ગરુડપુરાણમ્

યત્કૃતં હિ મનુષ્યેણ પાપમામરણાન્તિકમ્ । તત્સર્વં નાશમાયાતિ વર્ષવૃત્તિપ્રદાનતઃ ॥ ૨,૩૮.

માણસે જીવનભર જે પાપ કર્યું હોય, તે બધું વર્ષવાર દાન આપવાથી નાશ પામે છે.

ભૂતં ભવ્યં બવિષ્યઞ્ચ પાપં જન્મત્રયાર્જિતમ્ । પક્ષાલયતિ તત્સર્વં વિપ્રકન્યોપનાયનાત્ ॥ ૨,૩૮.

ભૂતકાળ, વર્તમાન અને ભવિષ્યમાં ત્રણ જન્મોમાં જે પાપ કમાયા હોય, તે બધું બ્રાહ્મણ કન્યાનું ઉપનયન કરાવવાથી ધોવાઈ જાય છે.

દશકૂપસમા વાપિ દશવાપીસમં સરઃ । સરો ભિર્દશભિસ્તુલ્યા યા પ્રપા નિર્જલે વને ॥ ૨,૩૮.

દસ કૂવામાં જેટલું પુણ્ય, એટલું એક તળાવમાં; દસ તળાવ જેટલું પુણ્ય એક સરોવરમાં; અને દસ સરોવર જેટલું પુણ્ય, પાણી વગરના જંગલમાં એક પ્રપા (પાણીનો ભંડાર) બનાવવામાં છે.

યા વાપી નિર્જલે દેશે યદ્દાનં નિર્ધને દ્વિજે । પ્રાણિનાં યો દયાં ધત્તે સ ભવેન્નાકનાયકઃ ॥ ૨,૩૮.

પાણી વગરના પ્રદેશમાં તળાવ બનાવવું, ગરીબ બ્રાહ્મણને દાન આપવું અને સર્વ જીવો પર દયા રાખવી—જે આ બધું કરે છે, તે સ્વર્ગમાં મુખ્ય સ્થાન પામે છે.

એવમાદિભિરન્યૈશ્ચ સુકૃતૈઃ સ્વર્ગભાગ્ભવેત્ । સ તત્સર્વં ફલં પ્રાપ્ય પ્રતિષ્ઠાં પરમાં લભેત્ ॥ ૨,૩૮.

આવા અને અન્ય સારા કાર્યો દ્વારા મનુષ્ય સ્વર્ગનો ભાગીદાર બને છે; એ બધું ફળ પામી, તે સર્વોત્તમ સ્થાન મેળવે છે.

ફલ્ગુ કાર્યં પરિત્યજ્ય સતતં ધર્મવાન્ ભવેત્ । દાનં દમો દયા ચેતિ સારમેતત્ત્રયં ભુવિ ॥ ૨,૩૮.

નકામા કાર્યો છોડીને હંમેશા ધર્મમાં સ્થિર રહેવું જોઈએ; દાન, દમ અને દયા—આ ત્રણેય ધરતી પરનું સાર છે.

દાનં સાધોર્દરિદ્રસ્ય શૂન્યલિઙ્ગસ્ય પૂજનમ્ । અનાથપ્રેતસંસ્કારઃ કોટિયજ્ઞફલપ્રદઃ ॥ ૨,૩૮.

સજ્જન ગરીબને દાન આપવું, ખાલી લિંગની પૂજા કરવી અને અનાથ મૃતકનું સંસ્કાર કરવું—આ બધું કરોડ યજ્ઞના ફળ જેટલું ફળ આપે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૩૯ તાર્ક્ષ્ય ઉવાચ । સૂતકાનાં વિધિં બ્રૂહિ દયાં કૃત્વા મયિપ્રભો । વિવેકાય હિ ચિત્તસ્ય માનવાનાં હિતાય ચ ॥ ૨,૩૯.

તાર્ક્ષ્યએ કહ્યું: પ્રભુ, કૃપા કરીને જન્મ અને મૃત્યુ પછીના અશૌચના નિયમો મને સમજાવો, જેથી મનનું વિવેક વધે અને માનવજાતનું કલ્યાણ થાય.

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । મૃતે જન્મની પક્ષીન્દ્ર સૂતકં સ્યાચ્ચતુર્વિધમ્ । ચતુર્ણામપિ વર્ણાનાં સામાન્યતે વિવર્જિતમ્ ॥ ૨,૩૯.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: પંખીઓના રાજા, જન્મ અને મૃત્યુ પછીનું અશૌચ ચાર પ્રકારનું છે, અને એ બધું ચારેય વર્ણ માટે એકસરખું નથી.

ઉભયત્ર દશાહાનિ કુલસ્યાન્નં વિવર્જિયેત્ । દાનં પ્રતિગ્રહો હોમઃ સ્વાધ્યાયશ્ચ નિવર્તતે ॥ ૨,૩૯.

બંને પ્રસંગે, દસ દિવસ સુધી કુટુંબે ભોજન છોડવું જોઈએ; દાન, દાન લેવું, હવન અને સ્વાધ્યાય—આ બધું રોકવું જોઈએ.

દેશં કાલં તથાત્માનં દ્રવ્યં દ્રવ્યપ્રયાજનમ્ । ઉપપત્તિંવ્મવસ્થાઞ્ચ જ્ઞાત્વાં કર્મ સમાચરેત્ ॥ ૨,૩૯.

સ્થળ, સમય, પોતાનું સ્વરૂપ, વસ્તુ, તેનો ઉપયોગ, પરિસ્થિતિ અને અવસ્થા જાણી, પછી જ યોગ્ય કર્મ કરવું જોઈએ.

ગુહાવહ્નિપ્રવેસે ચ દેશાન્તરમૃતેષુ ચ । સ્નાનં સચેલં કર્તવ્યં સદ્યઃ શૌચં વિધીયતે ॥ ૨,૩૯.

ગુહા, અગ્નિ કે વિદેશમાં પ્રવેશો ત્યારે કપડાં પહેરીને સ્નાન કરવું જોઈએ; એ રીતે તરત શુદ્ધિ થાય છે.

આમગર્ભાશ્ચ યે જીવા યે ચ ગર્ભાદ્વિનિઃ સૃતાઃ । ન તેષામગ્નિસંસ્કારો નાશૌચં નોદકક્રિયા ॥ ૨,૩૯.

જે જીવાતો ગર્ભમાં જ મરી જાય છે અથવા સમય પહેલાં જન્મે છે, તેમના માટે અગ્નિસંસ્કાર, અશૌચ્ય કે પાણીની ક્રિયા નથી.

શિલ્પિનઃ કારવો વૈદ્યા દાસીદાસાસ્તથૈવ ચ । રાજાનઃ શ્રોતિયાશ્ચૈવ સદ્યઃ શૌચાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ॥ ૨,૩૯.

શિલ્પી, કારીગર, વૈદ્ય, દાસી-દાસ, રાજા અને વેદપાઠક—આ બધાને તરત શુદ્ધ ગણવામાં આવે છે.

સત્રી ચ (વ્રતી) મન્ત્રપૂતશ્ચ આહિતાગ્નિર્નૃપસ્તથા । એતેષાં સૂતકં નાસ્તિ યસ્ય ચેચ્છન્તિ પાર્થિવાઃ ॥ ૨,૩૯.

વ્રત રાખતી સ્ત્રી, મંત્રથી શુદ્ધ થયેલા, અગ્નિ ધરાવતા ગૃહસ્થ અને રાજા—આ લોકો માટે, જો રાજા ઈચ્છે તો, અશૌચ્ય નથી ગણાતું.

પ્રસવે ચ સપિણ્ડાનાં ન કુર્યાત્સઙ્કરં દ્વિજઃ । દશાહાચ્છ્રુધ્યતે માતા અવગાહ્ય પિતા શુચિઃ ॥ ૨,૩૯.

પ્રસૂતિ સમયે, દ્વિજ જાતિના માણસે સગાંઓ સાથે મિશ્રણ ન કરવું જોઈએ; દસ દિવસ પછી માતા શુદ્ધ થાય છે અને પિતા સ્નાનથી શુદ્ધ થાય છે.

વિવાહોત્સવયજ્ઞેષુ અન્તરા મૃતસૂતકે । પૂર્વસઙ્કલ્પિતં વિત્તં ભોજ્યં તન્મનુરબ્રવીત્ ॥ ૨,૩૯.

લગ્ન, ઉત્સવ કે યજ્ઞ દરમિયાન મૃત્યુ કે જન્મનું અશૌચ્ય આવે તો, પહેલેથી નક્કી કરેલું ધન અને ભોજન વાપરી શકાય છે—મનુએ એમ કહ્યું છે.

સર્વેષામેવમાશૌચં માતાપિત્રોસ્તુ સૂતકમ્ । સૂકતં માતુરેવસ્યાદુપસ્પૃશ્ય પિતા શુચિઃ ॥ ૨,૩૯.

બધા માટે અશૌચ્ય આવું જ છે; પણ માતા-પિતામાંથી માત્ર માતાને અશૌચ્ય ગણાય છે, પિતા તો પાણી છાંટીને શુદ્ધ થાય છે.

અન્તર્દશાહે સ્યાતાઞ્ચેત્પુનર્મરણજન્મની । તાવત્સ્યાદશુચિર્વિપ્રો યાવત્તત્સ્યાદનિર્દશમ્ ॥ ૨,૩૯.

દસ દિવસની અંદર ફરી મૃત્યુ કે જન્મ થાય તો, દ્વિજ વ્યક્તિ છેલ્લી ઘટનાઓથી દસ દિવસ સુધી અશુદ્ધ ગણાય છે.

ઉદિતે નિયમે દાને આર્તે વિપ્રે નિવેદયેત્ । તથૈવ ઋષિભિઃ પ્રોક્તં યથાકાલં ન દુષ્યતિ ॥ ૨,૩૯.

દાન માટે નિયમ નક્કી થાય ત્યારે, મુશ્કેલીમાં બ્રાહ્મણને જાણ કરવી જોઈએ; ઋષિઓએ એમ કહ્યું છે કે યોગ્ય સમયે કરેલું દાન દોષ આપતું નથી.

મૃન્મયેન તુ પાત્રેણ તિલૈર્મિશ્રજલૈઃ સહ । મૃત્તિકયા તથાન્તે ચ નરઃ સ્નાત્વા શુચિર્ભવેત્ ॥ ૨,૩૯.

માટીના વાસણમાં તિલમિશ્રિત પાણીથી અને અંતે માટીથી સ્નાન કરીને માણસ શુદ્ધ બને છે.

દાનં પરિષદે દદ્યાત્સુવર્ણં ગોવૃષં દ્વિજે । ક્ષત્ત્રિયો દ્વિગુણં ચૈવ વૈશ્યસ્તુ ત્રિગુણં તથા ॥ ૨,૩૯.

સભામાં દાન આપવું જોઈએ: બ્રાહ્મણને સોનું કે વાછરડો, ક્ષત્રિયે એનું બે ગણું અને વૈશ્યે ત્રણ ગણું દાન કરવું.

ચતુર્ગુણન્તુ શૂદ્રેણ દાતવ્યં બ્રાહ્મણે ધનમ્ । એવ મનુક્રમેણૈવ ચાતુર્વર્ણ્યં વિશુધ્યતિ ॥ ૨,૩૯.

શૂદ્રે બ્રાહ્મણને ચાર ગણું ધન આપવું જોઈએ; એમ મનુના નિયમ પ્રમાણે ચારેય વર્ણ શુદ્ધ થાય છે.

સપ્તાષ્ટમાન્તરૈ શીર્ણે ગૃહ્યસંસ્કારવર્જિતે । અહસ્તુ સૂતકં તસ્ય ત્વબ્દાનાં સંખ્યયા સ્મૃતમ્ ॥ ૨,૩૯.

સાતમા કે આઠમા અંતરાલે ગૃહ સંસ્કાર વિના વર્ષો પસાર થાય તો, જેટલા વર્ષ થાય છે એટલા વર્ષ સુધી અશૌચ્ય ગણાય છે.

બ્રાહ્મણાર્થે વિપન્ના યે નારીણાં ગોગ્રહેષુ ચ । આહવેષુ વિપન્નાનામેકરાત્ત્રમશૌચકમ્ ॥ ૨,૩૯.

બ્રાહ્મણના હિત માટે, ગાયોની રક્ષા કરતી સ્ત્રીઓ કે યુદ્ધમાં મરણ પામેલા માટે માત્ર એક રાતનું અશૌચ્ય ગણાય છે.

ન તેષામશુભં કિઞ્ચિદ્વિપ્રાણાં શુભકર્મણિ । અનાથપ્રેતસંસ્કારં યે કુર્વન્તુ નરોત્તમઃ ॥ ૨,૩૯.

શુભ કાર્યમાં લાગેલા બ્રાહ્મણો માટે કોઈ અશુભતા નથી; અનાથ મૃતકોના સંસ્કાર કરનારને શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.

ન તેષામશુભઙ્કિઞ્ચિદ્વિપ્રેણ સહકારિણા । જલાવગાહનાત્તેષાં સદ્યઃ શુદ્ધિરુદાહૃતા ॥ ૨,૩૯.

બ્રાહ્મણની સાથે સહકાર આપનાર માટે પણ અશુભતા નથી; પાણીમાં સ્નાન કરતાં જ તરત શુદ્ધિ થાય છે.

વિનિવૃત્તા યદા શૂદ્રા ઉદકાન્તમુપસ્થિતાઃ । તદાવિપ્રેણદ્રષ્ટવ્યા ઇતિ વેદવિદોવિદુઃ ॥ ૨,૩૯.

જ્યારે શૂદ્રો પલટી જાય અને પાણીના કિનારે પહોંચી જાય, ત્યારે બ્રાહ્મણે તેમને જોઈ શકે છે—એવું વેદજ્ઞ જણોએ કહ્યું છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૪૦ તાર્ક્ષ્ય ઉવાચ । ભગવન્બ્રાહ્મણાઃ કેચિદપમૃત્યુવશં ગતાઃ । કથં તેષાં ભવેન્માર્ગઃ કિં સ્થાનં કા ગતિર્ભવેત્

તાર્ક્ષ્યએ પૂછ્યું: ભગવાન, જો બ્રાહ્મણો અકાળમૃત્યુ પામે તો, તેઓ કયા માર્ગે જાય છે, કયું સ્થાન પામે છે અને તેમની ગતિ શું થાય છે?