ગરુડપુરાણમ્

પ્રાતઃ પ્રાતઃ પ્રપશ્યન્તિ નર્મદાં મત્સ્યઘાતિનઃ । ન તે શિવપુરીં યાન્તિ ચિત્તવૃત્તિર્ગરીયસી ॥ ૨,૩૮.

જે લોકો પ્રભાતે વારંવાર નર્મદા દર્શન કરે છે પણ માછલીઓ માર્યા કરે છે, તેઓ શિવપુરીમાં પહોંચી શકતા નથી; તેમનું મન ભારે છે.

યાદૃક્ચિત્તપ્રતીતિઃ સ્યાત્તાદૃક્કર્મફલં નૃણામ્ । પરલોકગતિસ્તાદૃક સૂચીસૂત્રવિચારવત્ ॥ ૨,૩૮.

મનુષ્યના મનમાં જેવો નિશ્ચય હોય છે, તેમનું કર્મફળ પણ એવું જ મળે છે; પરલોકમાં પણ તેમનું ગમન એવું જ બને છે, જેમ સોયામાંથી દોરો પસાર થાય છે.

બ્રાહ્મણાર્થે ગવાર્થે ચ સ્ત્રીણાં બલવધેષુ ચ । પ્રાણત્યાગપરો યસ્તુ સ વૈ મોક્ષમવાપ્નુયાત્ ॥ ૨,૩૮.

જે મનુષ્ય બ્રાહ્મણ, ગાય અથવા સ્ત્રીઓની રક્ષા માટે પોતાનું જીવન અર્પે છે, તેને મુક્તિ મળે છે.

અનાશકે મૃતૌ યસ્તુ સ વૈ મોક્ષમવાપ્નુયાત્ । અનાશકે મૃતો યસ્તુ સ મુક્તઃ સર્વબન્ધનૈઃ ॥ ૨,૩૮.

જે આશા છોડીને મરે છે, તેને મુક્તિ મળે છે; અને તે બધા બંધનમાંથી છૂટો પડે છે.

દત્ત્વા દાનાનિ વિપ્રેભ્યસ્તતો મોક્ષમવાપ્નુયાત્ । એતે વૈ મોક્ષમાર્ગાશ્ચ સ્વર્ગમાર્ગાસ્તથૈવ ચ ॥ ૨,૩૮.

જે બ્રાહ્મણોને દાન આપે છે, તેને પછી મુક્તિ મળે છે; આ જ મુક્તિના માર્ગો છે અને સ્વર્ગના માર્ગો પણ છે.

ગોગ્રહે દેશવિધ્વંસે મરણં રણતીર્થયોઃ । ઉત્તમાધમમધ્યસ્ય બાધ્યમાનસ્ય દેહિનઃ । આત્માનં તત્ર સન્ત્યજ્ય સ્વર્ગવાસં લભેચ્ચિરમ્ ॥ ૨,૩૮.

ગાયની ચોરી, દેશમાં વિનાશ, અથવા યુદ્ધના તીર્થમાં મૃત્યુ થાય ત્યારે, ઊંચા-નીચા કે મધ્યમ સ્તરના મનુષ્યે ત્યાં પોતાને ત્યજી દે તો, તેને લાંબા સમય સુધી સ્વર્ગમાં વસવું મળે છે.

જીવિતં મરણઞ્ચૈવ દ્વયં શિક્ષેત પણ્ડિતઃ । જીવિતં દાનભોગાભ્યાં મરણં રણતીર્થયોઃ ॥ ૨,૩૮.

પંડિતે જીવન અને મૃત્યુ બંને શીખવા જોઈએ; જીવન દાન અને ભોગથી, અને મૃત્યુ યુદ્ધના તીર્થમાં.

હરિક્ષેત્રે કુરુક્ષેત્રે ભૃગુક્ષેત્રે તથૈવ ચ । પ્રભાસે શ્રીસ્થલે ચૈવ અર્બુદે ચ ત્રિપુષ્કરે ॥ ૨,૩૮.

હરિક્ષેત્ર, કુરુક્ષેત્ર, ભૃગુક્ષેત્ર, પ્રભાસ, શ્રીસ્થળ, અર્બુદ અને ત્રિપુષ્કર—

ભૂતેશ્વરે મૃતો યસ્તુ સ્વર્ગે વસતિ માનવઃ । બ્રહ્મણો દિવસં યાવત્તતઃ પતતિ ભૂતલે ॥ ૨,૩૮.

જે મનુષ્ય ભૂતેશ્વર ખાતે મરે છે, તે બ્રહ્માના એક દિવસ જેટલો સમય સ્વર્ગમાં વસે છે, પછી પૃથ્વી પર આવે છે.

વર્ષવૃત્તિન્તુ યો દદ્યાદ્બ્રાહ્મણે દોષવર્જિતે । સર્વં કલં સ મુદ્ધૃત્ય સ્વર્ગલોકે મહીયતે ॥ ૨,૩૮.

જે નિર્દોષ બ્રાહ્મણને વર્ષનું દાન આપે છે, તે સર્વ પાપો દૂર કરીને સ્વર્ગલોકમાં સન્માન પામે છે.

કન્યાં વિવાહયેદ્યસ્તુ બ્રાહ્મણં વેદપારગમ્ । ઇન્દ્રલોકે વસેત્સોઽપિ સ્વકુલૈઃ પરિવેષ્ટિતઃ ॥ ૨,૩૮.

જે પોતાની દીકરીને વેદમાં પારંગત બ્રાહ્મણને વિવાહે આપે છે, તે પોતાના કુટુંબ સાથે ઇન્દ્રલોકમાં વસે છે.

મહાદાનાનિ દત્વા ચ નરસ્તત્ફલમામુયાત્ ॥ ૨,૩૮.

જે મનુષ્ય મહાદાન આપે છે, તેને તેનું ફળ મળે છે.

વાપી કૂપતડાગાનામારામસુરસદ્મનામ્ । જીર્ણોદ્ધારં પ્રકુર્વાણઃ પૂર્વકર્તુઃ ફલં લભેત્ । જીર્ણોદ્ધારેણ વા તેષાં તત્પુણ્યં દ્વિગુણં ભવેત્ ॥ ૨,૩૮.

જે ખૂણ, કૂવા, તળાવ, બગીચા કે મંદિરોનું જિર્ણોદ્ધાર કરે છે, તેને પહેલાના બનાવનાર જેટલું ફળ મળે છે; અને જિર્ણોદ્ધારથી તે પુણ્ય બે ગણું થાય છે.

શીતવા તાતપહરમપિ પર્ણકુટીરકમ્ । કૃત્વા વિપ્રાય વિદુષે પ્રદદાતિ કુટુમ્બિને ॥ ૨,૩૮.

જે વ્યક્તિ ઠંડી અને ગરમીથી બચાવતી પાંદડાની ઝૂંપડી બનાવી, તેને કુટુંબ ધરાવતા વિદ્વાન બ્રાહ્મણને આપે છે,

તિસ્રઃ કોટ્યોર્ધકોટી ચ નરઃ સ્વર્ગે મહીયતે ॥ ૨,૩૮.

એ વ્યક્તિ ત્રીસ કરોડ પચાસ લાખ વર્ષ સુધી સ્વર્ગમાં સન્માન પામે છે.

યા સ્ત્રી સવર્ણા સંશુબા મૃતં પતિમનુવ્રજેત્ । સા મૃતા સ્વર્ગમાપ્નોતિ વર્ષાણાં રોમસંખ્યતા ॥ ૨,૩૮.

જે સજ્જન સ્ત્રી પોતાના જ જાતની અને સારા ગુણવાળી હોય, અને પતિના અવસાન પછી પણ તેની સાથે જાય છે, એ સ્ત્રી મૃત્યુ પછી પોતાના શરીર પર જેટલા વાળ હોય એટલા વર્ષો સુધી સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કરે છે.

પુત્રપૌત્રાદિકં ત્યક્ત્વા સ્વપતિં યાનુગચ્છતિ । સ્વર્ગં લભેતાં તૌ ચોભૌ દિવ્યસ્ત્રીભિરલઙ્કૃતૌ ॥ ૨,૩૮.

જે સ્ત્રી પોતાના પુત્ર, પૌત્ર વગેરેને છોડી પોતાના પતિને અનુસરે છે, એ બંને સ્વર્ગમાં દિવ્ય સ્ત્રીઓથી શોભાયમાન થઈને રહે છે.

કૃત્વા પાપાન્યનેકાનિ ભર્તૃદ્રોહમતિઃ સદા । પ્રક્ષાલયતિ સર્વાણિ યા સ્વં પતિમનુવ્રજેત્ ॥ ૨,૩૮.

જે સ્ત્રી અનેક પાપો કરી હોય અને હંમેશા પતિ સાથે દગો કરવાનો વિચાર કર્યો હોય, પણ જ્યારે પોતાના પતિને અનુસરે છે, ત્યારે તેના બધા પાપ ધોવાઈ જાય છે.

મહાપાપસમાચારો ભર્તા ચેદ્દુષ્કૃતી ભવેત્ । તસ્યાપ્યનુવ્રતા નારી નારાયેત્સર્વકિલ્બિષમ્ ॥ ૨,૩૮.

જો પતિ બહુ મોટાં પાપ કરે અને દુષ્ટ હોય, તો પણ જે સ્ત્રી તેના પ્રત્યે નિષ્ઠાવાન રહે છે, એ તેના બધા દોષ દૂર કરી દે છે.

ગ્રાસમાત્રં નિયમતો નિત્યદાનં કરોતિ યઃ । ચતુશ્ચામરસંયુક્તવિમાનેનાધિગચ્છતિ ॥ ૨,૩૮.

જે વ્યક્તિ નિયમિત રીતે માત્ર એક ગ્રાસ દાન આપે છે, તે ચાર ચામરાવાળા દિવ્ય વિમાનમાં બેસી સ્વર્ગ પામે છે.

યત્કૃતં હિ મનુષ્યેણ પાપમામરણાન્તિકમ્ । તત્સર્વં નાશમાયાતિ વર્ષવૃત્તિપ્રદાનતઃ ॥ ૨,૩૮.

માણસે જીવનભર જે પાપ કર્યું હોય, તે બધું વર્ષવાર દાન આપવાથી નાશ પામે છે.

ભૂતં ભવ્યં બવિષ્યઞ્ચ પાપં જન્મત્રયાર્જિતમ્ । પક્ષાલયતિ તત્સર્વં વિપ્રકન્યોપનાયનાત્ ॥ ૨,૩૮.

ભૂતકાળ, વર્તમાન અને ભવિષ્યમાં ત્રણ જન્મોમાં જે પાપ કમાયા હોય, તે બધું બ્રાહ્મણ કન્યાનું ઉપનયન કરાવવાથી ધોવાઈ જાય છે.

દશકૂપસમા વાપિ દશવાપીસમં સરઃ । સરો ભિર્દશભિસ્તુલ્યા યા પ્રપા નિર્જલે વને ॥ ૨,૩૮.

દસ કૂવામાં જેટલું પુણ્ય, એટલું એક તળાવમાં; દસ તળાવ જેટલું પુણ્ય એક સરોવરમાં; અને દસ સરોવર જેટલું પુણ્ય, પાણી વગરના જંગલમાં એક પ્રપા (પાણીનો ભંડાર) બનાવવામાં છે.

યા વાપી નિર્જલે દેશે યદ્દાનં નિર્ધને દ્વિજે । પ્રાણિનાં યો દયાં ધત્તે સ ભવેન્નાકનાયકઃ ॥ ૨,૩૮.

પાણી વગરના પ્રદેશમાં તળાવ બનાવવું, ગરીબ બ્રાહ્મણને દાન આપવું અને સર્વ જીવો પર દયા રાખવી—જે આ બધું કરે છે, તે સ્વર્ગમાં મુખ્ય સ્થાન પામે છે.

એવમાદિભિરન્યૈશ્ચ સુકૃતૈઃ સ્વર્ગભાગ્ભવેત્ । સ તત્સર્વં ફલં પ્રાપ્ય પ્રતિષ્ઠાં પરમાં લભેત્ ॥ ૨,૩૮.

આવા અને અન્ય સારા કાર્યો દ્વારા મનુષ્ય સ્વર્ગનો ભાગીદાર બને છે; એ બધું ફળ પામી, તે સર્વોત્તમ સ્થાન મેળવે છે.

ફલ્ગુ કાર્યં પરિત્યજ્ય સતતં ધર્મવાન્ ભવેત્ । દાનં દમો દયા ચેતિ સારમેતત્ત્રયં ભુવિ ॥ ૨,૩૮.

નકામા કાર્યો છોડીને હંમેશા ધર્મમાં સ્થિર રહેવું જોઈએ; દાન, દમ અને દયા—આ ત્રણેય ધરતી પરનું સાર છે.

દાનં સાધોર્દરિદ્રસ્ય શૂન્યલિઙ્ગસ્ય પૂજનમ્ । અનાથપ્રેતસંસ્કારઃ કોટિયજ્ઞફલપ્રદઃ ॥ ૨,૩૮.

સજ્જન ગરીબને દાન આપવું, ખાલી લિંગની પૂજા કરવી અને અનાથ મૃતકનું સંસ્કાર કરવું—આ બધું કરોડ યજ્ઞના ફળ જેટલું ફળ આપે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૩૯ તાર્ક્ષ્ય ઉવાચ । સૂતકાનાં વિધિં બ્રૂહિ દયાં કૃત્વા મયિપ્રભો । વિવેકાય હિ ચિત્તસ્ય માનવાનાં હિતાય ચ ॥ ૨,૩૯.

તાર્ક્ષ્યએ કહ્યું: પ્રભુ, કૃપા કરીને જન્મ અને મૃત્યુ પછીના અશૌચના નિયમો મને સમજાવો, જેથી મનનું વિવેક વધે અને માનવજાતનું કલ્યાણ થાય.

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । મૃતે જન્મની પક્ષીન્દ્ર સૂતકં સ્યાચ્ચતુર્વિધમ્ । ચતુર્ણામપિ વર્ણાનાં સામાન્યતે વિવર્જિતમ્ ॥ ૨,૩૯.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: પંખીઓના રાજા, જન્મ અને મૃત્યુ પછીનું અશૌચ ચાર પ્રકારનું છે, અને એ બધું ચારેય વર્ણ માટે એકસરખું નથી.