ગરુડપુરાણમ્

કર્તવ્યં વૈષ્ણવં શ્રાદ્ધં પ્રેતમુક્ત્યર્થ માત્મવાન્ । પ્રેતંમોક્ષં તતઃ કુર્યાદ્ધૃદિ વિષ્ણું પ્રકલ્પ્ય ચ

મૃત આત્માની મુક્તિ માટે વૈષ્ણવ શ્રાદ્ધ કરવું, અને પછી હૃદયમાં વિષ્ણુનું સ્મરણ કરીને મૃત આત્માને મુક્તિ આપવી.

ઓં વિષ્ણુરિતિ સંસ્મૃત્ય પ્રેતં તન્મૃત્યુમેવ ચ । અગ્નિદાહં તતઃ કુર્યાત્સૂતકન્તુ દિનત્રયમ્

'ઓં વિષ્ણુ' એવું સ્મરણ કરીને અને મૃત્યુનું ધ્યાન કરીને, પછી અગ્નિસંસ્કાર કરવો. સૂતક ત્રણ દિવસ સુધી રહે છે.

દશાહકર્ત્રા પિણ્ડાશ્ચ કર્તવ્યાઃ પ્રેતભુક્તયે । સર્વં વર્ષવિધિં કુર્યાદેવં પ્રેતશ્ચ મુક્તિભાક્

દશાહ કરનારએ પિંડ આપવું, જેથી મૃત આત્માને ભોજન મળે. આખું વર્ષવિધિ કરવી અને એ રીતે મૃત આત્માને મુક્તિ મળે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૪૧ શ્રીવિષ્ણુરુવાચ । વૃષોત્સર્ગં પ્રકુર્વીત વિધિપૂર્વં ખગેશ્વર । કાર્તિકાદિષુ માસેષુ પૌર્ણમાસ્યાં શુભે દિને ॥ ૨,૪૧.

શ્રીવિષ્ણુએ કહ્યું: ખગરાજ, કાર્તિકથી શરૂ થતા શુભ મહિનાઓમાં, પૂર્ણિમાના દિવસે, નિયમ મુજબ વાછરડાનો છોડો વિધિપૂર્વક કરવો જોઈએ.

વિવાહોત્સર્જનં શ્રાદ્ધં નાન્દીમુખમુપક્રમેત્ । કુર્યાદ્ભુવશ્ચ સંસ્કારાનગ્નિસ્થાપનમેવ ચ ॥ ૨,૪૧.

વિવાહ ઉત્સર્જન વિધિની શરૂઆત નાંદીમુખ શ્રાદ્ધથી કરવી, અને ભૂમિ સંસ્કાર તથા અગ્નિ સ્થાપન પણ કરવું.

વાપ્યાં કૂપે ગવાં ગોષ્ઠે સ્થાપ્યાગ્નિં વિધિવત્તતઃ । વિવાહવિધિના સર્વં કુર્યાદ્બ્રાહ્મણવાચનમ્ ॥ ૨,૪૧.

પોખર, કૂવા કે ગૌશાળામાં યોગ્ય રીતે અગ્નિ સ્થાપવું, પછી બ્રાહ્મણના પાઠ સાથે વિવાહવિધિ પ્રમાણે બધું કરવું.

પાત્રાસાદનં શ્રપણમુપયમનકુશાદિકમ્ । પુર્યુક્ષણાન્તે હોમં ચ કર્યા દ્વૈ બ્રાહ્મણેન તુ ॥ ૨,૪૧.

પાત્રો તૈયાર કરવું, દૂધ ઉકાળવું, કુશ વગેરે લાવવું અને છાંટકાવ પછી, બે બ્રાહ્મણો દ્વારા હોમ કરવો.

આઘારાવાજ્યભાગૌ ચ ચક્ષુષી ચ પ્રદા પયેત્ । પ્રથમેઽહરિતિ મન્ત્રેણ હોતવ્યાશ્ચ ષડાહુતીઃ (તયઃ) ॥ ૨,૪૧.

આઘાર અને ઘૃતના ભાગ, તથા આંખોને અર્પણ કરવું; 'પ્રથમે અહઃ' મંત્રથી છ આહુતિ આપવી.

આઘારાવાજ્યભાગૌ તુ પાયસેનાઙ્ગદેવતાઃ । અગ્નયે રુદ્રાય શર્વાય પશુપતયે ઉગ્રાય શિવાય । ભવાય મહાદેવાયેશાનાય યમાય ચ ॥ ૨,૪૧.

આઘાર અને ઘૃતના ભાગ પાયસ સાથે અંગદેવતાઓને અર્પણ કરવું: અગ્નિ, રુદ્ર, શર્વ, પશુપતિ, ઉગ્ર, શિવ, ભવ, મહાદેવ, ઈશાન અને યમને.

પિષ્ટકેન સકૃદ્ધોમં પૂષાગા ઇતિ મન્ત્રતઃ । ઉભયોઃ સ્વિષ્ટિકૂદ્ધોમશ્ચરુણા પાયસેન ચ ॥ ૨,૪૧.

પિઠાથી એક આહુતિ 'પૂષાગા' મંત્રથી આપવી; બંને માટે સ્વિષ્ટકૃત હોમ ચરૂ અને પાયસથી કરવો.

પ્રથમં વ્યાહૃતિહોમઃ પ્રાયશ્ચિત્તં પ્રજાપતિઃ । સંસ્ત્રવપ્રાશનં કુર્યાત્પ્રણીતાપરિમોક્ષણમ્ ॥ ૨,૪૧.

પ્રથમ વ્યાહૃતિ હોમ, પછી પ્રજાપતિને પ્રાયશ્ચિત્ત હોમ, પછી પાણી પીવું અને પછી યજ્ઞસૂત્ર છોડવું.

પવિત્રપ્રતિપત્તિશ્ચ બ્રાહ્મણે દક્ષૈણા તતઃ । ષડઙ્ગરુદ્રજાપ્યેન પ્રોતો મોક્ષમવાપ્નુયાત્ ॥ ૨,૪૧.

બ્રાહ્મણને પવિત્ર યજ્ઞોપવીત આપવું, યોગ્ય દક્ષિણાથી તેની પૂર્તિ કરવી અને છ અંગવાળા રુદ્રના જાપથી, departed વ્યક્તિને મોક્ષ મળે છે.

એકવર્ણં વૃષઞ્ચૈવ સકૃદ્વત્સતરીં ખગ । સ્નાપયિત્વા તતઃ કુર્યાત્સર્વાલઙ્કારભૂષિતમ્ ॥ ૨,૪૧.

એક રંગના વાછરાવાળા બળદ અને ગાયને સ્નાન કરાવી, સર્વે આભૂષણોથી શણગારી, પછી યોગ્ય રીતે તૈયાર કરવી.

પ્રતિષ્ઠાપ્ય ચ તદ્યુગ્મં પ્રેતો મોક્ષમવાપ્નુયાત્ । પુચ્છેચ તર્પણં કાર્યમુચ્છ્રિતે મન્ત્રપૂર્વકમ્ । બ્રાહ્મણાન્ ભોજયેત્પશ્ચાદ્દક્ષિણાભિશ્ચ તોષયેત્ ॥ ૨,૪૧.

આ બળદ-ગાયના જોડીની સ્થાપના કર્યા પછી, મૃત વ્યક્તિને મોક્ષ મળે છે; તેમના પૂંછડે મંત્રોચ્ચાર સાથે તર્પણ કરવું અને પછી બ્રાહ્મણોને ભોજન અને દક્ષિણાથી સંતોષવાં.

તતઃ શ્રાદ્ધં સમુદ્દિષ્ટમેકોદ્દિષ્ટં યથાવિધિ । જલમન્નં તથા દેયં પ્રેતોદ્ધરણહેતવે ॥ ૨,૪૧.

પછી, નિયમ પ્રમાણે એક માટે શ્રાદ્ધ કરવું, અને જળ તથા અન્ન આપવું જેથી મૃત વ્યક્તિને ઉત્તમ ગતિ મળે.

દ્વાદશાહે તતઃ કુર્યાન્માસેમાસે પૃથક્પથક્ । એવં વિધિઃ સમાયુક્તઃ પ્રેતમોક્ષે કરોતિ હિ ॥ ૨,૪૧.

બારમા દિવસે પછી દર મહિને અલગ-અલગ વિધિથી શ્રાદ્ધ કરવું; આવું યોગ્ય રીતે કરવાથી મૃત વ્યક્તિને મોક્ષ મળે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૪૨ શ્રીવિષ્ણુરુવાચ । યથા ધેનુસહસ્રેષુ વત્સો વિન્દતિ માતરમ્ । તથા પૂર્વકૃતં કર્મ કર્તારમનુગચ્છતિ ॥ ૨,૪૨.

શ્રીવિષ્ણુ કહે છે: જેમ હજાર ગાયોમાં વાછરું પોતાની માતાને શોધી લે છે, તેમ પૂર્વે કરેલું કર્મ પણ પોતાના કરનારને શોધી લેશે.

આદિત્યો વરુણો વિષ્ણુર્બ્રહ્મા સોમો હુતાશનઃ । શૂલપાણિશ્ચ ભગવાનભિનન્દતિ ભૂમિદમ્ ॥ ૨,૪૨.

સૂર્ય, વરુણ, વિષ્ણુ, બ્રહ્મા, ચંદ્ર, અગ્નિ અને ત્રિશૂળધારી ભગવાન—all જમીનના દાનથી પ્રસન્ન થાય છે.

નાસ્તિ ભૂમિસમં દાનં નાસ્તિ ભૂમિસમો નિધિઃ । નાસ્તિ સત્યસમો ધર્મો નાનૃતાત્પાતકં પરમ્ ॥ ૨,૪૨.

જમીન જેટલું દાન બીજું કોઈ નથી, જમીન જેટલો ખજાનો બીજું કંઈ નથી; સત્ય જેટલો ધર્મ બીજું કંઈ નથી અને અસત્ય કરતાં મોટું પાપ બીજું કંઈ નથી.

અગ્નેરપત્યં પ્રથમં સુવર્ણં ભૂર્વૈષ્ણવી સૂર્યસુતાશ્ચ ગાવઃ । લોકત્રયં તેન ભવેત્પ્રદત્તં યઃ કાઞ્ચનં ગાં ચ મહીં ચ દદ્યાત્ ॥ ૨,૪૨.

સોનુ અગ્નિનું પ્રથમ સંતાન છે, ધરા વિષ્ણુની છે, ગાયો સૂર્યની દીકરીઓ છે; જે સોનુ, ગાય અને જમીનનું દાન કરે છે, તે ત્રણેય લોકનું દાન કરે છે.

ત્રીણ્યાહુરતિદાનાનિ ગાવઃ પૃથ્વી સરસ્વતી । નરકાદુદ્ધરન્ત્યેતે જપપૂજનહોમતઃ ॥ ૨,૪૨.

ગાય, ધરા અને સરસ્વતી—આ ત્રણને ઉત્તમ દાન માનવામાં આવે છે; જપ, પૂજા અને હવનથી એ પાતાળમાંથી ઉગારે છે.

કૃત્વા બહૂનિ પાપાનિ રૌદ્રાણિ વિપુલાનિ ચ । અપિ ગોચર્મમાત્રેણ ભૂમિદાનેન શુધ્યતિ ॥ ૨,૪૨.

કેટલાંય ભારે પાપો કર્યા પછી પણ, માત્ર ગાયની ચામડી જેટલી જમીનનું દાન કરવાથી પણ પાપ ધૂઈ જાય છે.

હરન્તમપિ લોભેન નિરુધ્યૈનં નિવારયેત્ । સ યાતિ નરકે ઘોરે યસ્તં ન પરિરક્ષતિ ॥ ૨,૪૨.

જો કોઈ લોભથી જમીન કબજે લેવાનો પ્રયાસ કરે તો તેને રોકવું જોઈએ; અને જે તેની રક્ષા નથી કરતો, તે ભયાનક નરકમાં જાય છે.

અકર્તવ્યં ન કર્તવ્યં પ્રાણૈઃ કણ્ઠગતૈરપિ । કર્તવ્યમેવ કર્તવ્યમિતિ ધર્મવિદો વિદુઃ ॥ ૨,૪૨.

જે કરવું નહીં હોય, તે જીવના જોખમે પણ ન કરવું; અને જે કરવું જ જોઈએ, તે જરૂર કરવું—ધર્મ જાણનારા એમ કહે છે.

આકારપ્રવર્તને પાપં ગોસહસ્રવધૈઃસમમ્ । વૃત્તિચ્છેદે તથા વૃત્તેઃ કરણં લક્ષધેનુકમ્ ॥ ૨,૪૨.

ખોટું કામ શરૂ કરવું એ હજાર ગાય મારવા જેટલું પાપ છે; અને કોઈની રોજગારી છીનવી લેવી એ લાખ ગાય મારવા જેટલું પાપ છે.

વરમેકાપ્યપહૃતા ન તુ દત્તં ગવાં શતમ્ । એકાં હૃત્વા શતં દત્ત્વા ન તેન સમતા ભવેત્ ॥ ૨,૪૨.

એક ગાય ચોરી લેવાય એ સારું, પણ દાન આપેલી સો ગાય પાછી ખેંચવી એ ખરાબ છે; એક ગાય લઈ અને સો આપી પણ, પાછું ખેંચવાથી દાનનું ફળ મળતું નથી.

સ્વયમેવ તુ યો દત્ત્વા સ્વયમેવ પ્રબાધતે । સ પાપી નરકં યાતિ યાવદાભૂતસંપ્લવમ્ ॥ ૨,૪૨.

જે પોતે દાન આપે પછી સ્વયં જ ગ્રહીતાને તકલીફ આપે છે, તે પાપી છે અને જગતના અંત સુધી નરકમાં જાય છે.

ન ચાશ્વમેધેન તથા વિધિવદ્દક્ષિણાવતા । અવૃત્તિકર્શિતે દીને બ્રાહ્મણે રક્ષિતે યથા ॥ ૨,૪૨.

યોગ્ય રીતે દક્ષિણાવાળી અશ્વમેઘ યજ્ઞથી પણ, દુઃખી અને નિરાધાર બ્રાહ્મણની રક્ષા કરવાથી વધારે પુણ્ય મળે છે.

ન તદ્ભવતિ વેદેષુ યજ્ઞે સુબહુદક્ષિણે । યત્પુણ્યં દુર્બલે ત્રસ્તે બ્રાહ્મણે પરિરક્ષિતે ॥ ૨,૪૨.

દુર્બળ અને ડરેલા બ્રાહ્મણની રક્ષા કરવાથી જે પુણ્ય મળે છે, તે વેદોમાં કે બહુ દક્ષિણાવાળા યજ્ઞોમાં પણ નથી.