ગરુડપુરાણમ્

માતૃશ્રાદ્ધન્તુ પૂર્વેણ કર્માદૌ પૈતૃકં તથા । ઉત્તરેઽહનિ વૃદ્ધૌ સ્યાન્માતામહગણસ્ય તુ ॥ ૨,૪૫.

માતાનું શ્રાદ્ધ પણ અગાઉ જણાવ્યા પ્રમાણે કરવું, પિતાનું પણ એ જ રીતે; પછીના દિવસે વૃદ્ધિમાં માતામહના જૂથનું શ્રાદ્ધ કરવું.

શ્રાદ્ધત્રયં પ્રકુર્ર્વીત વૈશ્વદેવન્તુતાન્ત્રિકમ્ ॥ ૨,૪૫.

ત્રણ પ્રકારના શ્રાદ્ધ કરવાં જોઈએ: વૈશ્વદેવ અને તાંત્રિક શ્રાદ્ધ.

માતૃભ્યઃ કલ્પયેત્પૂર્વં પિતૃભ્યસ્તદનન્તરમ્ । માતામહેભ્યશ્ચ તથા દદ્યાદિત્થં ક્રમેણ તુ ॥ ૨,૪૫.

પહેલાં માતાઓને, પછી પિતાઓને અને ત્યારબાદ નાનાના પણ શ્રાદ્ધ આપવું જોઈએ, આ ક્રમમાં.

માતૃશ્રાદ્ધે તુ વિપ્રાણામભાવે સુકુલોદ્ગતાઃ । પતિપુત્રાન્વિતાઃ સાધ્વ્યો યોષિતોઽષ્ટૌ ચ ભાવયેત્ ॥ ૨,૪૫.

માતાનું શ્રાદ્ધ કરવા માટે બ્રાહ્મણો ન મળતાં હોય, તો સારા કુટુંબની, પતિ કે પુત્ર સાથે આવેલી, આઠ સતી સ્ત્રીઓનું માન કરવું.

ઇષ્ટાપૂર્તાદિકે શ્રાદ્ધં કુર્યાદાભ્યુદયં તથા । ઉત્પાતાદિનિમિત્તેષુ નિત્ય શ્રાદ્ધવદેવ તુ ॥ ૨,૪૫.

ઇષ્ટાપૂર્ત અને અન્ય શુભ પ્રસંગો, કે અશુભ સંકેતો જેવા કારણો માટે પણ, નિયમિત શ્રાદ્ધ જેવું શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ.

નિત્યં દૈવઞ્ચ વૃદ્ધિઞ્ચ કામ્યં નૈમિત્તિકં તથા । શ્રાદ્ધાન્યુક્તપ્રકારેણ કુર્વન્ સિદ્ધિમવાપ્નુયાત્ । ઇતિ તે કથિતં તાર્ક્ષ્ય કિમન્યત્પરિપૃચ્છસિ ॥ ૨,૪૫.

દૈનિક, દૈવી, વૃદ્ધિ માટે, ઇચ્છિત અને નિમિત્ત શ્રાદ્ધ યોગ્ય રીતે કરવાથી સફળતા મળે છે. તાર્ક્ષ્ય, તને કહ્યુ છે, હવે બીજું શું પૂછે છે?

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૪૬ તાર્ક્ષ્ય ઉવાચ । સુકૃતસ્ય પ્રભાવેણ સ્વર્ગો નાનાવિધો નણામ્ । ભોગાઃ સૌખ્યાતિ રૂપઞ્ચ બલં બુદ્ધૈઃ પરાક્રમઃ ॥ ૨,૪૬.

તાર્ક્ષ્યે પૂછ્યું: સારા કર્મના પ્રભાવથી મનુષ્યને અનેક પ્રકારના સ્વર્ગ, ભોગ, સુખ, સૌંદર્ય, બળ, બુદ્ધિ અને પરાક્રમ મળે છે.

સત્યં પુણ્યવતાં દેવ જાયતેઽત્ર પરત્ર ચ । સત્યંસત્યં પુનઃ સત્યં વેદવાક્યં ન ચાન્યથા ॥ ૨,૪૬.

હે દેવ, સજ્જનોને અહીં અને પરલોકમાં સત્ય મળે છે; ખરેખર, વેદના વચન ક્યારેય ખોટા નથી.

ધર્મો જયતિ નાધર્મઃ સત્યં જયાતે નાનૃતમ્ । ક્ષમા જયતિ ન ક્રોધો વિષ્ણુર્જયતિ નાસુરઃ ॥ ૨,૪૬.

ધર્મ જીતે છે, અધર્મ નહીં; સત્ય જીતે છે, અસત્ય નહીં; ક્ષમા જીતે છે, ક્રોધ નહીં; વિષ્ણુ જીતે છે, આસુર નહીં.

તદ્વત્સત્યં મયા જ્ઞાતં સુકૃતાચ્છોભનં ભવેત્ । યતોત્કૃષ્ટતમં પુણ્યં તથોત્કૃષ્ટતરોનરઃ ॥ ૨,૪૬.

એ જ રીતે, મેં સમજ્યું છે કે સત્ય અને સારા કર્મથી શુભતા મળે છે; જેમ ઉત્તમ પુણ્ય, તેમ ઉત્તમ મનુષ્ય.

એવન્તુ શ્રોતુમિચ્છામિ જાયન્તે પાપિનો યથા । યેન કર્મવિપાકેન યથા નિયમભાગ્ભવેત્ ॥ ૨,૪૬.

હવે હું સાંભળવા ઈચ્છું છું કે પાપી લોકો કેવી રીતે જન્મે છે અને કયા કર્મફળથી તેમને કઈ સ્થિતિ મળે છે.

યાંયાં યોનિમવાપ્નોતિ યથારૂપશ્ચ જાયતે । તન્મે વદ સુરશ્રેષ્ઠ સમાસેનાપિ કાઙ્ક્ષિતમ્ ॥ ૨,૪૬.

મનુષ્ય કયા ગર્ભમાં જાય છે અને કયા રૂપમાં જન્મે છે—હે દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, એ મને સંક્ષિપ્તમાં કહો.

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । શુભાશુભફલૈસ્તાર્ક્ષ્ય ભુક્તભોગા નરાસ્ત્વિહ । જાયન્તે લક્ષણૈર્યૈસ્તુતાનિ મે શૃણુ કાશ્યપ ॥ ૨,૪૬.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: હે તાર્ક્ષ્ય, સારા-ખરાબ કર્મના ફળ ભોગવીને મનુષ્યો ખાસ લક્ષણો સાથે જન્મે છે; હે કાશ્યપ, એ હું તને સમજાવું છું.

ગુરુરાત્મવતાં શાસ્તા રાજા શાસ્તા દુરાત્મનામ્ । ઇહ પ્રચ્છન્નપાપાનાં શાસ્તા વૈવસ્વતો યમઃ ॥ ૨,૪૬.

સ્વયં સંયમી માટે ગુરુ શાસક છે; દુષ્ટ માટે રાજા શાસક છે; અને છુપા પાપ કરનારા માટે અહીં યમરાજ શાસક છે.

પ્રાયશ્ચિત્તેષ્વચીર્ણેષુ યમલોકા હ્યનેકધા । યાતનાભિર્વિમુક્તા યે યાન્તિ તે જીવસન્તતીમ્ ॥ ૨,૪૬.

જે લોકોએ પ્રાયશ્ચિત્ત કર્યું નથી, એમને યમલોકમાં અનેક પ્રકારના દુઃખ મળે છે; અને જે દુઃખમાંથી મુક્ત થાય છે, તેઓ ફરી જન્મમરણમાં આવે છે.

ગત્વા માનુષભાવે તુ પાપચિહ્ના ભવન્તિ તે । તાન્યહં તવ ચિહ્નાનિ કથયિષ્યે ખગોત્તમ ॥ ૨,૪૬.

મનુષ્ય જન્મ પામ્યા પછી, એમને પાપના નિશાન મળે છે; હે પંખીઓમાં શ્રેષ્ઠ, એ નિશાનો હું તને કહું છું.

સોઢ્વા વૈ યાતનાઃ સર્વા ગત્વા વૈવસ્વતક્ષયમ્ । નિસ્તીર્ણયાતનાસ્તે તુ લોકમાયાન્તિ ચિહ્નિતાઃ ॥ ૨,૪૬.

યમરાજના લોકમાં બધાં દુઃખ સહન કર્યા પછી, જે મુક્ત થાય છે, તેઓ એ નિશાન લઈને ફરી જગતમાં આવે છે.

ગદ્ગદોઽનતવાદી સ્યાન્મૂકશ્ચૈવ ગવાનૃતે । બ્રહ્મહા જાયતે કુષ્ઠી શ્યાવદન્તશ્ચ મદ્યપઃ ॥ ૨,૪૬.

જે ગાય વિશે ખોટું બોલે છે, તે તૂટક બોલે છે કે બોલી શકતો નથી; બ્રાહ્મણહત્યા કરનાર કષ્ટરોગી બને છે; દારૂ પીવનારના દાંત કાળા થાય છે.

કુનખી સ્વર્ણહરણાદ્દુશ્ચર્મા ગુરુતલ્પગઃ । સંયોગી હીનયોનિઃ સ્યાદ્દરિદ્રોઽદત્તદાનતઃ ॥ ૨,૪૬.

સોનુ ચોરનારના નખ વાંકાં થાય છે; ગુરુપત્ની સાથે સંબંધ રાખનારને ચામડીનો રોગ થાય છે; અયોગ્ય સંયોગથી નીચી જાતિ મળે છે; અને પરનું લીધું હોય તો ગરીબી આવે છે.

અયાજ્યયાજકો યાતિ ગ્રાહમસૂકરતાં દ્વિજઃ । ખરો વૈ બહુયાજી સ્યાત્કાકો નિર્મન્ત્રભોજનાત્ ॥ ૨,૪૬.

અયોગ્ય વ્યક્તિ માટે યજ્ઞ કરનાર બ્રાહ્મણ પછી બગલો બને છે; મંત્ર વિના ભોજન કરનાર કાગડો બને છે; બહુ યજ્ઞ કરનાર ગધેડો બને છે; અને અયોગ્ય માટે યજ્ઞ કરનાર સૂકર બને છે.

અપરીક્ષિતભોક્તારો વ્યાઘ્રાઃ સ્યુર્નિર્જને વને । બહુતર્જકો માર્જરઃ ખદ્યોતઃ કક્ષદાહકઃ ॥ ૨,૪૬.

જે ખોરાક તપાસ્યા વિના ખાય છે, તેઓ જંગલમાં વાઘ બને છે; વધારે ધમકી આપનાર બિલાડી બને છે; અને ઝાડપાં બળાવનાર જ્યોત બની જાય છે.

પાત્રે વિદ્યાપ્રદાતા યો બલીવર્દો ભવેત્તસઃ । અન્નં પર્યુષિતં વિપ્રે પ્રદદત્કુક્કરો ભવેત્ ॥ ૨,૪૬.

અયોગ્યને જ્ઞાન આપનાર વાછરડો બને છે; અને બ્રાહ્મણ જો વાસી ભોજન આપે તો કૂતરો બને છે.

માત્સર્યાદપિ જાત્યન્ધો જન્માન્ધઃ પુસ્તકં હરન્ । ફલાન્યાહરતોઽપત્યં મ્રિયતે નાત્ર સંશયઃ ॥ ૨,૪૬.

ઈર્ષાથી પુસ્તક ચોરનાર અથવા જન્મથી અંધ હોય તે ફરી જન્મે ત્યારે પણ અંધ જ રહે છે; અને ફળ ચોરી લાવનારના સંતાન મરે છે, એમાં કોઈ શંકા નથી.

મૃતો વાનરતાં યાતિ તન્મુખો ગણ્ડવાન્ ભવેત્ । અદત્ત્વા ભક્ષ્યમશ્રાતિ અનપત્યો ભવેત્તુ સઃ ॥ ૨,૪૬.

મરણ પછી એવો માણસ વાંદરો બને છે; તેનું મુખ ફૂલી જાય છે; અને જે બીજાને આપ્યા વિના ખાય છે, તે નિસંતાન રહે છે.

હરન્વસ્ત્રં ભવેદ્ગોધા ગરદઃ પવનાશનઃ । પ્રવજ્યાગમનાદ્રાજન્ ભવેન્મરુપિશાચકઃ ॥ ૨,૪૬.

કપડાં ચોરનાર ગોથડી બને છે; ઝેર આપનાર પવન ખાવાવાળો બને છે; રાજા, સંસારમાંથી વિમુખ થઈ પાછો આવનાર વાયુપિશાચ બને છે.

ચાતકો જલહર્તા સ્યાદ્ધાન્યહર્તા ચ મૂષિકઃ । અપ્રાપ્તયૌવનાં સેવન્ ભવેત્સર્પ ઇતિ શ્રુતિઃ ॥ ૨,૪૬.

પાણી ચોરનાર ચાતક પક્ષી બને છે; અનાજ ચોરનાર ઉંદર બને છે; અને જે યુવતીના યુવાન થવાના પહેલા જ તેની પાસે જાય છે, તે સાપ બને છે એમ કહેવાયું છે.

ગુરુદારાભિલાષી ચ કૃકલાસો ભવેદ્ધ્રુવમ્ । જલપ્રસ્ત્રવણં યસ્તુ ભિન્દ્યાન્મત્સ્યો ભવેન્નરઃ ॥ ૨,૪૬.

ગુરુની પત્ની તરફ ઇચ્છા રાખનાર ચોક્કસ કર્કલાસો પક્ષી બને છે; અને જે પાણીની નદી તોડે છે, તે માનવી માછલી બને છે.

અવિક્રેયક્રયાચ્ચૈવ બકો ગૃધ્રો ભવેન્નરઃ । અયોનિગો વૃકો હિ સ્યાદુલૂકઃ ક્રયવઞ્ચનાત્ ॥ ૨,૪૬.

જે વેચવું ન જોઈએ તે વેચનાર માણસ બગલો કે ગિધ બને છે; અયોગ્ય જન્મથી આવેલા વરુડો બને છે; અને વેચાણમાં છેતરપિંડી કરનાર ઘુવડ બને છે.

મૃતસ્યૈકાદશાહે તુ ભુઞ્જાનશ્ચાભિજાયતે । પ્રતિશ્રુત્ય દ્વિજેભ્યોર્ઽથમદદજ્જમ્બુકો ભવેત્ ॥ ૨,૪૬.

મૃત્યુ પછીના અગિયાર દિવસમાં જે ખાય છે, તે પ્રમાણે જન્મે છે; અને બ્રાહ્મણોને ધન આપવાનું વચન આપી ન આપનાર સિયાળ બને છે.