ગરુડપુરાણમ્

સામગાય શિવોદ્દેશાત્પ્રદદ્યાત્કલધૌતકમ્ । યમોદ્દેશાત્તિલાંલ્લોહં તતો દદ્યાચ્ચ દક્ષિણામ્

સામવેદ ગાનારા માટે શિવના ઉદ્દેશથી ક્ષારથી ધોઈને વાસણ આપવું; યમના ઉદ્દેશથી તલ અને લોહું આપવું, પછી યોગ્ય દક્ષિણ પણ આપવી.

પશ્ચાત્પુત્તલકં કાર્યં સર્વૌષધિસમન્વિતમ્ । પલાશસ્ય ચ વૃન્તાનાં વિભાગં શૃણુ કાશ્યપ

પછી સર્વ ઔષધિઓથી યુક્ત પুতળું બનાવવું; હવે, હે કાશ્યપ, પલાશના ડાળીઓનું વિભાજન સાંભળ.

કૃષ્ણાજિનં સમાસ્તીર્ય કુશૈશ્ચ પુરુષાકૃતિમ્ । શતત્રયેણ ષષ્ટ્યા ચ વૃન્તૈઃ પ્રોક્તોઽસ્થિસઞ્ચયઃ

કૃષ્ણમૃગચર્મ પાથરીને, કુશથી માનવ આકાર બનાવવો; ત્રણસો સાઠ પલાશના ડાંગર હાડકાં માટે રાખવા જણાવ્યા છે.

વિન્યસ્ય તાનિ વૃન્તાનિ અઙ્ગેષ્વેષુ પૃથક્પૃથક્ । ચત્વારિંશચ્છિરોદેશે ગ્રીવાયાં દશ વિન્યસેત્

એ ડાંગરો દરેક અંગ પર અલગ-અલગ ગોઠવવા; ચાળીસ માથા પર, અને દસ ગળામાં ગોઠવવા.

વિંશત્યુરઃ સ્થલે દદ્યાદ્વિંશતિં જઠરેઽપિ ચ । બાહુયુગ્મે શતં દદ્યાત્કટિ દેશે ચ વિંશતિમ્

વીસ છાતી પર, વીસ પેટ પર, બન્ને હાથમાં મળીને સો, અને કમર પર વીસ ગોઠવવા.

ઊરુદ્વયે શતઞ્ચાપિ ત્રિંશજ્જઙ્ઘાદ્વયે ન્યસેત્ । દદ્યાચ્ચતુષ્ટયં શિશ્ને ષડ્દદ્યાદ્વૃષણદ્વયે । દશ પાદાઙ્ગુલીભાગે એવમસ્થીનિ વિન્યસેત્

બન્ને જાંઘમાં સો, બન્ને પિંડળીમાં ત્રીસ, લિંગ પર ચાર, બન્ને વૃષણમાં છ, અને પગની આંગળીઓમાં દસ—આ રીતે હાડકાં ગોઠવવા.

નારિકેલં શિરઃ સ્થાને તુમ્બં દદ્યાચ્ચ તાલુકે । પઞ્ચરત્નં મુખે દદ્યાજ્જિહ્વાયાં કદલીફલમ્

માથા પર નાળિયેર, તાળુ પર દુધી, મોઢામાં પાંચ રત્ન અને જીભ પર કેળાનું ફળ મૂકવું.

અન્ત્રેષુ નાલકં દદ્યાદ્બાલકં પ્રાણ એવ ચ । વસાયીં મેદકં દદ્યાદ્ગોમૂત્રેણ તુ મૂત્રકમ્

આંતરમાં નળી, શ્વાસસ્થાને નાનકડો લાકડો, ચરબી માટે મજ્જા, અને મૂત્ર માટે ગાયનું મૂત્ર મૂકવું.

ગન્ધકં ધાતવો દેયો હરિતાલં મનઃ શિલા । રેતઃ સ્થાને પારદઞ્ચ પુરીષે પિત્તલં તથા

ગંધક અને ધાતુઓ, હરતાળ અને અભ્રક આપવું; વીર્યસ્થાને પારદ અને વિસર્જનસ્થાને પિત્તલ મૂકવું.

મનઃ શિલાં તથા ગાત્રે તિલકલ્કઞ્ચ સન્ધિષુ । યવપિષ્ટં તથા માંસે મધુ વૈ ક્ષૌદ્રમેવ ચ

અભ્રક શરીર પર, સંધિ પર તલનું લોટ, માંસ પર જૌનું લોટ અને મધ—ખરું મધ—મૂકવું.

કેશેષુ વૈ વટજટા ત્વચિ દદ્યાન્મૃગત્વચમ્ । કર્ણયોસ્તાલપત્ત્રઞ્ચ સ્તનયોશ્ચૈવ ગુઞ્જિકાઃ

વાળ માટે વટના જટા, ત્વચા માટે મૃગચર્મ, કાનમાં તાડપત્ર અને સ્તનો પર ગુંજાની દાણા મૂકવી.

નાસાયાં શતપત્ત્રં ચ કમલં નાભિમણ્ડલે । વૃન્તાકં વૃષણદ્વન્દ્વે લિઙ્ગે સ્યાદ્ગૃઞ્જનં શુભમ્

નાકમાં કમળની પાંખડી, નાભિ પર કમળનું ફૂલ, વૃષણદ્વય પર વાંગણ અને લિંગ પર સુગંધિત ગુંદ મૂકવું.

ઘૃતં નાભ્યાં પ્રદેયં સ્યાત્કૌપીને ચ ત્રપુ સ્મૃતમ્ । મૌક્તિકં સ્તનયોર્મૂર્ધ્નિ કુઙ્કુમેન વિલેપનમ્

નાભિ પર ઘી, કૌપીન પર ટાંકો, સ્તનો અને માથા પર મુક્તા, અને શરીર પર કુંકુમથી લિપન કરવું.

કર્પૂરાગુરુધૂપૈશ્ચ શુભૈર્માલ્યૈઃ સુગન્ધિભિઃ । પરિધાનં પટ્ટસૂત્રં હૃદયે રુક્મકં ન્યસેત્

કપૂર અને અગરબત્તીથી ધૂપ, સુગંધિત અને શુભ ફૂલોની વણાવેલી વણમાલા, અને પછી એક ચોખ્ખું કપડું તથા સોનાનું ગહણ હૃદય પર મૂકવું જોઈએ.

ઋદ્ધિવૃદ્ધી ભુજૌ દ્વૌ ચ ચક્ષુષોશ્ચ કપર્દકૌ । સિન્દૂરં નેત્રકોણે ચ તામ્બૂલાદ્યુપહારકૈઃ

બન્ને હાથ પર સમૃદ્ધિ અને વૃદ્ધિના ચિહ્નો, આંખો પર શંખાકાર આભૂષણ અને આંખોના ખૂણે સિંદૂર, તથા પાન વગેરે ઉપહાર મૂકવા જોઈએ.

સર્વૌષધિયુતં પ્રેતં કૃત્વા પૂજા યથોદિતા । સાગ્નિકે (કૈશ્ચા) ચાપિ વિધિના યજ્ઞપાત્રં ન્યસેત્ક્રમાત્

મૃતદેહને દરેક ઔષધિથી તૈયાર કરીને, જે રીતે કહેવાયું છે એ પ્રમાણે પૂજા કરી, પછી નિયમ મુજબ અગ્નિ સાથે યજ્ઞપાત્ર મૂકવું જોઈએ.

શિરોમે શ્રીરિતિ ઋચા પુનન્તુ વરુણેતિ ચ । પ્રેતસ્ય પાવનં કૃત્વા શાલિશાલશિલોદકૈઃ

મૃતદેહના માથા પર 'શ્રી' અને 'પાવન વારુણ' મંત્ર બોલી, ચોખા, જૌ અને પથ્થરની વાસણનું પાણી છાંટીને શુદ્ધ કરવું જોઈએ.

વિષ્ણુમુદ્દિશ્ય દાતવ્યા સુશીલાગૌઃ પયસ્વિની

વિષ્ણુને સમર્પિત કરીને, સારા સ્વભાવની દૂધ આપતી ગાય દાનમાં આપવી જોઈએ.

(તિલા લોહં હિરણ્યં ચ કાર્પાસં લવણં તથા । સપ્તધાન્યં ક્ષિતિર્ગાવ એકૈકં પાનં સમૃતમ્

તિલ, લોખંડ, સોનુ, કપાસ, મીઠું, સાત પ્રકારના અનાજ, જમીન, ગાય અને દરેક માટે એક વાસણ નિયમ મુજબ અર્પણ કરવું જોઈએ.

મહાદાનાનિ દેયાનિ તિલપાત્રં તથેતિ ચ । તતો વૈતરણી દેયા સર્વાભરણભૂષિતા

મહાદાન આપવું, તિલથી ભરેલું પાત્ર પણ આપવું અને પછી સર્વ આભૂષણોથી સજ્જ વૈતરણી ગાય દાન કરવી.

કર્તવ્યં વૈષ્ણવં શ્રાદ્ધં પ્રેતમુક્ત્યર્થ માત્મવાન્ । પ્રેતંમોક્ષં તતઃ કુર્યાદ્ધૃદિ વિષ્ણું પ્રકલ્પ્ય ચ

મૃત આત્માની મુક્તિ માટે વૈષ્ણવ શ્રાદ્ધ કરવું, અને પછી હૃદયમાં વિષ્ણુનું સ્મરણ કરીને મૃત આત્માને મુક્તિ આપવી.

ઓં વિષ્ણુરિતિ સંસ્મૃત્ય પ્રેતં તન્મૃત્યુમેવ ચ । અગ્નિદાહં તતઃ કુર્યાત્સૂતકન્તુ દિનત્રયમ્

'ઓં વિષ્ણુ' એવું સ્મરણ કરીને અને મૃત્યુનું ધ્યાન કરીને, પછી અગ્નિસંસ્કાર કરવો. સૂતક ત્રણ દિવસ સુધી રહે છે.

દશાહકર્ત્રા પિણ્ડાશ્ચ કર્તવ્યાઃ પ્રેતભુક્તયે । સર્વં વર્ષવિધિં કુર્યાદેવં પ્રેતશ્ચ મુક્તિભાક્

દશાહ કરનારએ પિંડ આપવું, જેથી મૃત આત્માને ભોજન મળે. આખું વર્ષવિધિ કરવી અને એ રીતે મૃત આત્માને મુક્તિ મળે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૪૧ શ્રીવિષ્ણુરુવાચ । વૃષોત્સર્ગં પ્રકુર્વીત વિધિપૂર્વં ખગેશ્વર । કાર્તિકાદિષુ માસેષુ પૌર્ણમાસ્યાં શુભે દિને ॥ ૨,૪૧.

શ્રીવિષ્ણુએ કહ્યું: ખગરાજ, કાર્તિકથી શરૂ થતા શુભ મહિનાઓમાં, પૂર્ણિમાના દિવસે, નિયમ મુજબ વાછરડાનો છોડો વિધિપૂર્વક કરવો જોઈએ.

વિવાહોત્સર્જનં શ્રાદ્ધં નાન્દીમુખમુપક્રમેત્ । કુર્યાદ્ભુવશ્ચ સંસ્કારાનગ્નિસ્થાપનમેવ ચ ॥ ૨,૪૧.

વિવાહ ઉત્સર્જન વિધિની શરૂઆત નાંદીમુખ શ્રાદ્ધથી કરવી, અને ભૂમિ સંસ્કાર તથા અગ્નિ સ્થાપન પણ કરવું.

વાપ્યાં કૂપે ગવાં ગોષ્ઠે સ્થાપ્યાગ્નિં વિધિવત્તતઃ । વિવાહવિધિના સર્વં કુર્યાદ્બ્રાહ્મણવાચનમ્ ॥ ૨,૪૧.

પોખર, કૂવા કે ગૌશાળામાં યોગ્ય રીતે અગ્નિ સ્થાપવું, પછી બ્રાહ્મણના પાઠ સાથે વિવાહવિધિ પ્રમાણે બધું કરવું.

પાત્રાસાદનં શ્રપણમુપયમનકુશાદિકમ્ । પુર્યુક્ષણાન્તે હોમં ચ કર્યા દ્વૈ બ્રાહ્મણેન તુ ॥ ૨,૪૧.

પાત્રો તૈયાર કરવું, દૂધ ઉકાળવું, કુશ વગેરે લાવવું અને છાંટકાવ પછી, બે બ્રાહ્મણો દ્વારા હોમ કરવો.

આઘારાવાજ્યભાગૌ ચ ચક્ષુષી ચ પ્રદા પયેત્ । પ્રથમેઽહરિતિ મન્ત્રેણ હોતવ્યાશ્ચ ષડાહુતીઃ (તયઃ) ॥ ૨,૪૧.

આઘાર અને ઘૃતના ભાગ, તથા આંખોને અર્પણ કરવું; 'પ્રથમે અહઃ' મંત્રથી છ આહુતિ આપવી.

આઘારાવાજ્યભાગૌ તુ પાયસેનાઙ્ગદેવતાઃ । અગ્નયે રુદ્રાય શર્વાય પશુપતયે ઉગ્રાય શિવાય । ભવાય મહાદેવાયેશાનાય યમાય ચ ॥ ૨,૪૧.

આઘાર અને ઘૃતના ભાગ પાયસ સાથે અંગદેવતાઓને અર્પણ કરવું: અગ્નિ, રુદ્ર, શર્વ, પશુપતિ, ઉગ્ર, શિવ, ભવ, મહાદેવ, ઈશાન અને યમને.