ગરુડપુરાણમ્

પ્રથમં વ્યાહૃતિહોમઃ પ્રાયશ્ચિત્તં પ્રજાપતિઃ । સંસ્ત્રવપ્રાશનં કુર્યાત્પ્રણીતાપરિમોક્ષણમ્ ॥ ૨,૪૧.

પ્રથમ વ્યાહૃતિ હોમ, પછી પ્રજાપતિને પ્રાયશ્ચિત્ત હોમ, પછી પાણી પીવું અને પછી યજ્ઞસૂત્ર છોડવું.

પવિત્રપ્રતિપત્તિશ્ચ બ્રાહ્મણે દક્ષૈણા તતઃ । ષડઙ્ગરુદ્રજાપ્યેન પ્રોતો મોક્ષમવાપ્નુયાત્ ॥ ૨,૪૧.

બ્રાહ્મણને પવિત્ર યજ્ઞોપવીત આપવું, યોગ્ય દક્ષિણાથી તેની પૂર્તિ કરવી અને છ અંગવાળા રુદ્રના જાપથી, departed વ્યક્તિને મોક્ષ મળે છે.

એકવર્ણં વૃષઞ્ચૈવ સકૃદ્વત્સતરીં ખગ । સ્નાપયિત્વા તતઃ કુર્યાત્સર્વાલઙ્કારભૂષિતમ્ ॥ ૨,૪૧.

એક રંગના વાછરાવાળા બળદ અને ગાયને સ્નાન કરાવી, સર્વે આભૂષણોથી શણગારી, પછી યોગ્ય રીતે તૈયાર કરવી.

પ્રતિષ્ઠાપ્ય ચ તદ્યુગ્મં પ્રેતો મોક્ષમવાપ્નુયાત્ । પુચ્છેચ તર્પણં કાર્યમુચ્છ્રિતે મન્ત્રપૂર્વકમ્ । બ્રાહ્મણાન્ ભોજયેત્પશ્ચાદ્દક્ષિણાભિશ્ચ તોષયેત્ ॥ ૨,૪૧.

આ બળદ-ગાયના જોડીની સ્થાપના કર્યા પછી, મૃત વ્યક્તિને મોક્ષ મળે છે; તેમના પૂંછડે મંત્રોચ્ચાર સાથે તર્પણ કરવું અને પછી બ્રાહ્મણોને ભોજન અને દક્ષિણાથી સંતોષવાં.

તતઃ શ્રાદ્ધં સમુદ્દિષ્ટમેકોદ્દિષ્ટં યથાવિધિ । જલમન્નં તથા દેયં પ્રેતોદ્ધરણહેતવે ॥ ૨,૪૧.

પછી, નિયમ પ્રમાણે એક માટે શ્રાદ્ધ કરવું, અને જળ તથા અન્ન આપવું જેથી મૃત વ્યક્તિને ઉત્તમ ગતિ મળે.

દ્વાદશાહે તતઃ કુર્યાન્માસેમાસે પૃથક્પથક્ । એવં વિધિઃ સમાયુક્તઃ પ્રેતમોક્ષે કરોતિ હિ ॥ ૨,૪૧.

બારમા દિવસે પછી દર મહિને અલગ-અલગ વિધિથી શ્રાદ્ધ કરવું; આવું યોગ્ય રીતે કરવાથી મૃત વ્યક્તિને મોક્ષ મળે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૪૨ શ્રીવિષ્ણુરુવાચ । યથા ધેનુસહસ્રેષુ વત્સો વિન્દતિ માતરમ્ । તથા પૂર્વકૃતં કર્મ કર્તારમનુગચ્છતિ ॥ ૨,૪૨.

શ્રીવિષ્ણુ કહે છે: જેમ હજાર ગાયોમાં વાછરું પોતાની માતાને શોધી લે છે, તેમ પૂર્વે કરેલું કર્મ પણ પોતાના કરનારને શોધી લેશે.

આદિત્યો વરુણો વિષ્ણુર્બ્રહ્મા સોમો હુતાશનઃ । શૂલપાણિશ્ચ ભગવાનભિનન્દતિ ભૂમિદમ્ ॥ ૨,૪૨.

સૂર્ય, વરુણ, વિષ્ણુ, બ્રહ્મા, ચંદ્ર, અગ્નિ અને ત્રિશૂળધારી ભગવાન—all જમીનના દાનથી પ્રસન્ન થાય છે.

નાસ્તિ ભૂમિસમં દાનં નાસ્તિ ભૂમિસમો નિધિઃ । નાસ્તિ સત્યસમો ધર્મો નાનૃતાત્પાતકં પરમ્ ॥ ૨,૪૨.

જમીન જેટલું દાન બીજું કોઈ નથી, જમીન જેટલો ખજાનો બીજું કંઈ નથી; સત્ય જેટલો ધર્મ બીજું કંઈ નથી અને અસત્ય કરતાં મોટું પાપ બીજું કંઈ નથી.

અગ્નેરપત્યં પ્રથમં સુવર્ણં ભૂર્વૈષ્ણવી સૂર્યસુતાશ્ચ ગાવઃ । લોકત્રયં તેન ભવેત્પ્રદત્તં યઃ કાઞ્ચનં ગાં ચ મહીં ચ દદ્યાત્ ॥ ૨,૪૨.

સોનુ અગ્નિનું પ્રથમ સંતાન છે, ધરા વિષ્ણુની છે, ગાયો સૂર્યની દીકરીઓ છે; જે સોનુ, ગાય અને જમીનનું દાન કરે છે, તે ત્રણેય લોકનું દાન કરે છે.

ત્રીણ્યાહુરતિદાનાનિ ગાવઃ પૃથ્વી સરસ્વતી । નરકાદુદ્ધરન્ત્યેતે જપપૂજનહોમતઃ ॥ ૨,૪૨.

ગાય, ધરા અને સરસ્વતી—આ ત્રણને ઉત્તમ દાન માનવામાં આવે છે; જપ, પૂજા અને હવનથી એ પાતાળમાંથી ઉગારે છે.

કૃત્વા બહૂનિ પાપાનિ રૌદ્રાણિ વિપુલાનિ ચ । અપિ ગોચર્મમાત્રેણ ભૂમિદાનેન શુધ્યતિ ॥ ૨,૪૨.

કેટલાંય ભારે પાપો કર્યા પછી પણ, માત્ર ગાયની ચામડી જેટલી જમીનનું દાન કરવાથી પણ પાપ ધૂઈ જાય છે.

હરન્તમપિ લોભેન નિરુધ્યૈનં નિવારયેત્ । સ યાતિ નરકે ઘોરે યસ્તં ન પરિરક્ષતિ ॥ ૨,૪૨.

જો કોઈ લોભથી જમીન કબજે લેવાનો પ્રયાસ કરે તો તેને રોકવું જોઈએ; અને જે તેની રક્ષા નથી કરતો, તે ભયાનક નરકમાં જાય છે.

અકર્તવ્યં ન કર્તવ્યં પ્રાણૈઃ કણ્ઠગતૈરપિ । કર્તવ્યમેવ કર્તવ્યમિતિ ધર્મવિદો વિદુઃ ॥ ૨,૪૨.

જે કરવું નહીં હોય, તે જીવના જોખમે પણ ન કરવું; અને જે કરવું જ જોઈએ, તે જરૂર કરવું—ધર્મ જાણનારા એમ કહે છે.

આકારપ્રવર્તને પાપં ગોસહસ્રવધૈઃસમમ્ । વૃત્તિચ્છેદે તથા વૃત્તેઃ કરણં લક્ષધેનુકમ્ ॥ ૨,૪૨.

ખોટું કામ શરૂ કરવું એ હજાર ગાય મારવા જેટલું પાપ છે; અને કોઈની રોજગારી છીનવી લેવી એ લાખ ગાય મારવા જેટલું પાપ છે.

વરમેકાપ્યપહૃતા ન તુ દત્તં ગવાં શતમ્ । એકાં હૃત્વા શતં દત્ત્વા ન તેન સમતા ભવેત્ ॥ ૨,૪૨.

એક ગાય ચોરી લેવાય એ સારું, પણ દાન આપેલી સો ગાય પાછી ખેંચવી એ ખરાબ છે; એક ગાય લઈ અને સો આપી પણ, પાછું ખેંચવાથી દાનનું ફળ મળતું નથી.

સ્વયમેવ તુ યો દત્ત્વા સ્વયમેવ પ્રબાધતે । સ પાપી નરકં યાતિ યાવદાભૂતસંપ્લવમ્ ॥ ૨,૪૨.

જે પોતે દાન આપે પછી સ્વયં જ ગ્રહીતાને તકલીફ આપે છે, તે પાપી છે અને જગતના અંત સુધી નરકમાં જાય છે.

ન ચાશ્વમેધેન તથા વિધિવદ્દક્ષિણાવતા । અવૃત્તિકર્શિતે દીને બ્રાહ્મણે રક્ષિતે યથા ॥ ૨,૪૨.

યોગ્ય રીતે દક્ષિણાવાળી અશ્વમેઘ યજ્ઞથી પણ, દુઃખી અને નિરાધાર બ્રાહ્મણની રક્ષા કરવાથી વધારે પુણ્ય મળે છે.

ન તદ્ભવતિ વેદેષુ યજ્ઞે સુબહુદક્ષિણે । યત્પુણ્યં દુર્બલે ત્રસ્તે બ્રાહ્મણે પરિરક્ષિતે ॥ ૨,૪૨.

દુર્બળ અને ડરેલા બ્રાહ્મણની રક્ષા કરવાથી જે પુણ્ય મળે છે, તે વેદોમાં કે બહુ દક્ષિણાવાળા યજ્ઞોમાં પણ નથી.

બ્રહ્મસ્વૈશ્ચ સુપુષ્ટાનિ વાહનાનિ બલાનિ ચ । યુદ્ધકાલે વિશીર્યન્તે સૈકતાઃ સેતવો યથા ॥ ૨,૪૨.

બ્રાહ્મણોના સારી રીતે પોષાયેલા માલ, વાહન અને સેનાઓ પણ યુદ્ધના સમયે રેતીના બંધ જેવા તૂટી જાય છે.

સ્વદત્તાં પરદત્તાં વા યો હરેચ્ચ વસુન્ધરામ્ । ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ વિષ્ઠાયાં જાયતે કૃમિઃ ॥ ૨,૪૨.

જે કોઈ પોતે આપેલી કે બીજાએ આપેલી જમીન જપટે છે, તે વ્યક્તિ સાઠ હજાર વર્ષ સુધી ગંદગીમાં કીડા બની જન્મે છે.

બ્રહ્મસ્વં પ્રણયાદ્ભુક્તં દહત્યાસપ્તમં કુલમ્ । તદેવ ચૌર્યરૂપેણ દહત્યાચન્દ્રતારકમ્ ॥ ૨,૪૨.

પ્રેમથી બ્રાહ્મણની મિલકત ભોગવવાથી સાત પેઢી સુધી કુળ બળી જાય છે અને ચોરીથી લેતાં ચંદ્ર-તારા રહે ત્યાં સુધી કુળ બળે છે.

લોહચૂર્ણાશ્મચૂર્ણાનિ કદાચિજ્જરયેત્પુમાન્ । બ્રહ્મસ્વન્ત્રિષુ લોકેષુ કઃ પુમાઞ્જરયિષ્યતિ ॥ ૨,૪૨.

લોખંડ કે પથ્થરનો ચૂર્ણ માણસ ક્યારેક ખતમ કરી શકે, પણ ત્રણેય લોકમાં બ્રાહ્મણની મિલકત કોણ ખતમ કરી શકે?

દેવદ્રવ્યવિનાશેન બ્રહ્મસ્વહરણેન ચ । કુલાન્યકુલતાં યાન્તિ બ્રાહ્મણાતિક્રમેણ ચ ॥ ૨,૪૨.

દેવદ્રવ્યનો નાશ, બ્રાહ્મણની મિલકત હડપવી અને બ્રાહ્મણનો અપમાન — એથી કુળનું મહાત્મ્ય નાશ પામે છે.

બ્રાહ્મણાતિ ક્રમો નાસ્તિ વિપ્રે વિદ્યાવિવર્જિતે । જ્વલન્તમગ્નિમુત્સૃજ્ય ન હિ ભસ્મનિ હૂયતે ॥ ૨,૪૨.

વિદ્યાવિહોણા બ્રાહ્મણનો અપમાન ગણાતો નથી; જેમ જ્વલંત અગ્નિ છોડીને રાખમાં આહુતિ આપાતી નથી.

સંક્રાન્તૌ યાનિ દાનાનિ હવ્યકવ્યાનિ યાનિ ચ । સપ્તકલ્પક્ષયં યાવદ્દદાત્યર્કઃ પુનઃ પુનઃ ॥ ૨,૪૨.

સંક્રાંતિ સમયે જે દાન અને હવન-પિંડ આપવામાં આવે છે, તેનો ફળ સૂર્ય સાત કલ્પ પૂરાં થાય ત્યાં સુધી વારંવાર આપે છે.

પ્રતિગ્રહાધ્યાપનયાજનેષુ પ્રતિગ્રહં સ્વેષ્ટતમં વદન્તિ । પ્રતિગ્રહાચ્છ્રુધ્યતિ જાપ્યહોમં ન યાજનં કર્મ પુનન્તિ વેદાઃ ॥ ૨,૪૨.

દાન લેવું, શિક્ષણ આપવું અને યજ્ઞ કરાવામાંથી દાન લેવું શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે; દાન લેતાં જાપ અને હોમ શુદ્ધ રહેતા નથી અને યજ્ઞ કરાવવાથી કર્મ શુદ્ધ થતું નથી — આવું વેદો કહે છે.

સદા જાપી સદા હોમી પરપાકવિવર્જિતઃ । રત્નપૂર્ણામપિ મહીં પ્રતિગૃહ્ણન્ન લિપ્યતે ॥ ૨,૪૨.

જે સદા જાપ કરે છે, હંમેશાં હોમ કરે છે અને બીજાના બનાવેલા ભોજનથી દૂર રહે છે, તે રત્નોથી ભરેલી ધરતી પણ સ્વીકારે તો પણ દોષ લાગતો નથી.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૪૩ શ્રીવિષ્ણુરુવાચ । જલાગ્નિબન્ધનભ્રષ્ટા પ્રવ્રજ્યાનાશકચ્યુતાઃ । ઐન્દવાભ્યાં વિશુધ્યન્તિ દત્ત્વા ધેનું તથા વૃષમ્ ॥ ૨,૪૩.

તાર્ક્ષ્ય, જે લોકો પાણી, અગ્નિ, બંધન કે વાદળમાંથી પડી ગયા હોય અથવા સંન્યાસ ગુમાવી દીધો હોય, તેઓ ગાય અને વાછરડો દાન આપીને ચંદ્રયાન વિધિથી શુદ્ધ થાય છે.