ગરુડપુરાણમ્

અતો બાલનરસ્યાપિ નાપરાધો ન પાતકમ્ । રાજદણ્ડો ન તસ્યાસ્તિ પ્રાયશ્ચિત્તં ન વિદ્યતે ॥ ૨,૪૩.

આથી, બાળક માટે કોઈ દોષ કે પાપ નથી; તેને રાજદંડ લાગતો નથી અને પ્રાયશ્ચિત્ત પણ નથી.

રક્તસ્ય દર્શને દષ્ટે આતુરા સ્ત્રી ભવેદ્યદિ । ચતુર્થેઽહ્નિ પદાદીંશ્ચ ત્યક્ત્વા સ્નાત્વા વિશુધ્યતિ ॥ ૨,૪૩.

સ્ત્રીને લોહી દેખાય કે દંશનથી બીમાર થાય તો, ચોથા દિવસે પગ વગેરેનો સ્પર્શ છોડીને સ્નાન કરે તો શુદ્ધ થાય છે.

આતુરે સ્નાન ઉત્પન્ને દશકૃત્વો હ્યનાતુરઃ । સ્નાત્વાસ્નાત્વાસ્પૃશેદેનં તતઃ શુધ્યેત્સ આતુરઃ ॥ ૨,૪૩.

જ્યારે બીમાર ઊભો થાય, ત્યારે તંદુરસ્ત વ્યક્તિએ દસ વાર સ્નાન કરીને, સ્નાન કર્યા પછી કે કર્યા વિના, તેને સ્પર્શ કરવો; પછી બીમાર શુદ્ધ થાય છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૪૪ શ્રીવિષ્ણુરુવાચ । સ્વેચ્છયા તાર્ક્ષ્ય મરણં શૃઙ્ગિદંષ્ટ્રિસરીસૃપઃ । ચાણ્ડાલાદ્યાત્મઘાતૈશ્ચ વિષાદ્યૈસ્તાડનૈસ્તથા ॥ ૨,૪૪.

તાર્ક્ષ્ય, પોતાની ઈચ્છાથી મૃત્યુ, શિંગાવાળા કે દાંતવાળા સાપ-વાઘથી, ચંડાળ વગેરેથી, આત્મહત્યાથી, ઝેરથી કે મારથી મૃત્યુ —

જલાગ્નિપાતવાતૈશ્ચ નિરાહારાદિભિસ્તથા । યેષામેવ ભવેન્મૃત્યુઃ પ્રોક્તાસ્તે પાપકર્મિણઃ ॥ ૨,૪૪.

પાણી, અગ્નિ, પડવું, પવન, ઉપવાસ વગેરેથી પણ — આવા કારણોથી મૃત્યુ માત્ર પાપી લોકોનું જ કહેવાય છે.

પાષડ્યનાશ્રમાશ્ચૈવ મહાપાતકિનસ્તથા । સ્ત્રિયશ્ચ વ્યભિચારિણ્ય આરૂઢપતિતાસ્તથા ॥ ૨,૪૪.

ચાર આશ્રમથી બહારના, મહાપાપી, પરસ્ત્રીગામી સ્ત્રીઓ અને પતિત થયેલા લોકો —

ન તેષાં સ્યાન્નવ શ્રાદ્ધં ન સંસ્કારઃ સપિણ્ડનમ્ । શ્રાદ્ધાનિ ષોડશોક્તાનિ ન ભવન્તિ ચ તાન્યપિ ॥ ૨,૪૪.

એવા લોકો માટે નવ શ્રાદ્ધ, સંસ્કાર કે પિંડદાન નથી; તેઓ માટે શોડશ શ્રાદ્ધ પણ લાગુ પડતું નથી.

વેતનં યત્ક્ષિપેદપ્સુ ગૃહ્યાગ્નિશ્ચ ચતુષ્પથે । પાત્રાણિનિર્દહેદગ્નૌ સાગ્નિકે પાપકર્મણિ ॥ ૨,૪૪.

જે વેતન પાણીમાં કે ઘરનાં અગ્નિમાં કે રસ્તાના ચૌરાહે કે વાસણોમાં નાખવામાં આવ્યું હોય, એ બધું જો પાપી મૃત્યુ પામેલા માણસનું હોય તો તેને અગ્નિમાં દહન કરવું જોઈએ.

પૂર્ણે સંવત્સરે તેષામિત્થં કાર્યં દયાલુભિઃ । એકાદશીં સમાસાદ્ય શુક્લપક્ષે ચ કાશ્યપ ॥ ૨,૪૪.

જ્યારે પૂરો એક વર્ષ વીતી જાય, ત્યારે દયાળુ લોકો એ વિધિ કરવી જોઈએ, કાશ્યપ, જ્યારે શુકલપક્ષની એકાદશી આવે.

વિષ્ણું યમં ચ સમ્પૂજ્ય ગન્ધપુષ્પાક્ષતાદિભિઃ । દશ પિણ્ડાન્ ઘૃતાક્તાંશ્ચ દર્ભેષુ મધુસંયુતાન્ ॥ ૨,૪૪.

વિષ્ણુ અને યમરાજને સુગંધિત પદાર્થો, ફૂલો, અખંડિત ચોખા વગેરેથી પૂજન કરીને, દહીં અને મધ સાથે ઘી મિશ્રિત દસ પિંડો દર્ભા પર મૂકવા.

યજ્ઞોપવીતિ સતિલાન્ ધ્યાયન્ વિષ્ણું યમં તથા । દક્ષિણાભિમુખસ્તૂષ્ણીમેકૈકં નિર્વપેત્તુતાન્ ॥ ૨,૪૪.

યજ્ઞોપવીત પહેરી, વિષ્ણુ અને યમરાજનું ધ્યાન કરીને, દક્ષિણ દિશા તરફ મોઢું કરીને, મૌન રહીને, એક પછી એક દરેક પિંડ અર્પણ કરવો.

ઉદ્ધૃત્ય મિશ્રિતાન્ પશ્ચાત્તીર્થેઽભ્મઃ સુ વિનિઃ ક્ષિપેત્ । ક્ષિપન્ સંકીર્તયેન્નામ ગોત્રં ચ મૃતકસ્ય ચ ॥ ૨,૪૪.

પછી એ મિશ્રિત પિંડો ઉઠાવી, શુદ્ધ તીર્થ અથવા પાણીમાં નાખવા, નાખતી વખતે મૃત્યુ પામેલા વ્યક્તિનું નામ અને ગોત્ર બોલવું.

પુનરપ્યર્ચયેદ્વિષ્ણું યમં કુસુમચન્દનૈઃ । ધૂપદીપૈઃ સનૈવેદ્યૈર્ભક્ષ્યભોજ્યસમન્વિતૈઃ ॥ ૨,૪૪.

પછી ફરીથી વિષ્ણુ અને યમરાજનું ફૂલ, ચંદન, ધૂપ, દીવો અને ભોજન-પાન સાથે પૂજન કરવું.

તસ્મિન્નુપવસેદહ્નિ વિપ્રાંશ્ચેવ નિમન્ત્રયેત્ । કુલવિદ્યાતપોયુક્તાન્ સાધુશીલસમન્વિતાન્ ॥ ૨,૪૪.

એ દિવસે ઉપવાસ રાખવો અને કુળ, વિદ્યા અને તપમાં નિષ્ણાત તથા સારા સ્વભાવ ધરાવતા બ્રાહ્મણોને બોલાવવા.

નવ સપ્તાથવા પઞ્ચ સ્વસામર્થ્યાનુસારતઃ । અપરેઽહનિ મધ્યાહ્ને યમં વિષ્ણું તથાર્ચયેત્ ॥ ૨,૪૪.

પોતાની શક્તિ પ્રમાણે નવ, સાત કે પાંચ બ્રાહ્મણોને બોલાવવાના; બીજા દિવસે મધ્યાહ્ને યમરાજ અને વિષ્ણુનું ફરીથી પૂજન કરવું.

ઉદઙ્મુખાંસ્તથા વિપ્રાંસ્તાન્ સમ્યગુપવેશયેત્ । આવાહનાર્ઘદાનાદૌ વિષ્ણું યમસમન્વિતમ્ ॥ ૨,૪૪.

એ બ્રાહ્મણોને ઉત્તર દિશા તરફ બેસાડવા અને આવાહન, અર્ઘ્યદાન વગેરેથી વિષ્ણુ અને યમરાજનું સંયુક્ત પૂજન કરવું.

યજ્ઞોપવીતી કુર્વીત પ્રેતનામ પ્રકીર્તયેત્ । પ્રેતં યમં ચ વિષ્ણું ચ સ્મરન્ શ્રાદ્ધં સમાપયેત્ ॥ ૨,૪૪.

યજ્ઞોપવીત પહેરી, મૃત્યુ પામેલા વ્યક્તિનું નામ બોલવું અને તેને, યમરાજને તથા વિષ્ણુને સ્મરણ કરીને શ્રાદ્ધ વિધિ પૂર્ણ કરવી.

અન્યેભ્યશ્ચાપિ સર્વેભ્યઃ પિણ્ડદાનાર્થમુદ્ધરેત્ । પૃથગ્વા દશ પિણ્ડાંશ્ચ પઞ્ચ દદ્યાત્ક્રમેણ તુ ॥ ૨,૪૪.

બધા અન્ય લોકો માટે પણ પિંડદાન કરવા માટે, દસ પિંડ અલગથી લેવા અને પછી એમાંથી પાંચ પિંડ ક્રમશઃ અર્પણ કરવાના.

પ્રથમં વિષ્ણવે દદ્યાદ્બ્રહ્મણે ચ શિવાય ચ । સભૃત્યાય શિવાયાથ પ્રેતાયાપિ ચ પઞ્ચમમ્ ॥ ૨,૪૪.

પહેલો પિંડ વિષ્ણુને, બીજો બ્રહ્માને, ત્રીજો શિવજીને, ચોથો શિવજી અને તેમના ગણા સાથે અને પાંચમો મૃત્યુ પામેલા વ્યક્તિને અર્પણ કરવો.

નામ ગોત્રં સ્મરેત્તસ્ય વિષ્ણુશબ્દં પ્રકીર્તયેત્ । નમસ્કારશિરસ્કન્તુ પઞ્ચમં પિણ્ડમુદ્ધરેત્ ॥ ૨,૪૪.

મૃત્યુ પામેલા વ્યક્તિનું નામ અને ગોત્ર સ્મરણ કરવું, 'વિષ્ણુ' શબ્દ ઉચ્ચારવો અને નમન કરીને પાંચમો પિંડ ઉઠાવવો.

ગોભૂમિપિણ્ડદાનાદ્યૈઃ શક્ત્યા પ્રેતં સ્મરંશ્ચ તમ્ । તિલૈસ્તિલાંસ્તુ વિપ્રાણાં દર્ભયુક્તેષુ પાણિષુ ॥ ૨,૪૪.

મૃત્યુ પામેલા વ્યક્તિને યાદ રાખીને, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે ગાય, જમીન, પિંડ વગેરે દાન કરવું અને બ્રાહ્મણોના હાથમાં દર્ભા સાથે તિલ અર્પણ કરવો.

દદ્યાદન્નં દ્વિજાનાં ચ તામ્બૂલં દક્ષિણાં તથા । એવં શિષ્ટતમં વિપ્રં હરિણ્યેન પ્રપૂજયેત્ ॥ ૨,૪૪.

બ્રાહ્મણોને ભોજન, પાન અને દક્ષિણાં આપવી; અને શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને હરણચામડાથી સન્માનિત કરવો.

નામ ગોત્રં સ્મરન્ દદ્યાદ્વિષ્ણુપ્રીતોસ્ત્વિતિ બ્રુવન્ । અનુવ્રજ્ય દ્વિજાન્ પશ્ચાત્ત્યક્તામ્ભો દક્ષિણામુખઃ ॥ ૨,૪૪.

નામ અને ગોત્ર સ્મરણ કરીને, 'વિષ્ણુ પ્રસન્ન થાય' એમ કહીને દાન આપવું; પછી બ્રાહ્મણોને વિદાય આપી, દક્ષિણ દિશા તરફ મોઢું કરીને પાણી છોડવું.

કીર્તયન્નામગોત્રે તુ ભુવિ પ્રીતોસ્ત્વિતિ ક્ષિપેત્ । મિત્રબન્ધુજનૈઃ સાર્ધં શેષં ભુઞ્જીત વાગ્યતઃ । પ્રતિસંવત્સરાદિ સ્યાદેકોદ્દિષ્ટવિધાનતઃ ॥ ૨,૪૪.

નામ અને ગોત્ર બોલીને, 'પ્રસન્નતા માટે' એમ કહી જમીન પર નાખવું; પછી મિત્ર-સ્નેહીઓ સાથે મૌન રહીને બાકીનું ભોજન કરવું; આ વિધિ દર વર્ષે કરવી.

એવં કૃતે ગમિષ્યન્તિ સ્વર્લોકં પાપકર્મિણઃ । સપિણ્ડીકરણાદૌ તુ કૃતે ચૈવાપ્નુવન્તિતે ॥ ૨,૪૪.

આ રીતે વિધિ કરવાથી પાપી વ્યક્તિઓ પણ સ્વર્ગલોકમાં જાય છે; અને સપિંડીકરણ વગેરે વિધિથી પણ એ લાભ મળે છે.

અથ કશ્ચિત્પ્રમાદેન મ્રિયતે હ્યુદકાદિભિઃ । સંસારપ્રમુખસ્તસ્ય સર્વં કુર્યાદ્યથાવિધિ ॥ ૨,૪૪.

જો કોઈ વ્યક્તિ પાણી કે એવા અન્ય કારણોસર અચાનક મૃત્યુ પામે, તો તેના કુટુંબના વડાએ યોગ્ય રીત પ્રમાણે તમામ વિધિઓ કરવી જોઈએ.

પ્રમાદાદિચ્છયા મર્ત્યો ન ગચ્છેત્સર્પસંમુખઃ । પક્ષયોરુભયોર્નાગં પઞ્ચમીષુ પ્રપૂજયેત્ ॥ ૨,૪૪.

માણસે અવિચાર કે ઇચ્છાથી ક્યારેય સાપ સામે સીધા ન જવું જોઈએ; પાંચમના દિવસે બંને બાજુના સાપનું પૂજન કરવું જોઈએ.

કુર્યાત્પિષ્ટમયીં લેખાં નાગાનામાકૃતિં ભુવિ । અર્ચયેત્તાં સિતૈઃ પુષ્પૈઃ સુગન્ધૈશ્ચન્દનેનચ ॥ ૨,૪૪.

પછી જમીન પર લોટથી સાપની આકૃતિ બનાવી, તેને સફેદ ફૂલો, સુગંધિત વસ્તુઓ અને ચંદનથી પૂજન કરવું જોઈએ.

પ્રદદ્યાદ્ધૂપદીપન્તુ તણ્ડુલાંશ્ચ સિતાન્ ક્ષિપેત્ । આમપિષ્ટં તથૈવાન્નં ક્ષીરઞ્ચ વિનિવેદયેત્ ॥ ૨,૪૪.

પછી ધૂપ અને દીવો અર્પણ કરવો, સફેદ તાંદળ છાંયડવા, તથા લોટનું પાક, ભોજન અને દૂધ પણ અર્પણ કરવું જોઈએ.