ગરુડપુરાણમ્

માર્જરોઽગ્નિં પદા સ્પૃષ્ટ્વા રોગવાન્પરમાંસભુક્ । ઉદક્યાગમનાત્ષણ્ડો દુર્ગન્ધશ્ચ સુગન્ધહૃત્ ॥ ૨,૪૬.

બિલાડી જો પગથી અગ્નિ સ્પર્શે તો બીમાર અને માંસખોર બને છે; સ્ત્રીના માસિકમાં જનાર નિપુંસક બને છે; અને સુગંધ ચોરનાર દુર્ગંધયુક્ત બને છે.

યદ્વા તદ્વાપિ પારક્યં સ્વલ્પં વા હરતે બહુ । હૃત્વા વૈ યોનિમાપ્નોતિ તિરશ્ચાં નાત્ર સંશયઃ ॥ ૨,૪૬.

કોઈ પણ માણસ, થોડું કે ઘણું, બીજાનું ચોરી લે છે, તો તે નિશ્ચિતપણે પ્રાણીઓના ગર્ભમાં જન્મે છે, એમાં કોઈ શંકા નથી.

એવમાદીનિ ચિહ્નાનિ અન્યાન્યપિ ખગેશ્વર । સ્વકર્મવિતતાન્યેવ? દૃશ્યન્તે યૈસ્તુ માનવૈઃ ॥ ૨,૪૬.

પંખીઓના રાજા, આવા અને બીજા પણ ઘણા ચિહ્નો માનવોમાં દેખાય છે, જે પોતાના કર્મના પરિણામરૂપ છે.

એવં દુષ્કૃતકર્મા હિ ભુક્ત્વા ચ નરકાન્ક્રમાત્ । જાયતે કર્મશેષેણ ઉક્તાસ્વેતાસુ યોનિષુ ॥ ૨,૪૬.

જે માણસ દુષ્કર્મ કરે છે, તે ક્રમશઃ નરક ભોગવીને, બાકી રહેલા કર્મથી ઉપર જણાવેલી યોનિઓમાં જન્મે છે.

તતો જન્મશતં મર્ત્યે સર્વજન્તુષુ કાશ્યપ । જાયતે નાત્ર સન્દેહઃ સમીભૂતે શુભાશુભે ॥ ૨,૪૬.

પછી, કાશ્યપ, પાપ અને પુણ્ય બન્ને બરાબર હોય ત્યારે, એ મનુષ્ય પૃથ્વી પર બધા જીવોમાં સો જન્મ લે છે, એમાં કોઈ શંકા નથી.

સ્ત્રીપુંસયો પ્રસઙ્ગેન નિરુદ્ધે શુક્રસોણિતે । સમુપેતઃ પઞ્ચભૂતૈર્જાયતે પાઞ્ચભૌતિકઃ ॥ ૨,૪૬.

જ્યારે પુરુષ અને સ્ત્રીનું બીજ અને રક્ત મળે છે અને પાંચ તત્વો જોડાય છે, ત્યારે પાંચ તત્વોથી બનેલું જીવ જન્મે છે.

ઇન્દ્રિયાણિ મનઃ પ્રાણા જ્ઞાનમાયુઃ સુખં ધૃતિઃ । ધારણા પ્રેરણં દુઃ ખં મિથ્યાહઙ્કાર એવ ચ ॥ ૨,૪૬.

ઇન્દ્રિય, મન, પ્રાણ, જ્ઞાન, આયુષ્ય, સુખ, ધૈર્ય, સ્મરણશક્તિ, પ્રેરણા, દુઃખ અને ખોટી અહંતા—આ બધું તેમાં હોય છે.

પ્રયતાકૃતિવર્ણસ્તુ રાગદ્વેષૌ ભવાભવૌ । તસ્યેદમાત્મનઃ સર્વમનાદેરાદિમિચ્છતઃ ॥ ૨,૪૬.

આ આત્મા પોતાનાં કર્મોથી મળેલી કાયામાં રહીને, રાગ-દ્વેષ અને જન્મ-મરણનો અનુભવ કરે છે. જે આત્મા મૂળથી અનાદિ છે, પણ શરૂઆતની ઈચ્છા રાખે છે, એ બધું એના જ છે.

સ્વકર્મ બદ્ધસ્ય તદા ગર્ભવૃદ્ધિર્ભવેદિતિ । પુરા યથા મયા પ્રોક્તં તવ જન્તોર્હિ લક્ષણમ્ ॥ ૨,૪૬.

પોતાના કર્મોથી બંધાયેલ જીવ માટે, જેમ મેં તને પહેલાં કહ્યું તેમ, ગર્ભની વૃદ્ધિ થાય છે અને જીવના લક્ષણો પણ દેખાય છે.

એવં પ્રવર્તિતં ચક્રં ભૂતગ્રામે ચતુર્વિધે । સમુત્પત્તિર્વિનાશશ્ચ જાયતે તાર્ક્ષ્ય દેહિનામ્ ॥ ૨,૪૬.

આ રીતે, ચાર પ્રકારના જીવોમાં જન્મ અને વિનાશનું ચક્ર સતત ચાલે છે, તાર્ખ્ષ્ય, દરેક દેહધારી માટે જન્મ અને અંત આવતો રહે છે.

સ્વધર્મેણૈવોર્ધ્વગતિરધર્મેણાપ્યધોગતિઃ । જાયતે સર્વવર્ણાનાં સ્વધર્મચલનાત્ખગ ॥ ૨,૪૬.

પોતાના ધર્મનું પાલન કરવાથી ઉન્નતિ મળે છે અને અધર્મથી પતન થાય છે. ખગ, દરેક વર્ણના લોકો પોતાના ધર્મથી વિમુખ થાય તો એમને આવું ફળ મળે છે.

દેવત્વે માનુષત્વે ચ દાનભોગાદિકાઃ ક્રિયાઃ । યા દૃશ્યન્તે વૈનતેય તત્સર્વં કર્મજં ફલમ્ ॥ ૨,૪૬.

દેવતાઓ અને મનુષ્યોમાં દાન, ભોગ વગેરે જે કર્મો જોવા મળે છે, વૈનતેય, એ બધું કર્મથી મળેલું ફળ છે.

અકર્મવિહિતે ઘોરે કામક્રોધાર્જિતેઽશુભે । પતેદ્વૈ નરકે ભૂયો તસ્યોત્તારો ન વિદ્યતે ॥ ૨,૪૬.

જે ભયાનક અને અશુભ કર્મો કામ અને ક્રોધથી થાય છે અને ધર્મથી વિરુદ્ધ હોય છે, એના કારણે મનુષ્ય ફરીથી નરકમાં પડે છે અને ત્યાંથી મુક્તિ મળતી નથી.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૪૭ ગરુડ ઉવાચ । ભગવન્દેવદેવેશ કૃપયા પરયા વદ । દાનં દાનસ્ય માહાત્મ્યં વૈતરણ્યાઃ પ્રમાણકમ્ ॥ ૨,૪૭.

ગરુડએ પૂછ્યું: ભગવાન, દેવોના સ્વામી, કૃપા કરીને દાન, દાનનું મહાત્મ્ય અને વૈતરણી નદીનું માપ સમજાવી દો.

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । યા સા વૈતરણી નામ યમમાર્ગે મહાસરિત્ । અગાધા દુસ્તરા પાપૈર્દૃષ્ટમાત્રા ભયાવહા ॥ ૨,૪૭.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: યમના માર્ગમાં જે મહાન નદી વૈતરણી કહેવાય છે, એ અતિ ઊંડી છે, પાપોથી પાર કરવી અઘરી છે અને માત્ર જોયા પર જ ભય પેદા કરે છે.

પૂયશોણિતતોયાઢ્યા માંસકર્દમસકુંલા । પાપિનઞ્ચાગતાન્દૃષ્ટ્વા નાનાભયસમાવૃતા ॥ ૨,૪૭.

એ નદી પૂંય અને લોહીથી ભરેલી છે, માંસ અને કાદવથી ગાંઠવાયેલી છે; ત્યાં પહોંચેલા પાપીઓને જોઈને એ નદી અનેક ભયોથી ઘેરાયેલી છે.

ક્વાથ્યતે સત્વરં તોયં પાત્રમધ્યે ઘૃતં યથા । ક્રિમિભિઃ સઙ્કુલં પૂયં વજ્રતુણ્ડૈઃ સમાવૃતમ્ ॥ ૨,૪૭.

ત્યાં પાણી ઝડપથી ઉકળે છે, જેમ વાસણમાં ઘી ઉકળે છે; એ પૂંયમાં અનેક જંતુઓ ભરેલા છે અને વજ્ર જેવી ચાંચવાળા જીવોથી ઘેરાયેલ છે.

શિશુમારૈશ્ચ મકરૈર્વજ્રકર્તરિકાયુતૈઃ । અન્યૈશ્ચ જલજીવૈશ્ચ હિંસકૈર્માંસભેદિભિઃ ॥ ૨,૪૭.

ત્યાં મગર, મકર અને વજ્રની ધારવાળા અન્ય જળચર છે, જે અત્યંત હિંસક છે અને માંસ ફાડી નાખે છે.

ઉદ્યાન્તિ દ્વાદશાદિત્યાઃ પ્રલયાન્તે તથા હિ તે । તપન્તિ તત્ર વૈ મર્ત્યાઃ ક્રન્દ માનાસ્તુ પાપિનઃ ॥ ૨,૪૭.

પ્રલયના અંતે જેમ બાર સૂર્ય ઉગે છે, તેમ ત્યાં પણ બાર સૂર્ય ઉગે છે; એમાં મનુષ્યો દાઝાય છે અને પાપી લોકો દુઃખથી ચીસો પાડે છે.

હા ભ્રાતઃ પુત્ર તાતેતિ પ્રલપન્તિ મુહુર્મુહુઃ । વિચરન્તિ નિમજ્જન્તિ ગ્લાનિં ગચ્છન્તિ જન્તવઃ ॥ ૨,૪૭.

'હાય ભાઈ! દિકરો! પિતા!' એમ વારંવાર રડતા રહે છે; એ જીવો ત્યાં ફરતા, ડૂબતા અને થાકીને બેસી જાય છે.

ચતુર્વિધૈઃ પ્રાણિગણૈર્દૃષ્ટા વ્યાપ્તા મહાનદી । તરન્તિ ગોપ્રદાનેન ત્વન્યથા ચ પતન્તિ તે ॥ ૨,૪૭.

એ મહાનદી ચાર પ્રકારના પ્રાણીઓથી ભરેલી દેખાય છે; ગાયનું દાન કરનાર જ એ નદી પાર કરે છે, નહિતર બધા પડી જાય છે.

માં નરા યેઽવમન્યન્તે ચાચાર્યં ગુરુમેવ ચ । વૃદ્ધાનન્યાંશ્ચાપિ મૂઢાસ્તેષાં વાસસ્તુ તત્ર વૈ ॥ ૨,૪૭.

જે લોકો પોતાના આચાર્ય, ગુરુ અને વડીલોનુ અપમાન કરે છે, એ મૂર્ખોનું નિવાસ એ નદીમા જ થાય છે.

પતિવ્રતાં સાધુશીલામૂઢાં ધર્મેષુ નિશ્ચલામ્ । પરિત્યજન્તિ યે મૂઢાસ્તેષાં વાસસ્તુ સન્તતમ્ ॥ ૨,૪૭.

જે મૂર્ખો સારા સ્વભાવ અને ધર્મમાં અડગ એવી પતિવ્રતા પત્નીને ત્યજી દે છે, એમનો વાસ હંમેશા ત્યાં જ રહે છે.

વિશ્વાસપ્રતિપન્નાનાં સ્વામિમિત્રતપસ્વિનામ્ । સ્ત્રીબાલવિકલાદીનાં વધં કૃત્વા પતન્તિ હિ । પચ્યન્તે તત્ર મધ્યે તુ ક્રન્દમાનાસ્તુ પાપિનઃ ॥ ૨,૪૭.

જે લોકો વિશ્વાસઘાત કરે છે, પોતાના માલિક, મિત્ર, તપસ્વી, સ્ત્રી, બાળક, દુર્બળ કે દુઃખીનો વધ કરે છે, એ બધા ત્યાં પડી જાય છે; એ નદીના મધ્યમાં પાપી લોકો રડતા રડતા ઉકળાય છે.

શાન્તં બુભુક્ષિતં વિપ્રંયો વિઘ્નાયોપસર્પતિ । ક્રિમિભિર્ભક્ષ્યતે તત્ર યાવદાભૂતસંપ્લવમ્ ॥ ૨,૪૭.

જે મનુષ્ય શાંત અને ભૂખ્યા બ્રાહ્મણને રોકવા જાય છે, એ ત્યાં જીવંત જીવાતોથી ખાય છે અને એ દંડ યુગના અંત સુધી ચાલે છે.

બ્રાહ્મણાય પ્રતીશ્રુત્ય યમાર્થં ન દદાતિ તમ્ । આહૂય નાસ્તિ યો બ્રૂયાત્તસ્ય વાસસ્તુ તત્ર વૈ ॥ ૨,૪૭.

જે બ્રાહ્મણને કંઈક આપવાનું વચન આપે છે અને પછી આપે નહીં, અને બોલાવવામાં આવે ત્યારે કહે છે કે 'મારે પાસે નથી', એ વ્યક્તિએ ત્યાં જ રહેવું પડે છે.

અગ્નિદો ગરદશ્ચૈવ કૂટસાક્ષી ચ મદ્યપઃ । યજ્ઞવિધ્વંસકશ્ચૈવ રાજ્ઞીગામી ચ પૈશુનઃ ॥ ૨,૪૭.

જે આગ લગાવે છે, ઝેર આપે છે, ખોટી સાક્ષી આપે છે, દારૂ પીવે છે, યજ્ઞ બગાડે છે, રાજાની સ્ત્રીઓ પાસે જાય છે અને પરનિંદા કરે છે—

કથાભઙ્ગકરશ્ચૈવ સ્વયન્દત્તા પહારકઃ । ક્ષેત્રસેતુવિભેદી ચ પરદારપ્રધર્ષકઃ ॥ ૨,૪૭.

જે વાતચીતમાં ખલેલ પહોંચાડે છે, પોતે આપેલી વસ્તુ પાછી ચોરી લે છે, ખેતરની સીમ કે બંધ તોડે છે અને પરસ્ત્રી પર દુષ્કર્મ કરે છે—

બ્રાહ્મણો રસવિક્રેતા તથા યો વૃષલીપતિઃ । ગોધનસ્ય તૃષાર્તસ્ય વાપ્યા ભેદં કરોતિ યઃ ॥ ૨,૪૭.

જે બ્રાહ્મણ રસ વેચે છે, નીચ જાતની સ્ત્રીનો પતિ બને છે, અથવા પશુઓ તરસ્યા હોય ત્યારે તળાવ તોડે છે—