ગરુડપુરાણમ્

કેશેષુ વૈ વટજટા ત્વચિ દદ્યાન્મૃગત્વચમ્ । કર્ણયોસ્તાલપત્ત્રઞ્ચ સ્તનયોશ્ચૈવ ગુઞ્જિકાઃ

વાળ માટે વટના જટા, ત્વચા માટે મૃગચર્મ, કાનમાં તાડપત્ર અને સ્તનો પર ગુંજાની દાણા મૂકવી.

નાસાયાં શતપત્ત્રં ચ કમલં નાભિમણ્ડલે । વૃન્તાકં વૃષણદ્વન્દ્વે લિઙ્ગે સ્યાદ્ગૃઞ્જનં શુભમ્

નાકમાં કમળની પાંખડી, નાભિ પર કમળનું ફૂલ, વૃષણદ્વય પર વાંગણ અને લિંગ પર સુગંધિત ગુંદ મૂકવું.

ઘૃતં નાભ્યાં પ્રદેયં સ્યાત્કૌપીને ચ ત્રપુ સ્મૃતમ્ । મૌક્તિકં સ્તનયોર્મૂર્ધ્નિ કુઙ્કુમેન વિલેપનમ્

નાભિ પર ઘી, કૌપીન પર ટાંકો, સ્તનો અને માથા પર મુક્તા, અને શરીર પર કુંકુમથી લિપન કરવું.

કર્પૂરાગુરુધૂપૈશ્ચ શુભૈર્માલ્યૈઃ સુગન્ધિભિઃ । પરિધાનં પટ્ટસૂત્રં હૃદયે રુક્મકં ન્યસેત્

કપૂર અને અગરબત્તીથી ધૂપ, સુગંધિત અને શુભ ફૂલોની વણાવેલી વણમાલા, અને પછી એક ચોખ્ખું કપડું તથા સોનાનું ગહણ હૃદય પર મૂકવું જોઈએ.

ઋદ્ધિવૃદ્ધી ભુજૌ દ્વૌ ચ ચક્ષુષોશ્ચ કપર્દકૌ । સિન્દૂરં નેત્રકોણે ચ તામ્બૂલાદ્યુપહારકૈઃ

બન્ને હાથ પર સમૃદ્ધિ અને વૃદ્ધિના ચિહ્નો, આંખો પર શંખાકાર આભૂષણ અને આંખોના ખૂણે સિંદૂર, તથા પાન વગેરે ઉપહાર મૂકવા જોઈએ.

સર્વૌષધિયુતં પ્રેતં કૃત્વા પૂજા યથોદિતા । સાગ્નિકે (કૈશ્ચા) ચાપિ વિધિના યજ્ઞપાત્રં ન્યસેત્ક્રમાત્

મૃતદેહને દરેક ઔષધિથી તૈયાર કરીને, જે રીતે કહેવાયું છે એ પ્રમાણે પૂજા કરી, પછી નિયમ મુજબ અગ્નિ સાથે યજ્ઞપાત્ર મૂકવું જોઈએ.

શિરોમે શ્રીરિતિ ઋચા પુનન્તુ વરુણેતિ ચ । પ્રેતસ્ય પાવનં કૃત્વા શાલિશાલશિલોદકૈઃ

મૃતદેહના માથા પર 'શ્રી' અને 'પાવન વારુણ' મંત્ર બોલી, ચોખા, જૌ અને પથ્થરની વાસણનું પાણી છાંટીને શુદ્ધ કરવું જોઈએ.

વિષ્ણુમુદ્દિશ્ય દાતવ્યા સુશીલાગૌઃ પયસ્વિની

વિષ્ણુને સમર્પિત કરીને, સારા સ્વભાવની દૂધ આપતી ગાય દાનમાં આપવી જોઈએ.

(તિલા લોહં હિરણ્યં ચ કાર્પાસં લવણં તથા । સપ્તધાન્યં ક્ષિતિર્ગાવ એકૈકં પાનં સમૃતમ્

તિલ, લોખંડ, સોનુ, કપાસ, મીઠું, સાત પ્રકારના અનાજ, જમીન, ગાય અને દરેક માટે એક વાસણ નિયમ મુજબ અર્પણ કરવું જોઈએ.

મહાદાનાનિ દેયાનિ તિલપાત્રં તથેતિ ચ । તતો વૈતરણી દેયા સર્વાભરણભૂષિતા

મહાદાન આપવું, તિલથી ભરેલું પાત્ર પણ આપવું અને પછી સર્વ આભૂષણોથી સજ્જ વૈતરણી ગાય દાન કરવી.

કર્તવ્યં વૈષ્ણવં શ્રાદ્ધં પ્રેતમુક્ત્યર્થ માત્મવાન્ । પ્રેતંમોક્ષં તતઃ કુર્યાદ્ધૃદિ વિષ્ણું પ્રકલ્પ્ય ચ

મૃત આત્માની મુક્તિ માટે વૈષ્ણવ શ્રાદ્ધ કરવું, અને પછી હૃદયમાં વિષ્ણુનું સ્મરણ કરીને મૃત આત્માને મુક્તિ આપવી.

ઓં વિષ્ણુરિતિ સંસ્મૃત્ય પ્રેતં તન્મૃત્યુમેવ ચ । અગ્નિદાહં તતઃ કુર્યાત્સૂતકન્તુ દિનત્રયમ્

'ઓં વિષ્ણુ' એવું સ્મરણ કરીને અને મૃત્યુનું ધ્યાન કરીને, પછી અગ્નિસંસ્કાર કરવો. સૂતક ત્રણ દિવસ સુધી રહે છે.

દશાહકર્ત્રા પિણ્ડાશ્ચ કર્તવ્યાઃ પ્રેતભુક્તયે । સર્વં વર્ષવિધિં કુર્યાદેવં પ્રેતશ્ચ મુક્તિભાક્

દશાહ કરનારએ પિંડ આપવું, જેથી મૃત આત્માને ભોજન મળે. આખું વર્ષવિધિ કરવી અને એ રીતે મૃત આત્માને મુક્તિ મળે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૪૧ શ્રીવિષ્ણુરુવાચ । વૃષોત્સર્ગં પ્રકુર્વીત વિધિપૂર્વં ખગેશ્વર । કાર્તિકાદિષુ માસેષુ પૌર્ણમાસ્યાં શુભે દિને ॥ ૨,૪૧.

શ્રીવિષ્ણુએ કહ્યું: ખગરાજ, કાર્તિકથી શરૂ થતા શુભ મહિનાઓમાં, પૂર્ણિમાના દિવસે, નિયમ મુજબ વાછરડાનો છોડો વિધિપૂર્વક કરવો જોઈએ.

વિવાહોત્સર્જનં શ્રાદ્ધં નાન્દીમુખમુપક્રમેત્ । કુર્યાદ્ભુવશ્ચ સંસ્કારાનગ્નિસ્થાપનમેવ ચ ॥ ૨,૪૧.

વિવાહ ઉત્સર્જન વિધિની શરૂઆત નાંદીમુખ શ્રાદ્ધથી કરવી, અને ભૂમિ સંસ્કાર તથા અગ્નિ સ્થાપન પણ કરવું.

વાપ્યાં કૂપે ગવાં ગોષ્ઠે સ્થાપ્યાગ્નિં વિધિવત્તતઃ । વિવાહવિધિના સર્વં કુર્યાદ્બ્રાહ્મણવાચનમ્ ॥ ૨,૪૧.

પોખર, કૂવા કે ગૌશાળામાં યોગ્ય રીતે અગ્નિ સ્થાપવું, પછી બ્રાહ્મણના પાઠ સાથે વિવાહવિધિ પ્રમાણે બધું કરવું.

પાત્રાસાદનં શ્રપણમુપયમનકુશાદિકમ્ । પુર્યુક્ષણાન્તે હોમં ચ કર્યા દ્વૈ બ્રાહ્મણેન તુ ॥ ૨,૪૧.

પાત્રો તૈયાર કરવું, દૂધ ઉકાળવું, કુશ વગેરે લાવવું અને છાંટકાવ પછી, બે બ્રાહ્મણો દ્વારા હોમ કરવો.

આઘારાવાજ્યભાગૌ ચ ચક્ષુષી ચ પ્રદા પયેત્ । પ્રથમેઽહરિતિ મન્ત્રેણ હોતવ્યાશ્ચ ષડાહુતીઃ (તયઃ) ॥ ૨,૪૧.

આઘાર અને ઘૃતના ભાગ, તથા આંખોને અર્પણ કરવું; 'પ્રથમે અહઃ' મંત્રથી છ આહુતિ આપવી.

આઘારાવાજ્યભાગૌ તુ પાયસેનાઙ્ગદેવતાઃ । અગ્નયે રુદ્રાય શર્વાય પશુપતયે ઉગ્રાય શિવાય । ભવાય મહાદેવાયેશાનાય યમાય ચ ॥ ૨,૪૧.

આઘાર અને ઘૃતના ભાગ પાયસ સાથે અંગદેવતાઓને અર્પણ કરવું: અગ્નિ, રુદ્ર, શર્વ, પશુપતિ, ઉગ્ર, શિવ, ભવ, મહાદેવ, ઈશાન અને યમને.

પિષ્ટકેન સકૃદ્ધોમં પૂષાગા ઇતિ મન્ત્રતઃ । ઉભયોઃ સ્વિષ્ટિકૂદ્ધોમશ્ચરુણા પાયસેન ચ ॥ ૨,૪૧.

પિઠાથી એક આહુતિ 'પૂષાગા' મંત્રથી આપવી; બંને માટે સ્વિષ્ટકૃત હોમ ચરૂ અને પાયસથી કરવો.

પ્રથમં વ્યાહૃતિહોમઃ પ્રાયશ્ચિત્તં પ્રજાપતિઃ । સંસ્ત્રવપ્રાશનં કુર્યાત્પ્રણીતાપરિમોક્ષણમ્ ॥ ૨,૪૧.

પ્રથમ વ્યાહૃતિ હોમ, પછી પ્રજાપતિને પ્રાયશ્ચિત્ત હોમ, પછી પાણી પીવું અને પછી યજ્ઞસૂત્ર છોડવું.

પવિત્રપ્રતિપત્તિશ્ચ બ્રાહ્મણે દક્ષૈણા તતઃ । ષડઙ્ગરુદ્રજાપ્યેન પ્રોતો મોક્ષમવાપ્નુયાત્ ॥ ૨,૪૧.

બ્રાહ્મણને પવિત્ર યજ્ઞોપવીત આપવું, યોગ્ય દક્ષિણાથી તેની પૂર્તિ કરવી અને છ અંગવાળા રુદ્રના જાપથી, departed વ્યક્તિને મોક્ષ મળે છે.

એકવર્ણં વૃષઞ્ચૈવ સકૃદ્વત્સતરીં ખગ । સ્નાપયિત્વા તતઃ કુર્યાત્સર્વાલઙ્કારભૂષિતમ્ ॥ ૨,૪૧.

એક રંગના વાછરાવાળા બળદ અને ગાયને સ્નાન કરાવી, સર્વે આભૂષણોથી શણગારી, પછી યોગ્ય રીતે તૈયાર કરવી.

પ્રતિષ્ઠાપ્ય ચ તદ્યુગ્મં પ્રેતો મોક્ષમવાપ્નુયાત્ । પુચ્છેચ તર્પણં કાર્યમુચ્છ્રિતે મન્ત્રપૂર્વકમ્ । બ્રાહ્મણાન્ ભોજયેત્પશ્ચાદ્દક્ષિણાભિશ્ચ તોષયેત્ ॥ ૨,૪૧.

આ બળદ-ગાયના જોડીની સ્થાપના કર્યા પછી, મૃત વ્યક્તિને મોક્ષ મળે છે; તેમના પૂંછડે મંત્રોચ્ચાર સાથે તર્પણ કરવું અને પછી બ્રાહ્મણોને ભોજન અને દક્ષિણાથી સંતોષવાં.

તતઃ શ્રાદ્ધં સમુદ્દિષ્ટમેકોદ્દિષ્ટં યથાવિધિ । જલમન્નં તથા દેયં પ્રેતોદ્ધરણહેતવે ॥ ૨,૪૧.

પછી, નિયમ પ્રમાણે એક માટે શ્રાદ્ધ કરવું, અને જળ તથા અન્ન આપવું જેથી મૃત વ્યક્તિને ઉત્તમ ગતિ મળે.

દ્વાદશાહે તતઃ કુર્યાન્માસેમાસે પૃથક્પથક્ । એવં વિધિઃ સમાયુક્તઃ પ્રેતમોક્ષે કરોતિ હિ ॥ ૨,૪૧.

બારમા દિવસે પછી દર મહિને અલગ-અલગ વિધિથી શ્રાદ્ધ કરવું; આવું યોગ્ય રીતે કરવાથી મૃત વ્યક્તિને મોક્ષ મળે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૪૨ શ્રીવિષ્ણુરુવાચ । યથા ધેનુસહસ્રેષુ વત્સો વિન્દતિ માતરમ્ । તથા પૂર્વકૃતં કર્મ કર્તારમનુગચ્છતિ ॥ ૨,૪૨.

શ્રીવિષ્ણુ કહે છે: જેમ હજાર ગાયોમાં વાછરું પોતાની માતાને શોધી લે છે, તેમ પૂર્વે કરેલું કર્મ પણ પોતાના કરનારને શોધી લેશે.

આદિત્યો વરુણો વિષ્ણુર્બ્રહ્મા સોમો હુતાશનઃ । શૂલપાણિશ્ચ ભગવાનભિનન્દતિ ભૂમિદમ્ ॥ ૨,૪૨.

સૂર્ય, વરુણ, વિષ્ણુ, બ્રહ્મા, ચંદ્ર, અગ્નિ અને ત્રિશૂળધારી ભગવાન—all જમીનના દાનથી પ્રસન્ન થાય છે.

નાસ્તિ ભૂમિસમં દાનં નાસ્તિ ભૂમિસમો નિધિઃ । નાસ્તિ સત્યસમો ધર્મો નાનૃતાત્પાતકં પરમ્ ॥ ૨,૪૨.

જમીન જેટલું દાન બીજું કોઈ નથી, જમીન જેટલો ખજાનો બીજું કંઈ નથી; સત્ય જેટલો ધર્મ બીજું કંઈ નથી અને અસત્ય કરતાં મોટું પાપ બીજું કંઈ નથી.