ગરુડપુરાણમ્

સીસકં તુ ભવેત્પ્રેતં ત્વથ વા દર્ભકં તથા । શન્નોદેવીતિ મન્ત્રેણ ગોવિન્દં પશ્ચિમે ન્યસેત્

પ્રેત સીસાનો કે દર્ભાનો બનાવવો; 'શન્નો દેવી' મંત્રથી પશ્ચિમમાં ગોવિંદને સ્થાપિત કરવો.

અગ્ન આયાહીતિ રુદ્રમુત્તરત્રૈવ વિન્યસેત્ । અગ્નિમીળેતિ મન્ત્રેણ પૂર્વેણૈવ પ્રજાપતિમ્

'અગ્ને આયાહિ' મંત્રથી રુદ્રને ઉત્તર તરફ અને 'અગ્નિમ ઈળે' મંત્રથી પૂર્વમાં પ્રજાપતિને સ્થાપિત કરવો.

ઇષેત્વોર્જોતિ મન્ત્રેણ દક્ષિણે સ્થાપયેદ્યમમ્ । મધ્યે મણ્ડલકં કૃત્વા સ્થાપ્યો દર્ભમયો નરઃ

'ઇષેત્વોર્જે' મંત્રથી દક્ષિણમાં યમને સ્થાપિત કરવો; મધ્યમાં મંડળ બનાવી દર્ભાનો મનુષ્ય મૂકે.

બ્રહ્મા વિષ્ણુસ્તથા રુદ્રો યમઃ પ્રેતશ્ચ પઞ્ચમઃ । પૃથક્કુમ્ભે તતઃ સ્થાપ્યાઃ પઞ્ચરત્નસમન્વિતાઃ

બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, રુદ્ર, યમ અને પાંચમો પ્રેત, દરેકને જુદા કુંભમાં, પાંચ રત્નોથી શોભાયમાન કરી સ્થાપિત કરવું.

વસ્ત્રયજ્ઞોપવીતાનિ પૃથઙ્મુદ્રાપરાણિ ચ । જપં કર્યાત્પૃથક્તત્ર બ્રહ્માદૌ દેવતાસુ ચ

વસ્ત્ર, યજ્ઞોપવીત અને જુદી મુદ્રાઓ આપે; બ્રહ્માદિ દેવતાઓ માટે જુદું જપ કરવો.

પઞ્ચ શ્રાદ્ધાનિ કુર્વીત દેવતાનાં યથાવિધિ । જલધારાં તતો દદ્યત્પીઠેપીઠે પૃથક્પૃથક્

દેવતાઓ માટે પાંચ શ્રાદ્ધ વિધિ પ્રમાણે કરવી જોઈએ; પછી દરેક બેઠકે અલગથી પાણી અર્પણ કરવું જોઈએ.

શઙ્ખે વા તામ્રપાત્રે વા અલાભે મૃન્મયેઽપિ વા । તિલોદકં સમાદાય સર્વૌષધિસમન્વિતમ્

શંખમાં, તાંબાના વાસણમાં, અથવા એ ન મળે તો માટીના વાસણમાં પણ, તલ અને સર્વ ઔષધિઓ સાથે પાણી ભરી લેવું જોઈએ.

આસનોપાનહૌ ચ્છત્રં મુદ્રિકા ચ કમણ્ડલુઃ । ભાજનં ભાજનાધારં વસ્ત્રાણ્યષ્ટવિધં પદમ્

બેઠક, પાદુકા, છત્રી, મુદ્રિકા, કમંડલુ, વાસણ, વાસણ રાખવાનું સ્ટેન્ડ અને આઠ પ્રકારના કપડા—આ આઠ વસ્તુઓ આપવી જોઈએ.

તામ્રપાત્રં તિલૈઃ પૂર્ણં સહિરણ્યં સદક્ષિણમ્ । દદ્યાદ્બ્રાહ્મણમુખ્યાય વિધિયુક્તં ખગેશ્વર

તલથી ભરેલું તાંબાનું વાસણ, સોનુ અને યોગ્ય દક્ષિણાસહીત, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને નિયમ પ્રમાણે આપવું જોઈએ, હે ખગેશ્વર.

ઋગ્વેદપારગે દદ્યાજ્જાતસસ્યાં વસુન્ધરામ્ । યજુર્વેદમયે વિપ્રે ગાઞ્ચ દદ્યાત્પયસ્વિનીમ્

ઋગ્વેદ જાણનારા બ્રાહ્મણને નવાં પાક સાથે જમીન આપવી; યજુર્વેદ જાણનારા બ્રાહ્મણને દૂધ આપતી ગાય આપવી.

સામગાય શિવોદ્દેશાત્પ્રદદ્યાત્કલધૌતકમ્ । યમોદ્દેશાત્તિલાંલ્લોહં તતો દદ્યાચ્ચ દક્ષિણામ્

સામવેદ ગાનારા માટે શિવના ઉદ્દેશથી ક્ષારથી ધોઈને વાસણ આપવું; યમના ઉદ્દેશથી તલ અને લોહું આપવું, પછી યોગ્ય દક્ષિણ પણ આપવી.

પશ્ચાત્પુત્તલકં કાર્યં સર્વૌષધિસમન્વિતમ્ । પલાશસ્ય ચ વૃન્તાનાં વિભાગં શૃણુ કાશ્યપ

પછી સર્વ ઔષધિઓથી યુક્ત પুতળું બનાવવું; હવે, હે કાશ્યપ, પલાશના ડાળીઓનું વિભાજન સાંભળ.

કૃષ્ણાજિનં સમાસ્તીર્ય કુશૈશ્ચ પુરુષાકૃતિમ્ । શતત્રયેણ ષષ્ટ્યા ચ વૃન્તૈઃ પ્રોક્તોઽસ્થિસઞ્ચયઃ

કૃષ્ણમૃગચર્મ પાથરીને, કુશથી માનવ આકાર બનાવવો; ત્રણસો સાઠ પલાશના ડાંગર હાડકાં માટે રાખવા જણાવ્યા છે.

વિન્યસ્ય તાનિ વૃન્તાનિ અઙ્ગેષ્વેષુ પૃથક્પૃથક્ । ચત્વારિંશચ્છિરોદેશે ગ્રીવાયાં દશ વિન્યસેત્

એ ડાંગરો દરેક અંગ પર અલગ-અલગ ગોઠવવા; ચાળીસ માથા પર, અને દસ ગળામાં ગોઠવવા.

વિંશત્યુરઃ સ્થલે દદ્યાદ્વિંશતિં જઠરેઽપિ ચ । બાહુયુગ્મે શતં દદ્યાત્કટિ દેશે ચ વિંશતિમ્

વીસ છાતી પર, વીસ પેટ પર, બન્ને હાથમાં મળીને સો, અને કમર પર વીસ ગોઠવવા.

ઊરુદ્વયે શતઞ્ચાપિ ત્રિંશજ્જઙ્ઘાદ્વયે ન્યસેત્ । દદ્યાચ્ચતુષ્ટયં શિશ્ને ષડ્દદ્યાદ્વૃષણદ્વયે । દશ પાદાઙ્ગુલીભાગે એવમસ્થીનિ વિન્યસેત્

બન્ને જાંઘમાં સો, બન્ને પિંડળીમાં ત્રીસ, લિંગ પર ચાર, બન્ને વૃષણમાં છ, અને પગની આંગળીઓમાં દસ—આ રીતે હાડકાં ગોઠવવા.

નારિકેલં શિરઃ સ્થાને તુમ્બં દદ્યાચ્ચ તાલુકે । પઞ્ચરત્નં મુખે દદ્યાજ્જિહ્વાયાં કદલીફલમ્

માથા પર નાળિયેર, તાળુ પર દુધી, મોઢામાં પાંચ રત્ન અને જીભ પર કેળાનું ફળ મૂકવું.

અન્ત્રેષુ નાલકં દદ્યાદ્બાલકં પ્રાણ એવ ચ । વસાયીં મેદકં દદ્યાદ્ગોમૂત્રેણ તુ મૂત્રકમ્

આંતરમાં નળી, શ્વાસસ્થાને નાનકડો લાકડો, ચરબી માટે મજ્જા, અને મૂત્ર માટે ગાયનું મૂત્ર મૂકવું.

ગન્ધકં ધાતવો દેયો હરિતાલં મનઃ શિલા । રેતઃ સ્થાને પારદઞ્ચ પુરીષે પિત્તલં તથા

ગંધક અને ધાતુઓ, હરતાળ અને અભ્રક આપવું; વીર્યસ્થાને પારદ અને વિસર્જનસ્થાને પિત્તલ મૂકવું.

મનઃ શિલાં તથા ગાત્રે તિલકલ્કઞ્ચ સન્ધિષુ । યવપિષ્ટં તથા માંસે મધુ વૈ ક્ષૌદ્રમેવ ચ

અભ્રક શરીર પર, સંધિ પર તલનું લોટ, માંસ પર જૌનું લોટ અને મધ—ખરું મધ—મૂકવું.

કેશેષુ વૈ વટજટા ત્વચિ દદ્યાન્મૃગત્વચમ્ । કર્ણયોસ્તાલપત્ત્રઞ્ચ સ્તનયોશ્ચૈવ ગુઞ્જિકાઃ

વાળ માટે વટના જટા, ત્વચા માટે મૃગચર્મ, કાનમાં તાડપત્ર અને સ્તનો પર ગુંજાની દાણા મૂકવી.

નાસાયાં શતપત્ત્રં ચ કમલં નાભિમણ્ડલે । વૃન્તાકં વૃષણદ્વન્દ્વે લિઙ્ગે સ્યાદ્ગૃઞ્જનં શુભમ્

નાકમાં કમળની પાંખડી, નાભિ પર કમળનું ફૂલ, વૃષણદ્વય પર વાંગણ અને લિંગ પર સુગંધિત ગુંદ મૂકવું.

ઘૃતં નાભ્યાં પ્રદેયં સ્યાત્કૌપીને ચ ત્રપુ સ્મૃતમ્ । મૌક્તિકં સ્તનયોર્મૂર્ધ્નિ કુઙ્કુમેન વિલેપનમ્

નાભિ પર ઘી, કૌપીન પર ટાંકો, સ્તનો અને માથા પર મુક્તા, અને શરીર પર કુંકુમથી લિપન કરવું.

કર્પૂરાગુરુધૂપૈશ્ચ શુભૈર્માલ્યૈઃ સુગન્ધિભિઃ । પરિધાનં પટ્ટસૂત્રં હૃદયે રુક્મકં ન્યસેત્

કપૂર અને અગરબત્તીથી ધૂપ, સુગંધિત અને શુભ ફૂલોની વણાવેલી વણમાલા, અને પછી એક ચોખ્ખું કપડું તથા સોનાનું ગહણ હૃદય પર મૂકવું જોઈએ.

ઋદ્ધિવૃદ્ધી ભુજૌ દ્વૌ ચ ચક્ષુષોશ્ચ કપર્દકૌ । સિન્દૂરં નેત્રકોણે ચ તામ્બૂલાદ્યુપહારકૈઃ

બન્ને હાથ પર સમૃદ્ધિ અને વૃદ્ધિના ચિહ્નો, આંખો પર શંખાકાર આભૂષણ અને આંખોના ખૂણે સિંદૂર, તથા પાન વગેરે ઉપહાર મૂકવા જોઈએ.

સર્વૌષધિયુતં પ્રેતં કૃત્વા પૂજા યથોદિતા । સાગ્નિકે (કૈશ્ચા) ચાપિ વિધિના યજ્ઞપાત્રં ન્યસેત્ક્રમાત્

મૃતદેહને દરેક ઔષધિથી તૈયાર કરીને, જે રીતે કહેવાયું છે એ પ્રમાણે પૂજા કરી, પછી નિયમ મુજબ અગ્નિ સાથે યજ્ઞપાત્ર મૂકવું જોઈએ.

શિરોમે શ્રીરિતિ ઋચા પુનન્તુ વરુણેતિ ચ । પ્રેતસ્ય પાવનં કૃત્વા શાલિશાલશિલોદકૈઃ

મૃતદેહના માથા પર 'શ્રી' અને 'પાવન વારુણ' મંત્ર બોલી, ચોખા, જૌ અને પથ્થરની વાસણનું પાણી છાંટીને શુદ્ધ કરવું જોઈએ.

વિષ્ણુમુદ્દિશ્ય દાતવ્યા સુશીલાગૌઃ પયસ્વિની

વિષ્ણુને સમર્પિત કરીને, સારા સ્વભાવની દૂધ આપતી ગાય દાનમાં આપવી જોઈએ.

(તિલા લોહં હિરણ્યં ચ કાર્પાસં લવણં તથા । સપ્તધાન્યં ક્ષિતિર્ગાવ એકૈકં પાનં સમૃતમ્

તિલ, લોખંડ, સોનુ, કપાસ, મીઠું, સાત પ્રકારના અનાજ, જમીન, ગાય અને દરેક માટે એક વાસણ નિયમ મુજબ અર્પણ કરવું જોઈએ.