ગરુડપુરાણમ્

સાર્ધ માસં તુ વૈશ્યસ્ય સદ્યઃ શૂદ્રે વિધીયતે । ગઙ્ગાયાં યમુનાયાઞ્ચ નૈમિષે પુષ્કરેઽથ ચ

વૈશ્યનું દહન એક મહિના અને પંદર દિવસ પછી, અને શૂદ્રનું તરત જ કરવું જોઈએ. ગંગા, યમુના, નૈમિષ અને પુષ્કર જેવા સ્થળોએ—

તડાગે જલૂપૂર્ણે વા હ્રદે વા વિમલોદકે । વાપ્યાં કૂપે ગવાં ગોષ્ઠે ગૃહે વા પ્રતિમાલયે

પોળ, પાણીથી ભરેલા તળાવ, શુદ્ધ જળવાળું સરોવર, વાવ, કૂવો, ગાયોના વાડા, ઘર કે મંદિરમાં—

કૃષ્ણાગ્રે કારયેદ્વિપ્ર બલિં નારાયણાહ્વયમ્ । પ્રેતાય તર્પણં કાર્યં મન્ત્રૈઃ પૌરાણવૈદિકૈઃ

કૃષ્ણજીની સામે બ્રાહ્મણને નારાયણ નામની બલિ આપવી. પ્રેત માટે પૌરાણિક અને વૈદિક મંત્રોથી જળતર્પણ કરવું.

સર્વૌષધ્યક્ષતૈર્મિશ્રૈર્વિષ્ણુમુદ્દિશ્ય તર્પયેત્ । કાર્યં પુરુષસૂક્તેન મન્ત્રૈર્વા વૈષ્ણવૈરપિ

બધી ઔષધિઓ અને અખંડિત ચોખા ભેગા કરીને, વિષ્ણુને તૃપ્ત કરવું. પુરુષસૂક્ત કે વૈષ્ણવ મંત્રોથી આ વિધિ કરવી.

દક્ષિણાભિમુખો ભૂત્વા પ્રેતં વિષ્ણુરિતિ સ્મરેત્ । અનાદિનિધનો દેવઃ શઙ્ખચક્રગદાધરઃ

દક્ષિણ દિશા તરફ મોઢું કરીને, વિષ્ણુરૂપે પ્રેતનું સ્મરણ કરવું—જે અનાદિ, અનંત, શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર દેવ છે.

અવ્યયઃ પુણ્ડરીકાક્ષઃ પ્રેતમોક્ષપ્રદો ભવેત્ । તર્પણસ્યાવસાને ચ વીતરાગો વિમત્સરઃ

અવિનાશી, કમળનયન, અને પ્રેતને મુક્તિ આપનાર એવા ભગવાનનું સ્મરણ કરવું. તર્પણ પૂરુ થાય ત્યારે રાગદ્વેષથી રહિત થવું.

જિતેન્દ્રિયમના ભૂત્વા શુચિપ્માન્ધર્મતત્પરઃ । દાનધર્મરતઃ શાન્તઃ પ્રણમ્ય વાગ્યતઃ શુચિઃ

ઇન્દ્રિયો અને મન પર કાબૂ ધરવો, શુદ્ધ રહેવું, ધર્મમાં તત્પર રહેવું, દાન અને સદગુણોમાં આનંદ માણવો, શાંત રહેવું, નમન કરવું, વાણી પર સંયમ રાખવો અને પવિત્ર રહેવું.

યજમાનો ભબેત્તત્ર શુચિર્વન્ધુસમન્વિતઃ । ભક્ત્યા તત્ર પ્રકુર્વીત શ્રાદ્ધત્યેકાદશૈવ તુ

ત્યાં યજમાન શુદ્ધ રહે, પોતાના સગાઓ સાથે ભક્તિપૂર્વક અગિયાર પ્રકારનું શ્રાદ્ધ કરે.

સર્વકર્મવિપાકેન એકૈકાગ્રે સમાહિતઃ । તોયવ્રીહિયવાન્ ષષ્ટ્યા ગોધૂમાંશ્ચ પ્રિયઙ્ગુકાન્

બધા કર્મોના ફળને ધ્યાનમાં રાખીને, એકાગ્રતાથી, તે પાણી, ચોખા, જૌ, ઘઉં અને પ્રિયંગુના સાઠ-સાઠ દાન આપે.

હવિષ્યાન્નં શુભં મુદ્રાં છત્રોષ્ણીષે ચ ચલેકમ્ । દાપયેત્સર્વસસ્યાનિ ક્ષીરક્ષૌદ્રયુતાનિ ચ

શુભ પકવેલું ભોજન, સikka, એક છત્રી અને પાગ, બધા પ્રકારના અનાજ અને દૂધ-મધથી મિશ્રિત અનાજ દાન કરે.

વસ્ત્રોપાનહસંયુક્તં દદ્યાદષ્ટવિધં પદમ્ । દાપયેત્સર્વવિપ્રેભ્યો ન કુર્યાત્પઙ્ક્તિબન્ધનમ્

વસ્ત્ર અને પાદરખાં સહિત આઠ પ્રકારની વસ્તુઓ આપે, બધા બ્રાહ્મણોને જુદા-જુદા વિતરે અને એક જ પંક્તિમાં બેસાડે નહીં.

ભૂમૌ સ્થિતેષુ પિણ્ડેષુ ગન્ધપુષ્પાક્ષતાન્વિતમ્ । શઙ્ખપાત્રે તથા તામ્રે તર્પણઞ્ચ પૃથક્પૃથક્

જ્યારે પિંડો જમીન પર સુગંધ, ફૂલ અને અક્ષતથી શોભાયમાન થાય, ત્યારે શંખ અને તાંબાના વાસણમાં જુદા-જુદા તર્પણ કરે.

ધ્યાનધારણસંયુક્તો જાનુભ્યામવનિં ગતઃ । દાતવ્યં સર્વવિપ્રેભ્યો વેદશાસ્ત્રવિધાનતઃ

ધ્યાન અને એકાગ્રતાથી, ઘૂંટણે જમીન પર જઈ, બધા બ્રાહ્મણોને વેદશાસ્ત્ર મુજબ દાન આપે.

ઋચા વૈ દાપયેદર્ઘ્યમેકોદ્દિષ્ટે પૃથક્પૃથક્ । આપોદેવીર્મધુમતીરાદિપીઠે પ્રકલ્પિતમ્

ઋચાથી દરેક માટે જુદું અર્ઘ્ય આપે; મધ જેવી મીઠી જળો નિર્ધારિત આસન પર ગોઠવે.

ઉપયામગૃહીતોઽસિ દ્વિતીયેઽર્ઘં નિવેદયેત્ । યેનાપાવકચક્ષુષા તૃતીયે ચ સકલ્પિતમ્

'તમે આવકાર્યા' એમ કહી બીજું અર્ઘ્ય અર્પણ કરે; અગ્નિદ્રષ્ટિ ધરાવનારા માટે ત્રીજું અર્ઘ્ય નિયમ પ્રમાણે આપે.

યે દેવાસશ્ચતુર્થે તુ સમુદ્રં ગચ્છ પઞ્ચમે । અગ્નિર્જ્યોતિ સ્તથા ષષ્ઠે હિરણ્યગર્ભઃ સપ્તમે

ચોથા અર્ઘ્ય દેવતાઓને, પાંચમું સમુદ્રને, છઠ્ઠું અગ્નિ અને પ્રકાશને, સાતમું હિરણ્યગર્ભને આપે.

યમાય ત્વાષ્ટમે જ્ઞેયં યજ્જગ્રન્નવમે તથા । દશમે યાઃ ફલિનીતિ પિણ્ડે ચૈકાદશે તતઃ

આઠમું યમને, નવમું જે ભોજનરૂપ છે તેને, દસમું ફળદાયકને અને અગિયારમું પિંડ પછી આપે.

ભદ્રં કર્ણેભિરિતિ ચ કુર્યાત્પિણ્ડવિસર્જનમ્ । કૃત્વૈકાદશદેવત્યં શ્રાદ્ધં કુર્યાત્પરેઽહનિ

'ભદ્રં કર્ણેભિઃ' એમ ઉચ્ચારી પિંડવિસર્જન કરે; અગિયાર દેવતાઓનું શ્રાદ્ધ પૂર્ણ કરી, બીજે દિવસે શ્રાદ્ધ કરે.

વિપ્રાનાવાહયેત્પઞ્ચ ચતુર્વેદવિશારદાન્ । વિદ્યાશીલગુણોપેતાન્સ્વ કીયાઞ્છીલસત્તમાન્ । અબ્યઙ્ગાન્સપ્રશસ્તાંશ્ચ ન ત્વર્જ્યાન્કદાચન

પાંચ બ્રાહ્મણોને બોલાવે, જે ચારે વેદમાં નિપુણ, જ્ઞાન, સદાચાર અને ગુણોથી યુક્ત, દોષરહિત અને પ્રશંસનીય હોય, અને ક્યારેય ત્યાજ્ય ન હોય.

વિષ્ણુઃ સ્વર્ણમયઃ કાર્યો રુદસ્તામ્રમયસ્તથા । બ્રહ્મા રૂપ્યમયસ્તદ્વદ્યમો લોહમયો ભવેત્

વિષ્ણુ સુવર્ણનો, રુદ્ર તાંબાનો, બ્રહ્મા ચાંદીનો અને યમ લોહાનો બનાવવો.

સીસકં તુ ભવેત્પ્રેતં ત્વથ વા દર્ભકં તથા । શન્નોદેવીતિ મન્ત્રેણ ગોવિન્દં પશ્ચિમે ન્યસેત્

પ્રેત સીસાનો કે દર્ભાનો બનાવવો; 'શન્નો દેવી' મંત્રથી પશ્ચિમમાં ગોવિંદને સ્થાપિત કરવો.

અગ્ન આયાહીતિ રુદ્રમુત્તરત્રૈવ વિન્યસેત્ । અગ્નિમીળેતિ મન્ત્રેણ પૂર્વેણૈવ પ્રજાપતિમ્

'અગ્ને આયાહિ' મંત્રથી રુદ્રને ઉત્તર તરફ અને 'અગ્નિમ ઈળે' મંત્રથી પૂર્વમાં પ્રજાપતિને સ્થાપિત કરવો.

ઇષેત્વોર્જોતિ મન્ત્રેણ દક્ષિણે સ્થાપયેદ્યમમ્ । મધ્યે મણ્ડલકં કૃત્વા સ્થાપ્યો દર્ભમયો નરઃ

'ઇષેત્વોર્જે' મંત્રથી દક્ષિણમાં યમને સ્થાપિત કરવો; મધ્યમાં મંડળ બનાવી દર્ભાનો મનુષ્ય મૂકે.

બ્રહ્મા વિષ્ણુસ્તથા રુદ્રો યમઃ પ્રેતશ્ચ પઞ્ચમઃ । પૃથક્કુમ્ભે તતઃ સ્થાપ્યાઃ પઞ્ચરત્નસમન્વિતાઃ

બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, રુદ્ર, યમ અને પાંચમો પ્રેત, દરેકને જુદા કુંભમાં, પાંચ રત્નોથી શોભાયમાન કરી સ્થાપિત કરવું.

વસ્ત્રયજ્ઞોપવીતાનિ પૃથઙ્મુદ્રાપરાણિ ચ । જપં કર્યાત્પૃથક્તત્ર બ્રહ્માદૌ દેવતાસુ ચ

વસ્ત્ર, યજ્ઞોપવીત અને જુદી મુદ્રાઓ આપે; બ્રહ્માદિ દેવતાઓ માટે જુદું જપ કરવો.

પઞ્ચ શ્રાદ્ધાનિ કુર્વીત દેવતાનાં યથાવિધિ । જલધારાં તતો દદ્યત્પીઠેપીઠે પૃથક્પૃથક્

દેવતાઓ માટે પાંચ શ્રાદ્ધ વિધિ પ્રમાણે કરવી જોઈએ; પછી દરેક બેઠકે અલગથી પાણી અર્પણ કરવું જોઈએ.

શઙ્ખે વા તામ્રપાત્રે વા અલાભે મૃન્મયેઽપિ વા । તિલોદકં સમાદાય સર્વૌષધિસમન્વિતમ્

શંખમાં, તાંબાના વાસણમાં, અથવા એ ન મળે તો માટીના વાસણમાં પણ, તલ અને સર્વ ઔષધિઓ સાથે પાણી ભરી લેવું જોઈએ.

આસનોપાનહૌ ચ્છત્રં મુદ્રિકા ચ કમણ્ડલુઃ । ભાજનં ભાજનાધારં વસ્ત્રાણ્યષ્ટવિધં પદમ્

બેઠક, પાદુકા, છત્રી, મુદ્રિકા, કમંડલુ, વાસણ, વાસણ રાખવાનું સ્ટેન્ડ અને આઠ પ્રકારના કપડા—આ આઠ વસ્તુઓ આપવી જોઈએ.

તામ્રપાત્રં તિલૈઃ પૂર્ણં સહિરણ્યં સદક્ષિણમ્ । દદ્યાદ્બ્રાહ્મણમુખ્યાય વિધિયુક્તં ખગેશ્વર

તલથી ભરેલું તાંબાનું વાસણ, સોનુ અને યોગ્ય દક્ષિણાસહીત, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને નિયમ પ્રમાણે આપવું જોઈએ, હે ખગેશ્વર.