ગરુડપુરાણમ્

શ્રીવિષ્ણુરુવાચ । માનુષ્યં ભારતે વર્ષે ત્રયોદશસુ જાતિષુ ॥ ૨,૩૮.

શ્રીવિષ્ણુએ કહ્યું: ભારતભૂમિમાં માનવ જન્મ ત્રેઓદશ જાતિઓમાં થાય છે.

તત્પ્રાપ્ય મ્રિયતે ક્ષેત્રે પુનર્જન્મ ન વિદ્યતે । અયોધ્યા મથુરા માયા કાશી કાઞ્ચી અવન્તિકા ॥ ૨,૩૮.

એ પ્રાપ્ત કરીને, જો કોઈ એ ક્ષેત્રમાં મરે તો પુનર્જન્મ થતું નથી: અયોધ્યા, મથુરા, માયા, કાશી, કાંચી, અવંતિકા,

પુરી દ્વારવતી જ્ઞેયા સપ્તૈતા મોક્ષદાયિકાઃ । સન્ન્યસ્તમિતિ યો બ્રુયાત્પ્રાણૈઃ કણ્ઠગતૈરપિ ॥ ૨,૩૮.

પુરી અને દ્વારકાને પણ ઓળખવું, આ સાતે મોક્ષ આપનારી છે. જો કોઈ 'સંન્યાસ લીધું' એવું પણ અંત સમયે કહે,

મૃતો વિષ્ણુપુરં યાતિ ન પુનર્જાયતે ક્ષિતૌ । સકૃદુચ્ચરિતં યેન હરિરિત્યક્ષરદ્વયમ્ ॥ ૨,૩૮.

મૃત્યુ પછી તે વિષ્ણુપુરીમાં જાય છે અને પૃથ્વી પર ફરી જન્મતો નથી. જે 'હરી' નામ બે અક્ષર એકવાર પણ ઉચ્ચારે છે,

બદ્ધઃ પરિકરસ્તેન મોક્ષાય ગમનં પ્રતિ । કૃષ્ણકૃષ્ણેતિ કૃષ્ણેતિ યો માં સ્મરતિ નિત્યશઃ ॥ ૨,૩૮.

તેને મોક્ષના માર્ગે બંધન મળે છે; જે રોજ 'કૃષ્ણ, કૃષ્ણ' કહીને મને યાદ કરે છે,

જલ ભિત્ત્વા યથા પદ્મં નરકાદુદ્ધરામ્યહમ્ । શાલગ્રામજિલા યત્ર યત્ર દ્વારવતી શિલા ॥ ૨,૩૮.

જેમ પાણીમાંથી કમળ ઊગે છે, તેમ જ્યાં જ્યાં શાલગ્રામ પથ્થર કે દ્વારાવતી પથ્થર હોય છે, ત્યાંથી હું પાપી જીવને નરકમાંથી બહાર કાઢી લઉં છું.

ઉભયોઃ સઙ્ગમો યત્ર મુક્તિસ્તત્ર ન સંશયઃ । શાલગ્રામશિલા યત્ર પાપદોષક્ષયાવહા ॥ ૨,૩૮.

જ્યાં બંનેનો સંગમ થાય છે, ત્યાં મુક્તિ નિશ્ચિત છે; અને જ્યાં શાલગ્રામ પથ્થર હોય છે, ત્યાં પાપ અને દોષનો નાશ થાય છે.

તત્સન્નિધાનમરણાન્મુક્તિર્જન્તોઃ સુનિશ્ચતા । રોપણાત્પાલનાત્સેકાદ્ધ્યાનસ્પર્શનકીર્તનાત્ । તુલસી દહતે પાપં નૃણાં જન્માર્જિતં ખગ ॥ ૨,૩૮.

તેની પાસે રહેવાથી જ જીવને મૃત્યુમાંથી મુક્તિ મળે છે; તુલસીનું વાવેતર, તેનું પાલન, પૂજા, ધ્યાન, સ્પર્શ અને સ્તુતિથી મનુષ્યોએ જીવનમાં કરેલા પાપો બળી જાય છે, હે ખગ.

જ્ઞાનહૃદે સત્યજલે રાગદ્વેષમલાપહે । યઃ સ્નાતો માનસે તીર્થે ન સ લિપ્યેત પાતકૈઃ ॥ ૨,૩૮.

જેના હૃદયમાં જ્ઞાન છે, જે સત્યના જળમાં સ્નાન કરે છે અને રાગ-દ્વેષથી મુક્ત છે, એવો મનુષ્ય મનના તીર્થમાં સ્નાન કરે છે, તેને પાપ લાગતું નથી.

ન કાષ્ઠે વિદ્યતે દેવો ન શિલાયાં કદાચન । ભાવે હિ વિદ્યતે દેવસ્તસ્માદ્ભાવં સમાચરેત્ ॥ ૨,૩૮.

દેવતા કદી લાકડામાં કે પથ્થરમાં નથી; દેવ તો ભાવમાં જ છે, એટલે ભાવથી જ ભજન કરવું જોઈએ.

પ્રાતઃ પ્રાતઃ પ્રપશ્યન્તિ નર્મદાં મત્સ્યઘાતિનઃ । ન તે શિવપુરીં યાન્તિ ચિત્તવૃત્તિર્ગરીયસી ॥ ૨,૩૮.

જે લોકો પ્રભાતે વારંવાર નર્મદા દર્શન કરે છે પણ માછલીઓ માર્યા કરે છે, તેઓ શિવપુરીમાં પહોંચી શકતા નથી; તેમનું મન ભારે છે.

યાદૃક્ચિત્તપ્રતીતિઃ સ્યાત્તાદૃક્કર્મફલં નૃણામ્ । પરલોકગતિસ્તાદૃક સૂચીસૂત્રવિચારવત્ ॥ ૨,૩૮.

મનુષ્યના મનમાં જેવો નિશ્ચય હોય છે, તેમનું કર્મફળ પણ એવું જ મળે છે; પરલોકમાં પણ તેમનું ગમન એવું જ બને છે, જેમ સોયામાંથી દોરો પસાર થાય છે.

બ્રાહ્મણાર્થે ગવાર્થે ચ સ્ત્રીણાં બલવધેષુ ચ । પ્રાણત્યાગપરો યસ્તુ સ વૈ મોક્ષમવાપ્નુયાત્ ॥ ૨,૩૮.

જે મનુષ્ય બ્રાહ્મણ, ગાય અથવા સ્ત્રીઓની રક્ષા માટે પોતાનું જીવન અર્પે છે, તેને મુક્તિ મળે છે.

અનાશકે મૃતૌ યસ્તુ સ વૈ મોક્ષમવાપ્નુયાત્ । અનાશકે મૃતો યસ્તુ સ મુક્તઃ સર્વબન્ધનૈઃ ॥ ૨,૩૮.

જે આશા છોડીને મરે છે, તેને મુક્તિ મળે છે; અને તે બધા બંધનમાંથી છૂટો પડે છે.

દત્ત્વા દાનાનિ વિપ્રેભ્યસ્તતો મોક્ષમવાપ્નુયાત્ । એતે વૈ મોક્ષમાર્ગાશ્ચ સ્વર્ગમાર્ગાસ્તથૈવ ચ ॥ ૨,૩૮.

જે બ્રાહ્મણોને દાન આપે છે, તેને પછી મુક્તિ મળે છે; આ જ મુક્તિના માર્ગો છે અને સ્વર્ગના માર્ગો પણ છે.

ગોગ્રહે દેશવિધ્વંસે મરણં રણતીર્થયોઃ । ઉત્તમાધમમધ્યસ્ય બાધ્યમાનસ્ય દેહિનઃ । આત્માનં તત્ર સન્ત્યજ્ય સ્વર્ગવાસં લભેચ્ચિરમ્ ॥ ૨,૩૮.

ગાયની ચોરી, દેશમાં વિનાશ, અથવા યુદ્ધના તીર્થમાં મૃત્યુ થાય ત્યારે, ઊંચા-નીચા કે મધ્યમ સ્તરના મનુષ્યે ત્યાં પોતાને ત્યજી દે તો, તેને લાંબા સમય સુધી સ્વર્ગમાં વસવું મળે છે.

જીવિતં મરણઞ્ચૈવ દ્વયં શિક્ષેત પણ્ડિતઃ । જીવિતં દાનભોગાભ્યાં મરણં રણતીર્થયોઃ ॥ ૨,૩૮.

પંડિતે જીવન અને મૃત્યુ બંને શીખવા જોઈએ; જીવન દાન અને ભોગથી, અને મૃત્યુ યુદ્ધના તીર્થમાં.

હરિક્ષેત્રે કુરુક્ષેત્રે ભૃગુક્ષેત્રે તથૈવ ચ । પ્રભાસે શ્રીસ્થલે ચૈવ અર્બુદે ચ ત્રિપુષ્કરે ॥ ૨,૩૮.

હરિક્ષેત્ર, કુરુક્ષેત્ર, ભૃગુક્ષેત્ર, પ્રભાસ, શ્રીસ્થળ, અર્બુદ અને ત્રિપુષ્કર—

ભૂતેશ્વરે મૃતો યસ્તુ સ્વર્ગે વસતિ માનવઃ । બ્રહ્મણો દિવસં યાવત્તતઃ પતતિ ભૂતલે ॥ ૨,૩૮.

જે મનુષ્ય ભૂતેશ્વર ખાતે મરે છે, તે બ્રહ્માના એક દિવસ જેટલો સમય સ્વર્ગમાં વસે છે, પછી પૃથ્વી પર આવે છે.

વર્ષવૃત્તિન્તુ યો દદ્યાદ્બ્રાહ્મણે દોષવર્જિતે । સર્વં કલં સ મુદ્ધૃત્ય સ્વર્ગલોકે મહીયતે ॥ ૨,૩૮.

જે નિર્દોષ બ્રાહ્મણને વર્ષનું દાન આપે છે, તે સર્વ પાપો દૂર કરીને સ્વર્ગલોકમાં સન્માન પામે છે.

કન્યાં વિવાહયેદ્યસ્તુ બ્રાહ્મણં વેદપારગમ્ । ઇન્દ્રલોકે વસેત્સોઽપિ સ્વકુલૈઃ પરિવેષ્ટિતઃ ॥ ૨,૩૮.

જે પોતાની દીકરીને વેદમાં પારંગત બ્રાહ્મણને વિવાહે આપે છે, તે પોતાના કુટુંબ સાથે ઇન્દ્રલોકમાં વસે છે.

મહાદાનાનિ દત્વા ચ નરસ્તત્ફલમામુયાત્ ॥ ૨,૩૮.

જે મનુષ્ય મહાદાન આપે છે, તેને તેનું ફળ મળે છે.

વાપી કૂપતડાગાનામારામસુરસદ્મનામ્ । જીર્ણોદ્ધારં પ્રકુર્વાણઃ પૂર્વકર્તુઃ ફલં લભેત્ । જીર્ણોદ્ધારેણ વા તેષાં તત્પુણ્યં દ્વિગુણં ભવેત્ ॥ ૨,૩૮.

જે ખૂણ, કૂવા, તળાવ, બગીચા કે મંદિરોનું જિર્ણોદ્ધાર કરે છે, તેને પહેલાના બનાવનાર જેટલું ફળ મળે છે; અને જિર્ણોદ્ધારથી તે પુણ્ય બે ગણું થાય છે.

શીતવા તાતપહરમપિ પર્ણકુટીરકમ્ । કૃત્વા વિપ્રાય વિદુષે પ્રદદાતિ કુટુમ્બિને ॥ ૨,૩૮.

જે વ્યક્તિ ઠંડી અને ગરમીથી બચાવતી પાંદડાની ઝૂંપડી બનાવી, તેને કુટુંબ ધરાવતા વિદ્વાન બ્રાહ્મણને આપે છે,

તિસ્રઃ કોટ્યોર્ધકોટી ચ નરઃ સ્વર્ગે મહીયતે ॥ ૨,૩૮.

એ વ્યક્તિ ત્રીસ કરોડ પચાસ લાખ વર્ષ સુધી સ્વર્ગમાં સન્માન પામે છે.

યા સ્ત્રી સવર્ણા સંશુબા મૃતં પતિમનુવ્રજેત્ । સા મૃતા સ્વર્ગમાપ્નોતિ વર્ષાણાં રોમસંખ્યતા ॥ ૨,૩૮.

જે સજ્જન સ્ત્રી પોતાના જ જાતની અને સારા ગુણવાળી હોય, અને પતિના અવસાન પછી પણ તેની સાથે જાય છે, એ સ્ત્રી મૃત્યુ પછી પોતાના શરીર પર જેટલા વાળ હોય એટલા વર્ષો સુધી સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કરે છે.

પુત્રપૌત્રાદિકં ત્યક્ત્વા સ્વપતિં યાનુગચ્છતિ । સ્વર્ગં લભેતાં તૌ ચોભૌ દિવ્યસ્ત્રીભિરલઙ્કૃતૌ ॥ ૨,૩૮.

જે સ્ત્રી પોતાના પુત્ર, પૌત્ર વગેરેને છોડી પોતાના પતિને અનુસરે છે, એ બંને સ્વર્ગમાં દિવ્ય સ્ત્રીઓથી શોભાયમાન થઈને રહે છે.

કૃત્વા પાપાન્યનેકાનિ ભર્તૃદ્રોહમતિઃ સદા । પ્રક્ષાલયતિ સર્વાણિ યા સ્વં પતિમનુવ્રજેત્ ॥ ૨,૩૮.

જે સ્ત્રી અનેક પાપો કરી હોય અને હંમેશા પતિ સાથે દગો કરવાનો વિચાર કર્યો હોય, પણ જ્યારે પોતાના પતિને અનુસરે છે, ત્યારે તેના બધા પાપ ધોવાઈ જાય છે.

મહાપાપસમાચારો ભર્તા ચેદ્દુષ્કૃતી ભવેત્ । તસ્યાપ્યનુવ્રતા નારી નારાયેત્સર્વકિલ્બિષમ્ ॥ ૨,૩૮.

જો પતિ બહુ મોટાં પાપ કરે અને દુષ્ટ હોય, તો પણ જે સ્ત્રી તેના પ્રત્યે નિષ્ઠાવાન રહે છે, એ તેના બધા દોષ દૂર કરી દે છે.