ॥ ૨,૪૭.

જે આગ લગાવે છે, ઝેર આપે છે, ખોટી સાક્ષી આપે છે, દારૂ પીવે છે, યજ્ઞ બગાડે છે, રાજાની સ્ત્રીઓ પાસે જાય છે અને પરનિંદા કરે છે—

કથાભઙ્ગકરશ્ચૈવ સ્વયન્દત્તા પહારકઃ । ક્ષેત્રસેતુવિભેદી ચ પરદારપ્રધર્ષકઃ ॥ ૨,૪૭.

જે વાતચીતમાં ખલેલ પહોંચાડે છે, પોતે આપેલી વસ્તુ પાછી ચોરી લે છે, ખેતરની સીમ કે બંધ તોડે છે અને પરસ્ત્રી પર દુષ્કર્મ કરે છે—

બ્રાહ્મણો રસવિક્રેતા તથા યો વૃષલીપતિઃ । ગોધનસ્ય તૃષાર્તસ્ય વાપ્યા ભેદં કરોતિ યઃ ॥ ૨,૪૭.

જે બ્રાહ્મણ રસ વેચે છે, નીચ જાતની સ્ત્રીનો પતિ બને છે, અથવા પશુઓ તરસ્યા હોય ત્યારે તળાવ તોડે છે—

કન્યાવિદૂષકશ્ચૈવ દાનં દત્ત્વાનુતાપકઃ । શૂબદ્રસ્તુ કપિલાપાયી બ્રાહ્મણો માંસભોજનઃ ॥ ૨,૪૭.

જે કન્યાને બગાડે છે, દાન આપી પછી પસ્તાવે છે, ખોપરીમાંથી પીવે છે અને બ્રાહ્મણ માંસ ખાય છે—

એતે વસન્તિ સતતં મા વિચારં કૃથાઃ ક્વચિત્ । કૃપણો નાસ્તિકઃ ક્ષુદ્રઃ સ તસ્યાં નિવસેત્ખગ ॥ ૨,૪૭.

આ બધા હંમેશાં ત્યાં જ રહે છે, એમાં કદી શંકા ન કરવી. કંજુષ, નાસ્તિક અને નીચ મનનો માણસ પણ ત્યાં જ વસે છે, હે ખગ.

સદામર્ષો સદા ક્રોધી નિજવાક્યપ્રમાણકૃત્ । પરોક્ત્યુચ્છેદકો નિત્યં વૈતરણ્યા વસેચ્ચિરમ્ ॥ ૨,૪૭.

જે હંમેશાં ઈર્ષ્યા રાખે છે, હંમેશાં ગુસ્સે રહે છે, પોતાનું જ કહેવું સાચું માને છે અને વારંવાર બીજાની વાત કાપે છે—એ લાંબા સમય સુધી વૈતરણીમાં રહે છે.

યસ્ત્વહઙ્કારવાન્પાપી સ્વવિકત્થનકારકઃ । કૃતઘ્નો ગર્ભસન્તાપી વૈતરણ્યાં સ મજ્જતિ ॥ ૨,૪૭.

જે ઘમંડી અને પાપી છે, પોતાનો વખાણ કરે છે, અહોભાવ રાખે છે, ઉપકાર ભૂલી જાય છે અને ગર્ભસ્થ બાળકને દુઃખ આપે છે—એ વૈતરણીમાં ડૂબી જાય છે.

કદાપિ ભાગ્યયોગેન તરણેચ્છા ભવેદ્યદિ । સાનુકૂલા ભવેદ્યેન તદાકર્ણય કાશ્યપ ॥ ૨,૪૭.

ક્યારેક શુભ સંયોગે જો પાર થવાની ઈચ્છા થાય અને અનુકૂળ અવસર મળે, તો એ સાંભળ, હે કશ્યપ.

અયને વિષુવે પુણ્યે વ્યતીપાતે દિનોદયે । ચન્દ્રસૂર્યોપરાગે વા સંક્રાન્તૌ દર્શવાસરે ॥ ૨,૪૭.

ઉત્તરાયણ-દક્ષિણાયણ, વિષ્ણુ સંક્રાંતિ, ગ્રહણ, સૂર્યોદય, ચંદ્ર-સૂર્ય ગ્રહણ, સંક્રમણ અને પવિત્ર તિથિઓ પર—

અન્યેષુ પુણ્યકાલેષુ દીયતે દાનમુત્તમમ્ । યદા તદા ભવેદ્વાપિ શ્રાદ્ધા દાનં પ્રતિ ધ્રુવમ્ ॥ ૨,૪૭.

અન્ય શુભ સમયે પણ શ્રેષ્ઠ દાન આપવું, અથવા શ્રાદ્ધના સમયે પિતૃઓ માટેનું દાન નિશ્ચિતપણે ફળ આપે છે.

તદૈબ દાનકાલઃ સ્યાદ્યતઃ સમ્પત્તિરસ્થિરા । અનિત્યાનિ શરીરાણિ વિભવો નૈવ શાશ્વતઃ ॥ ૨,૪૭.

એ જ દાન કરવાનો યોગ્ય સમય છે, કારણ કે ધન કાયમી નથી; શરીર પણ નાશવાન છે અને વૈભવ ક્યારેય સ્થિર રહેતું નથી.

નિત્યં સન્નિહિતો મૃત્યુઃ કર્તવ્યો ધર્મસંગહઃ । કૃષ્ણાં વા પાટલાં વાપિ કુર્યાદ્વૈતરણીં શુભામ્ ॥ ૨,૪૭.

મૃત્યુ તો હંમેશાં નજીક જ છે, એટલે ધર્મનું સંચય કરવું જોઈએ. કાળી કે લાલ, એવી શુભ વૈતરણી બનાવવી જોઈએ.

સ્વર્ણશૃઙ્ગીં રૌપ્યખુરાં કાંસ્યપાત્રોપદોહનીમ્ । કૃષ્ણવસ્ત્રયુગાચ્છન્નાં સપ્તધાન્યસમન્વિતામ્ ॥ ૨,૪૭.

સોનાની સિંગ, ચાંદીના ખુરા, કાંસાની દૂધદાની, કાળી ચાદરનું જોડી ઓઢાવેલી, અને સાત પ્રકારના અનાજ સાથે—