ગરુડપુરાણમ્

સ્વદત્તાં પરદત્તાં વા યો હરેચ્ચ વસુન્ધરામ્ । ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ વિષ્ઠાયાં જાયતે કૃમિઃ ॥ ૨,૪૨.

જે કોઈ પોતે આપેલી કે બીજાએ આપેલી જમીન જપટે છે, તે વ્યક્તિ સાઠ હજાર વર્ષ સુધી ગંદગીમાં કીડા બની જન્મે છે.

બ્રહ્મસ્વં પ્રણયાદ્ભુક્તં દહત્યાસપ્તમં કુલમ્ । તદેવ ચૌર્યરૂપેણ દહત્યાચન્દ્રતારકમ્ ॥ ૨,૪૨.

પ્રેમથી બ્રાહ્મણની મિલકત ભોગવવાથી સાત પેઢી સુધી કુળ બળી જાય છે અને ચોરીથી લેતાં ચંદ્ર-તારા રહે ત્યાં સુધી કુળ બળે છે.

લોહચૂર્ણાશ્મચૂર્ણાનિ કદાચિજ્જરયેત્પુમાન્ । બ્રહ્મસ્વન્ત્રિષુ લોકેષુ કઃ પુમાઞ્જરયિષ્યતિ ॥ ૨,૪૨.

લોખંડ કે પથ્થરનો ચૂર્ણ માણસ ક્યારેક ખતમ કરી શકે, પણ ત્રણેય લોકમાં બ્રાહ્મણની મિલકત કોણ ખતમ કરી શકે?

દેવદ્રવ્યવિનાશેન બ્રહ્મસ્વહરણેન ચ । કુલાન્યકુલતાં યાન્તિ બ્રાહ્મણાતિક્રમેણ ચ ॥ ૨,૪૨.

દેવદ્રવ્યનો નાશ, બ્રાહ્મણની મિલકત હડપવી અને બ્રાહ્મણનો અપમાન — એથી કુળનું મહાત્મ્ય નાશ પામે છે.

બ્રાહ્મણાતિ ક્રમો નાસ્તિ વિપ્રે વિદ્યાવિવર્જિતે । જ્વલન્તમગ્નિમુત્સૃજ્ય ન હિ ભસ્મનિ હૂયતે ॥ ૨,૪૨.

વિદ્યાવિહોણા બ્રાહ્મણનો અપમાન ગણાતો નથી; જેમ જ્વલંત અગ્નિ છોડીને રાખમાં આહુતિ આપાતી નથી.

સંક્રાન્તૌ યાનિ દાનાનિ હવ્યકવ્યાનિ યાનિ ચ । સપ્તકલ્પક્ષયં યાવદ્દદાત્યર્કઃ પુનઃ પુનઃ ॥ ૨,૪૨.

સંક્રાંતિ સમયે જે દાન અને હવન-પિંડ આપવામાં આવે છે, તેનો ફળ સૂર્ય સાત કલ્પ પૂરાં થાય ત્યાં સુધી વારંવાર આપે છે.

પ્રતિગ્રહાધ્યાપનયાજનેષુ પ્રતિગ્રહં સ્વેષ્ટતમં વદન્તિ । પ્રતિગ્રહાચ્છ્રુધ્યતિ જાપ્યહોમં ન યાજનં કર્મ પુનન્તિ વેદાઃ ॥ ૨,૪૨.

દાન લેવું, શિક્ષણ આપવું અને યજ્ઞ કરાવામાંથી દાન લેવું શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે; દાન લેતાં જાપ અને હોમ શુદ્ધ રહેતા નથી અને યજ્ઞ કરાવવાથી કર્મ શુદ્ધ થતું નથી — આવું વેદો કહે છે.

સદા જાપી સદા હોમી પરપાકવિવર્જિતઃ । રત્નપૂર્ણામપિ મહીં પ્રતિગૃહ્ણન્ન લિપ્યતે ॥ ૨,૪૨.

જે સદા જાપ કરે છે, હંમેશાં હોમ કરે છે અને બીજાના બનાવેલા ભોજનથી દૂર રહે છે, તે રત્નોથી ભરેલી ધરતી પણ સ્વીકારે તો પણ દોષ લાગતો નથી.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૪૩ શ્રીવિષ્ણુરુવાચ । જલાગ્નિબન્ધનભ્રષ્ટા પ્રવ્રજ્યાનાશકચ્યુતાઃ । ઐન્દવાભ્યાં વિશુધ્યન્તિ દત્ત્વા ધેનું તથા વૃષમ્ ॥ ૨,૪૩.

તાર્ક્ષ્ય, જે લોકો પાણી, અગ્નિ, બંધન કે વાદળમાંથી પડી ગયા હોય અથવા સંન્યાસ ગુમાવી દીધો હોય, તેઓ ગાય અને વાછરડો દાન આપીને ચંદ્રયાન વિધિથી શુદ્ધ થાય છે.

ઊનદ્વાદશવર્ષસ્ય ચતુર્વર્ષાધિકસ્ય ચ । પ્રાયશ્ચિત્તં ચરેન્માતા પિતા વાન્યોઽપિ બાન્ધવઃ ॥ ૨,૪૩.

બાર વર્ષથી નાનાં બાળક અથવા ચાર વર્ષ વધારે વયના માટે માતા, પિતા કે બીજો કોઈ સગો પ્રાયશ્ચિત્ત કરે.

અતો બાલનરસ્યાપિ નાપરાધો ન પાતકમ્ । રાજદણ્ડો ન તસ્યાસ્તિ પ્રાયશ્ચિત્તં ન વિદ્યતે ॥ ૨,૪૩.

આથી, બાળક માટે કોઈ દોષ કે પાપ નથી; તેને રાજદંડ લાગતો નથી અને પ્રાયશ્ચિત્ત પણ નથી.

રક્તસ્ય દર્શને દષ્ટે આતુરા સ્ત્રી ભવેદ્યદિ । ચતુર્થેઽહ્નિ પદાદીંશ્ચ ત્યક્ત્વા સ્નાત્વા વિશુધ્યતિ ॥ ૨,૪૩.

સ્ત્રીને લોહી દેખાય કે દંશનથી બીમાર થાય તો, ચોથા દિવસે પગ વગેરેનો સ્પર્શ છોડીને સ્નાન કરે તો શુદ્ધ થાય છે.

આતુરે સ્નાન ઉત્પન્ને દશકૃત્વો હ્યનાતુરઃ । સ્નાત્વાસ્નાત્વાસ્પૃશેદેનં તતઃ શુધ્યેત્સ આતુરઃ ॥ ૨,૪૩.

જ્યારે બીમાર ઊભો થાય, ત્યારે તંદુરસ્ત વ્યક્તિએ દસ વાર સ્નાન કરીને, સ્નાન કર્યા પછી કે કર્યા વિના, તેને સ્પર્શ કરવો; પછી બીમાર શુદ્ધ થાય છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૪૪ શ્રીવિષ્ણુરુવાચ । સ્વેચ્છયા તાર્ક્ષ્ય મરણં શૃઙ્ગિદંષ્ટ્રિસરીસૃપઃ । ચાણ્ડાલાદ્યાત્મઘાતૈશ્ચ વિષાદ્યૈસ્તાડનૈસ્તથા ॥ ૨,૪૪.

તાર્ક્ષ્ય, પોતાની ઈચ્છાથી મૃત્યુ, શિંગાવાળા કે દાંતવાળા સાપ-વાઘથી, ચંડાળ વગેરેથી, આત્મહત્યાથી, ઝેરથી કે મારથી મૃત્યુ —

જલાગ્નિપાતવાતૈશ્ચ નિરાહારાદિભિસ્તથા । યેષામેવ ભવેન્મૃત્યુઃ પ્રોક્તાસ્તે પાપકર્મિણઃ ॥ ૨,૪૪.

પાણી, અગ્નિ, પડવું, પવન, ઉપવાસ વગેરેથી પણ — આવા કારણોથી મૃત્યુ માત્ર પાપી લોકોનું જ કહેવાય છે.

પાષડ્યનાશ્રમાશ્ચૈવ મહાપાતકિનસ્તથા । સ્ત્રિયશ્ચ વ્યભિચારિણ્ય આરૂઢપતિતાસ્તથા ॥ ૨,૪૪.

ચાર આશ્રમથી બહારના, મહાપાપી, પરસ્ત્રીગામી સ્ત્રીઓ અને પતિત થયેલા લોકો —

ન તેષાં સ્યાન્નવ શ્રાદ્ધં ન સંસ્કારઃ સપિણ્ડનમ્ । શ્રાદ્ધાનિ ષોડશોક્તાનિ ન ભવન્તિ ચ તાન્યપિ ॥ ૨,૪૪.

એવા લોકો માટે નવ શ્રાદ્ધ, સંસ્કાર કે પિંડદાન નથી; તેઓ માટે શોડશ શ્રાદ્ધ પણ લાગુ પડતું નથી.

વેતનં યત્ક્ષિપેદપ્સુ ગૃહ્યાગ્નિશ્ચ ચતુષ્પથે । પાત્રાણિનિર્દહેદગ્નૌ સાગ્નિકે પાપકર્મણિ ॥ ૨,૪૪.

જે વેતન પાણીમાં કે ઘરનાં અગ્નિમાં કે રસ્તાના ચૌરાહે કે વાસણોમાં નાખવામાં આવ્યું હોય, એ બધું જો પાપી મૃત્યુ પામેલા માણસનું હોય તો તેને અગ્નિમાં દહન કરવું જોઈએ.

પૂર્ણે સંવત્સરે તેષામિત્થં કાર્યં દયાલુભિઃ । એકાદશીં સમાસાદ્ય શુક્લપક્ષે ચ કાશ્યપ ॥ ૨,૪૪.

જ્યારે પૂરો એક વર્ષ વીતી જાય, ત્યારે દયાળુ લોકો એ વિધિ કરવી જોઈએ, કાશ્યપ, જ્યારે શુકલપક્ષની એકાદશી આવે.

વિષ્ણું યમં ચ સમ્પૂજ્ય ગન્ધપુષ્પાક્ષતાદિભિઃ । દશ પિણ્ડાન્ ઘૃતાક્તાંશ્ચ દર્ભેષુ મધુસંયુતાન્ ॥ ૨,૪૪.

વિષ્ણુ અને યમરાજને સુગંધિત પદાર્થો, ફૂલો, અખંડિત ચોખા વગેરેથી પૂજન કરીને, દહીં અને મધ સાથે ઘી મિશ્રિત દસ પિંડો દર્ભા પર મૂકવા.

યજ્ઞોપવીતિ સતિલાન્ ધ્યાયન્ વિષ્ણું યમં તથા । દક્ષિણાભિમુખસ્તૂષ્ણીમેકૈકં નિર્વપેત્તુતાન્ ॥ ૨,૪૪.

યજ્ઞોપવીત પહેરી, વિષ્ણુ અને યમરાજનું ધ્યાન કરીને, દક્ષિણ દિશા તરફ મોઢું કરીને, મૌન રહીને, એક પછી એક દરેક પિંડ અર્પણ કરવો.

ઉદ્ધૃત્ય મિશ્રિતાન્ પશ્ચાત્તીર્થેઽભ્મઃ સુ વિનિઃ ક્ષિપેત્ । ક્ષિપન્ સંકીર્તયેન્નામ ગોત્રં ચ મૃતકસ્ય ચ ॥ ૨,૪૪.

પછી એ મિશ્રિત પિંડો ઉઠાવી, શુદ્ધ તીર્થ અથવા પાણીમાં નાખવા, નાખતી વખતે મૃત્યુ પામેલા વ્યક્તિનું નામ અને ગોત્ર બોલવું.

પુનરપ્યર્ચયેદ્વિષ્ણું યમં કુસુમચન્દનૈઃ । ધૂપદીપૈઃ સનૈવેદ્યૈર્ભક્ષ્યભોજ્યસમન્વિતૈઃ ॥ ૨,૪૪.

પછી ફરીથી વિષ્ણુ અને યમરાજનું ફૂલ, ચંદન, ધૂપ, દીવો અને ભોજન-પાન સાથે પૂજન કરવું.

તસ્મિન્નુપવસેદહ્નિ વિપ્રાંશ્ચેવ નિમન્ત્રયેત્ । કુલવિદ્યાતપોયુક્તાન્ સાધુશીલસમન્વિતાન્ ॥ ૨,૪૪.

એ દિવસે ઉપવાસ રાખવો અને કુળ, વિદ્યા અને તપમાં નિષ્ણાત તથા સારા સ્વભાવ ધરાવતા બ્રાહ્મણોને બોલાવવા.

નવ સપ્તાથવા પઞ્ચ સ્વસામર્થ્યાનુસારતઃ । અપરેઽહનિ મધ્યાહ્ને યમં વિષ્ણું તથાર્ચયેત્ ॥ ૨,૪૪.

પોતાની શક્તિ પ્રમાણે નવ, સાત કે પાંચ બ્રાહ્મણોને બોલાવવાના; બીજા દિવસે મધ્યાહ્ને યમરાજ અને વિષ્ણુનું ફરીથી પૂજન કરવું.

ઉદઙ્મુખાંસ્તથા વિપ્રાંસ્તાન્ સમ્યગુપવેશયેત્ । આવાહનાર્ઘદાનાદૌ વિષ્ણું યમસમન્વિતમ્ ॥ ૨,૪૪.

એ બ્રાહ્મણોને ઉત્તર દિશા તરફ બેસાડવા અને આવાહન, અર્ઘ્યદાન વગેરેથી વિષ્ણુ અને યમરાજનું સંયુક્ત પૂજન કરવું.

યજ્ઞોપવીતી કુર્વીત પ્રેતનામ પ્રકીર્તયેત્ । પ્રેતં યમં ચ વિષ્ણું ચ સ્મરન્ શ્રાદ્ધં સમાપયેત્ ॥ ૨,૪૪.

યજ્ઞોપવીત પહેરી, મૃત્યુ પામેલા વ્યક્તિનું નામ બોલવું અને તેને, યમરાજને તથા વિષ્ણુને સ્મરણ કરીને શ્રાદ્ધ વિધિ પૂર્ણ કરવી.

અન્યેભ્યશ્ચાપિ સર્વેભ્યઃ પિણ્ડદાનાર્થમુદ્ધરેત્ । પૃથગ્વા દશ પિણ્ડાંશ્ચ પઞ્ચ દદ્યાત્ક્રમેણ તુ ॥ ૨,૪૪.

બધા અન્ય લોકો માટે પણ પિંડદાન કરવા માટે, દસ પિંડ અલગથી લેવા અને પછી એમાંથી પાંચ પિંડ ક્રમશઃ અર્પણ કરવાના.

પ્રથમં વિષ્ણવે દદ્યાદ્બ્રહ્મણે ચ શિવાય ચ । સભૃત્યાય શિવાયાથ પ્રેતાયાપિ ચ પઞ્ચમમ્ ॥ ૨,૪૪.

પહેલો પિંડ વિષ્ણુને, બીજો બ્રહ્માને, ત્રીજો શિવજીને, ચોથો શિવજી અને તેમના ગણા સાથે અને પાંચમો મૃત્યુ પામેલા વ્યક્તિને અર્પણ કરવો.