ગરુડપુરાણમ્

એવન્તુ શ્રોતુમિચ્છામિ જાયન્તે પાપિનો યથા । યેન કર્મવિપાકેન યથા નિયમભાગ્ભવેત્ ॥ ૨,૪૬.

હવે હું સાંભળવા ઈચ્છું છું કે પાપી લોકો કેવી રીતે જન્મે છે અને કયા કર્મફળથી તેમને કઈ સ્થિતિ મળે છે.

યાંયાં યોનિમવાપ્નોતિ યથારૂપશ્ચ જાયતે । તન્મે વદ સુરશ્રેષ્ઠ સમાસેનાપિ કાઙ્ક્ષિતમ્ ॥ ૨,૪૬.

મનુષ્ય કયા ગર્ભમાં જાય છે અને કયા રૂપમાં જન્મે છે—હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, એ મને સંક્ષિપ્તમાં કહો.

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । શુભાશુભફલૈસ્તાર્ક્ષ્ય ભુક્તભોગા નરાસ્ત્વિહ । જાયન્તે લક્ષણૈર્યૈસ્તુતાનિ મે શૃણુ કાશ્યપ ॥ ૨,૪૬.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: હે તાર્ક્ષ્ય, સારા-ખરાબ કર્મના ફળ ભોગવીને મનુષ્યો ખાસ લક્ષણો સાથે જન્મે છે; હે કાશ્યપ, એ હું તને સમજાવું છું.

ગુરુરાત્મવતાં શાસ્તા રાજા શાસ્તા દુરાત્મનામ્ । ઇહ પ્રચ્છન્નપાપાનાં શાસ્તા વૈવસ્વતો યમઃ ॥ ૨,૪૬.

સ્વયં સંયમી માટે ગુરુ શાસક છે; દુષ્ટ માટે રાજા શાસક છે; અને છુપા પાપ કરનારા માટે અહીં યમરાજ શાસક છે.

પ્રાયશ્ચિત્તેષ્વચીર્ણેષુ યમલોકા હ્યનેકધા । યાતનાભિર્વિમુક્તા યે યાન્તિ તે જીવસન્તતીમ્ ॥ ૨,૪૬.

જે લોકોએ પ્રાયશ્ચિત્ત કર્યું નથી, એમને યમલોકમાં અનેક પ્રકારના દુઃખ મળે છે; અને જે દુઃખમાંથી મુક્ત થાય છે, તેઓ ફરી જન્મમરણમાં આવે છે.

ગત્વા માનુષભાવે તુ પાપચિહ્ના ભવન્તિ તે । તાન્યહં તવ ચિહ્નાનિ કથયિષ્યે ખગોત્તમ ॥ ૨,૪૬.

મનુષ્ય જન્મ પામ્યા પછી, એમને પાપના નિશાન મળે છે; હે પંખીઓમાં શ્રેષ્ઠ, એ નિશાનો હું તને કહું છું.

સોઢ્વા વૈ યાતનાઃ સર્વા ગત્વા વૈવસ્વતક્ષયમ્ । નિસ્તીર્ણયાતનાસ્તે તુ લોકમાયાન્તિ ચિહ્નિતાઃ ॥ ૨,૪૬.

યમરાજના લોકમાં બધાં દુઃખ સહન કર્યા પછી, જે મુક્ત થાય છે, તેઓ એ નિશાન લઈને ફરી જગતમાં આવે છે.

ગદ્ગદોઽનતવાદી સ્યાન્મૂકશ્ચૈવ ગવાનૃતે । બ્રહ્મહા જાયતે કુષ્ઠી શ્યાવદન્તશ્ચ મદ્યપઃ ॥ ૨,૪૬.

જે ગાય વિશે ખોટું બોલે છે, તે તૂટક બોલે છે કે બોલી શકતો નથી; બ્રાહ્મણહત્યા કરનાર કષ્ટરોગી બને છે; દારૂ પીવનારના દાંત કાળા થાય છે.

કુનખી સ્વર્ણહરણાદ્દુશ્ચર્મા ગુરુતલ્પગઃ । સંયોગી હીનયોનિઃ સ્યાદ્દરિદ્રોઽદત્તદાનતઃ ॥ ૨,૪૬.

સોનુ ચોરનારના નખ વાંકાં થાય છે; ગુરુપત્ની સાથે સંબંધ રાખનારને ચામડીનો રોગ થાય છે; અયોગ્ય સંયોગથી નીચી જાતિ મળે છે; અને પરનું લીધું હોય તો ગરીબી આવે છે.

અયાજ્યયાજકો યાતિ ગ્રાહમસૂકરતાં દ્વિજઃ । ખરો વૈ બહુયાજી સ્યાત્કાકો નિર્મન્ત્રભોજનાત્ ॥ ૨,૪૬.

અયોગ્ય વ્યક્તિ માટે યજ્ઞ કરનાર બ્રાહ્મણ પછી બગલો બને છે; મંત્ર વિના ભોજન કરનાર કાગડો બને છે; બહુ યજ્ઞ કરનાર ગધેડો બને છે; અને અયોગ્ય માટે યજ્ઞ કરનાર સૂકર બને છે.

અપરીક્ષિતભોક્તારો વ્યાઘ્રાઃ સ્યુર્નિર્જને વને । બહુતર્જકો માર્જરઃ ખદ્યોતઃ કક્ષદાહકઃ ॥ ૨,૪૬.

જે ખોરાક તપાસ્યા વિના ખાય છે, તેઓ જંગલમાં વાઘ બને છે; વધારે ધમકી આપનાર બિલાડી બને છે; અને ઝાડપાં બળાવનાર જ્યોત બની જાય છે.

પાત્રે વિદ્યાપ્રદાતા યો બલીવર્દો ભવેત્તસઃ । અન્નં પર્યુષિતં વિપ્રે પ્રદદત્કુક્કરો ભવેત્ ॥ ૨,૪૬.

અયોગ્યને જ્ઞાન આપનાર વાછરડો બને છે; અને બ્રાહ્મણ જો વાસી ભોજન આપે તો કૂતરો બને છે.

માત્સર્યાદપિ જાત્યન્ધો જન્માન્ધઃ પુસ્તકં હરન્ । ફલાન્યાહરતોઽપત્યં મ્રિયતે નાત્ર સંશયઃ ॥ ૨,૪૬.

ઈર્ષાથી પુસ્તક ચોરનાર અથવા જન્મથી અંધ હોય તે ફરી જન્મે ત્યારે પણ અંધ જ રહે છે; અને ફળ ચોરી લાવનારના સંતાન મરે છે, એમાં કોઈ શંકા નથી.

મૃતો વાનરતાં યાતિ તન્મુખો ગણ્ડવાન્ ભવેત્ । અદત્ત્વા ભક્ષ્યમશ્રાતિ અનપત્યો ભવેત્તુ સઃ ॥ ૨,૪૬.

મરણ પછી એવો માણસ વાંદરો બને છે; તેનું મુખ ફૂલી જાય છે; અને જે બીજાને આપ્યા વિના ખાય છે, તે નિસંતાન રહે છે.

હરન્વસ્ત્રં ભવેદ્ગોધા ગરદઃ પવનાશનઃ । પ્રવજ્યાગમનાદ્રાજન્ ભવેન્મરુપિશાચકઃ ॥ ૨,૪૬.

કપડાં ચોરનાર ગોથડી બને છે; ઝેર આપનાર પવન ખાવાવાળો બને છે; રાજા, સંસારમાંથી વિમુખ થઈ પાછો આવનાર વાયુપિશાચ બને છે.

ચાતકો જલહર્તા સ્યાદ્ધાન્યહર્તા ચ મૂષિકઃ । અપ્રાપ્તયૌવનાં સેવન્ ભવેત્સર્પ ઇતિ શ્રુતિઃ ॥ ૨,૪૬.

પાણી ચોરનાર ચાતક પક્ષી બને છે; અનાજ ચોરનાર ઉંદર બને છે; અને જે યુવતીના યુવાન થવાના પહેલા જ તેની પાસે જાય છે, તે સાપ બને છે એમ કહેવાયું છે.

ગુરુદારાભિલાષી ચ કૃકલાસો ભવેદ્ધ્રુવમ્ । જલપ્રસ્ત્રવણં યસ્તુ ભિન્દ્યાન્મત્સ્યો ભવેન્નરઃ ॥ ૨,૪૬.

ગુરુની પત્ની તરફ ઇચ્છા રાખનાર ચોક્કસ કર્કલાસો પક્ષી બને છે; અને જે પાણીની નદી તોડે છે, તે માનવી માછલી બને છે.

અવિક્રેયક્રયાચ્ચૈવ બકો ગૃધ્રો ભવેન્નરઃ । અયોનિગો વૃકો હિ સ્યાદુલૂકઃ ક્રયવઞ્ચનાત્ ॥ ૨,૪૬.

જે વેચવું ન જોઈએ તે વેચનાર માણસ બગલો કે ગિધ બને છે; અયોગ્ય જન્મથી આવેલા વરુડો બને છે; અને વેચાણમાં છેતરપિંડી કરનાર ઘુવડ બને છે.

મૃતસ્યૈકાદશાહે તુ ભુઞ્જાનશ્ચાભિજાયતે । પ્રતિશ્રુત્ય દ્વિજેભ્યોર્ઽથમદદજ્જમ્બુકો ભવેત્ ॥ ૨,૪૬.

મૃત્યુ પછીના અગિયાર દિવસમાં જે ખાય છે, તે પ્રમાણે જન્મે છે; અને બ્રાહ્મણોને ધન આપવાનું વચન આપી ન આપનાર સિયાળ બને છે.

રાજ્ઞરિં ગત્વા ભવેદ્દંષ્ટ્રી તસ્કરો વિઙ્વરાહકઃ । શારિવા ફલવિક્રેતા વૃષશ્ચ વૃષલીપતિઃ ॥ ૨,૪૬.

રાજાના દુશ્મન પાસે જનાર દાંતવાળો પ્રાણી બને છે; ચોર વિણવરાહક બને છે; શારિવાં ફળ વેચનાર વાછરડો બને છે; અને નીચ જાતની સ્ત્રીનો પતિ પણ વાછરડો બને છે.

માર્જરોઽગ્નિં પદા સ્પૃષ્ટ્વા રોગવાન્પરમાંસભુક્ । ઉદક્યાગમનાત્ષણ્ડો દુર્ગન્ધશ્ચ સુગન્ધહૃત્ ॥ ૨,૪૬.

બિલાડી જો પગથી અગ્નિ સ્પર્શે તો બીમાર અને માંસખોર બને છે; સ્ત્રીના માસિકમાં જનાર નિપુંસક બને છે; અને સુગંધ ચોરનાર દુર્ગંધયુક્ત બને છે.

યદ્વા તદ્વાપિ પારક્યં સ્વલ્પં વા હરતે બહુ । હૃત્વા વૈ યોનિમાપ્નોતિ તિરશ્ચાં નાત્ર સંશયઃ ॥ ૨,૪૬.

કોઈ પણ માણસ, થોડું કે ઘણું, બીજાનું ચોરી લે છે, તો તે નિશ્ચિતપણે પ્રાણીઓના ગર્ભમાં જન્મે છે, એમાં કોઈ શંકા નથી.

એવમાદીનિ ચિહ્નાનિ અન્યાન્યપિ ખગેશ્વર । સ્વકર્મવિતતાન્યેવ? દૃશ્યન્તે યૈસ્તુ માનવૈઃ ॥ ૨,૪૬.

પંખીઓના રાજા, આવા અને બીજા પણ ઘણા ચિહ્નો માનવોમાં દેખાય છે, જે પોતાના કર્મના પરિણામરૂપ છે.

એવં દુષ્કૃતકર્મા હિ ભુક્ત્વા ચ નરકાન્ક્રમાત્ । જાયતે કર્મશેષેણ ઉક્તાસ્વેતાસુ યોનિષુ ॥ ૨,૪૬.

જે માણસ દુષ્કર્મ કરે છે, તે ક્રમશઃ નરક ભોગવીને, બાકી રહેલા કર્મથી ઉપર જણાવેલી યોનિઓમાં જન્મે છે.

તતો જન્મશતં મર્ત્યે સર્વજન્તુષુ કાશ્યપ । જાયતે નાત્ર સન્દેહઃ સમીભૂતે શુભાશુભે ॥ ૨,૪૬.

પછી, કાશ્યપ, પાપ અને પુણ્ય બન્ને બરાબર હોય ત્યારે, એ મનુષ્ય પૃથ્વી પર બધા જીવોમાં સો જન્મ લે છે, એમાં કોઈ શંકા નથી.

સ્ત્રીપુંસયો પ્રસઙ્ગેન નિરુદ્ધે શુક્રસોણિતે । સમુપેતઃ પઞ્ચભૂતૈર્જાયતે પાઞ્ચભૌતિકઃ ॥ ૨,૪૬.

જ્યારે પુરુષ અને સ્ત્રીનું બીજ અને રક્ત મળે છે અને પાંચ તત્વો જોડાય છે, ત્યારે પાંચ તત્વોથી બનેલું જીવ જન્મે છે.

ઇન્દ્રિયાણિ મનઃ પ્રાણા જ્ઞાનમાયુઃ સુખં ધૃતિઃ । ધારણા પ્રેરણં દુઃ ખં મિથ્યાહઙ્કાર એવ ચ ॥ ૨,૪૬.

ઇન્દ્રિય, મન, પ્રાણ, જ્ઞાન, આયુષ્ય, સુખ, ધૈર્ય, સ્મરણશક્તિ, પ્રેરણા, દુઃખ અને ખોટી અહંતા—આ બધું તેમાં હોય છે.

પ્રયતાકૃતિવર્ણસ્તુ રાગદ્વેષૌ ભવાભવૌ । તસ્યેદમાત્મનઃ સર્વમનાદેરાદિમિચ્છતઃ ॥ ૨,૪૬.

આ આત્મા પોતાનાં કર્મોથી મળેલી કાયામાં રહીને, રાગ-દ્વેષ અને જન્મ-મરણનો અનુભવ કરે છે. જે આત્મા મૂળથી અનાદિ છે, પણ શરૂઆતની ઈચ્છા રાખે છે, એ બધું એના જ છે.

સ્વકર્મ બદ્ધસ્ય તદા ગર્ભવૃદ્ધિર્ભવેદિતિ । પુરા યથા મયા પ્રોક્તં તવ જન્તોર્હિ લક્ષણમ્ ॥ ૨,૪૬.

પોતાના કર્મોથી બંધાયેલ જીવ માટે, જેમ મેં તને પહેલાં કહ્યું તેમ, ગર્ભની વૃદ્ધિ થાય છે અને જીવના લક્ષણો પણ દેખાય છે.