ગરુડપુરાણમ્

આતુરે સતિ દાતવ્યં નિર્ધનૈરપિ માનવૈઃ । ગાવસ્તિલા હિરણ્યઞ્ચ સપ્તધાન્યં વિશેષતઃ ॥ ૨,૩૬.

જ્યારે કોઈ બીમાર હોય ત્યારે ગરીબ માણસે પણ દાન કરવું જોઈએ—ખાસ કરીને ગાય, તલ, સોનું અને સાત પ્રકારના અનાજ આપવું જોઈએ.

દાનવન્તં નરં દૃષ્ટ્વા હૃષ્ટાઃ સર્વે દિવૌકસઃ । ઋષિભિઃ સહ ધર્મણ ચિત્રગુપ્તેન સર્વદા ॥ ૨,૩૬.

જ્યારે દેવતાઓ કોઈ દાનશીલ માણસને જુએ છે ત્યારે તેઓ ઋષિઓ, ધર્મ અને ચિત્રગુપ્ત સાથે હંમેશા આનંદિત થાય છે.

આત્માયત્તં ધનં યાવત્તાવદ્વિપ્રે સમર્પયેત્ । પરાધીનં મૃતે સર્વં કૃપયા કઃ પ્રદાસ્યતિ ॥ ૨,૩૬.

જ્યાં સુધી ધન પોતાના હાથમાં હોય ત્યાં સુધી બ્રાહ્મણને આપવું જોઈએ; મૃત્યુ પછી, જ્યારે બધું પરાધીન થઈ જાય છે, ત્યારે દયાથી કોણ આપશે?

પિત્રુદ્દેશેન યઃ પુત્ત્રૈર્ધનં વિપ્રકરેઽર્પિતમ્ । આત્માનં સધનં તેન ચક્રે પુત્રપ્રપૌત્રકૈઃ ॥ ૨,૩૬.

પિતાના હિત માટે પુત્રોએ બ્રાહ્મણને જે ધન આપ્યું હોય, એથી પુત્ર અને પૌત્રો સાથે તે વ્યક્તિ અને તેનું ધન બંને સ્થિર થાય છે.

પિતુઃ શતગુણં દત્તં સહસ્રં માતુરુચ્યતે । ભગિન્યા શતસાહસ્રં સોદર્યે દત્તમક્ષયમ્ ॥ ૨,૩૬.

પિતાના નામે આપેલું દાન સો ગણું, માતાના નામે હજાર ગણું અને પોતાની બહેનના નામે લાખ ગણું અને ક્યારેય નાશ ન પામે એવું કહેવાય છે.

યદિ લોભાન્ન યચ્છન્તિ પ્રમાદાન્મોહતોઽપિ વા । મૃતાઃ શોચન્તિ તે સર્વે કદર્યાઃ પાપિનસ્ત્વિતિ ॥ ૨,૩૬.

જો લોભ, બેદરકારી કે મોહથી દાન ન આપે, તો એ બધા કંજુષ અને પાપી લોકો મૃત્યુ પછી દુઃખી થાય છે.

અતિક્લેશેન લબ્ધસ્ય પ્રકૃત્યા ચઞ્ચલસ્ય ચ । ગતિરેકૈવ વિત્તસ્ય દાનમન્યા વિપત્તયઃ ॥ ૨,૩૬.

ઘણાં કષ્ટે મળેલું અને સ્વભાવથી ચંચળ ધનનું સાચું માર્ગ માત્ર દાન છે; બીજાં બધા રસ્તા વિનાશ તરફ જાય છે.

મૃત્યુઃ શરીગોપ્તારં વસુરક્ષં વસુન્ધરા । દુશ્ચારિણીવ હસતિ સ્વપતિં પુત્રવત્સલમ્ ॥ ૨,૩૬.

મૃત્યુ શરીરનું રક્ષણ કરનાર, ધન સંગ્રહ કરનાર અને ધરતી પર પણ હસે છે—જેમ દુષ્ટ પત્ની પોતાના પ્રેમાળ પતિ પર હસે છે તેમ.

ઉદાસે ધાર્મિકઃ સૌમ્યઃ પ્રાપ્યાપિ વિપુલં ધનમ્ । તૃણવન્મન્યતે તાર્ક્ષ્ય આત્માનં વિત્તમપ્યથ ॥ ૨,૩૬.

તાર્ક્ષ્ય, ધર્મનિષ્ઠ અને સૌમ્ય માણસને મોટું ધન મળ્યા પછી પણ પોતે અને પોતાનું ધન બંને તૃણ સમાન લાગે છે.

ન ચૈવોપદ્રવાસ્તસ્ય મોહજાલો ન ચૈવ હિ । મૃત્યુકાલે ન ચ ભયં યમદૂતસમુદ્ભવમ્ ॥ ૨,૩૬.

એ માણસને કોઈ દુઃખ, મોહનું જાળ કે મૃત્યુ સમયે યમદૂતથી થતું કોઈ ભય નથી.

સમાઃ સહસ્રાણિ ચ સપ્ત વૈ જલે દશૈકમગ્નૌ પવને ચ ષોડશ । મહાહવે પષ્ટિરશીતિર્ગોગૃહે અનાશકે કાશ્યપ ચાક્ષયા ગતિઃ ॥ ૨,૩૬.

પાણીમાં સાત હજાર વર્ષ, અગ્નિમાં અગિયાર, પવનમાં સોળ, મહાયુદ્ધમાં છ્યાસી અને ગૌશાળા કે દુર્ભિક્ષમાં અનંત વર્ષ સુધી, કાશ્યપ, એ ફળ ક્યારેય નાશ પામતું નથી.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૩૭ તાર્ક્ષ્ય ઉવાચ । ઉદકુમ્ભપ્રદાનં મે કથયસ્વ યથાતથમ્ । વિધિના કેન કર્તવ્યા કૃતિરેષા જનાર્દન ॥ ૨,૩૭.

તાર્ક્ષ્યે કહ્યું: હે જનાર્દન, ઉદકુંભ દાન કેવી રીતે કરવું એ મને સાચી રીતે કહો—કયા વિધિથી આ વિધિ કરવી જોઈએ?

કિંલક્ષણાઃ કેન પૂર્ણાઃ કસ્ય દેયા જનાર્દન । કસ્મિન્ કાલે પ્રદાતવ્યા પ્રેતતૃપ્તિપ્રસાધકાઃ ॥ ૨,૩૭.

હે જનાર્દન, એ કયા લક્ષણવાળા હોવા જોઈએ, કઈ વસ્તુથી ભરેલા હોવા જોઈએ, કોને આપવાના અને કયારે આપવાના? એ દાનથી પિતૃઓને સંતોષ કેવી રીતે મળે છે?

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । સત્યં પુનઃ પ્રવક્ષ્યામિ ઉદકુમ્ભપ્રદાનકમ્ । પ્રેતોદ્દેશેન દાતવ્યા અન્નપાનીયસંયુતાઃ । વિશેષેણ મહાપક્ષિન્ પ્રેતમુક્તિપ્રદાયકાઃ ॥ ૨,૩૭.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: હું ફરીથી ઉદકુંભ દાન વિશે સાચું કહું છું. પિતૃઓના હિત માટે, અન્ન અને પાણીથી ભરેલા ઉદકુંભ આપવાના—ખાસ કરીને, હે મહાપક્ષી, એ પિતૃઓને મુક્તિ આપે છે.

દ્વાદશાહે ચ પણ્માસે ત્રૈપક્ષે વાપિ વત્સરે । ઉદકુમ્ભાઃ પ્રદાતવ્યા માર્ગે તસ્ય સુખાય વૈ ॥ ૨,૩૭.

બારમું દિવસે, છઠ્ઠા મહિનામાં, ત્રણ પખવાડિયામાં એકવાર અથવા વર્ષમાં—પિતૃઓના માર્ગે સુખ માટે ઉદકુંભ આપવો જોઈએ.

અહન્યહનિ દાતવ્યા ઉદકુમ્ભાસ્તિલૈર્યુતાઃ । સુલિપ્તે ભૂમિભાગે તુ પક્કાન્નજલપૂરિતાઃ ॥ ૨,૩૭.

દરરોજ તલ સાથે ઉદકુંભ આપવો, સારી રીતે લિપેલા જમીન પર, પક્વ અન્ન અને પાણીથી ભરેલા રાખવા જોઈએ.

પ્રેતસ્ય તત્ર દાતવ્યં ભાજનઞ્ચ યદૃચ્છયા । સુપ્રીતસ્તેન દત્તેન પ્રેતો યામ્યૈઃ સ ગચ્છતિ ॥ ૨,૩૭.

પિતૃ માટે ત્યાં પોતાની શક્તિ પ્રમાણે પાત્ર આપવું જોઈએ; એ દાનથી પિતૃ પ્રસન્ન થઈને યમદૂત સાથે આગળ જાય છે.

દ્વાદશાહે વિશેષેણ ઉદકમ્ભાન્ પ્રદાપયેત્ । વિધિના તત્ર સઙ્કલ્પય ઘટાન્ દ્વાદશસંખ્યકાન્ ॥ ૨,૩૭.

દ્વાદશમ દિવસે ખાસ કરીને, વિધિ પ્રમાણે બાર પાણીના ઘડા આપવાના સંકલ્પ કરવો જોઈએ.

એકાષિ બર્ધની તત્ર પક્વાન્નફલપૂરિતા । વિષ્ણુમુદ્દિશ્ય દાતવ્યા સંકલ્પ્ય બ્રાહ્મણે શુભે ॥ ૨,૩૭.

ત્યાં એક મોટો વાસણ, જેમાં પાકેલું ભોજન અને ફળ ભરેલા હોય, શુભ બ્રાહ્મણને વિષ્ણુને અર્પણ કરવાનો સંકલ્પ કરીને આપવો જોઈએ.

એકો વૈ ધર્મરાજાય તેન તુષ્ટેન મુક્તિભાક્ । ચિત્રગુપ્તાય ચૈકં તુ ગતસ્તત્ર સુખી ભવેત્ ॥ ૨,૩૭.

એક ઘડો ધર્મરાજા માટે છે; તેમને પ્રસન્ન કરવાથી મુક્તિ મળે છે. એક ઘડો ચિત્રગુપ્ત માટે છે; ત્યાં પહોંચવાથી સુખ મળે છે.

ષોડશાદ્યાઃ પ્રદાતવ્યા માષાન્નજલપૂરિતાઃ ॥ ૨,૩૭.

સોળમ દિવસેથી પછીએ, પાકેલા દાળ-ભાત અને પાણીથી ભરેલા ઘડા આપવાના છે.

ઉક્ત્રાન્તિશ્રાદ્ધમારભ્ય શ્રાદ્ધષોડષોડશકસ્ય તુ । ષોડશબ્રાહ્મણાનાન્તુ એકૈકં વિનિવદયેત્ ॥ ૨,૩૭.

ઉત્તરક્રિયા શ્રાદ્ધથી શરૂ કરીને, સોળ શ્રાદ્ધ માટે, દરેક સોળ બ્રાહ્મણને અલગ-અલગ રીતે ભાગ આપવો જોઈએ.

એકાદશાહાત્પ્રભૃતિ દેયો નિત્યં દૃઢાહ્વયઃ । પક્વાન્નજલપૂર્ણો હિ યાવત્સંવત્સરં દિનમ્ ॥ ૨,૩૭.

એકાદશમ દિવસથી રોજ, એક મજબૂત વાસણમાં પાકેલું ભોજન અને પાણી ભરીને, આખું વર્ષ, દરરોજ આપવું જોઈએ.

જલપાત્રાણિ વૃદ્ધાનિ દત્તાનિઘટકાનિ ચ । એકા વૈ વર્ધની તત્ર તસ્યાં પાત્રન્તુ વંશજમ્ ॥ ૨,૩૭.

જૂના પાણીના પાત્રો અને દાનમાં આપેલા ઘડા, અને ત્યાં એક મોટું વાસણ; તેમાં કુટુંબનું વાસણ હોવું જોઈએ.

વસ્ત્રેણાચ્છાદયેત્તાન્તુ પૂજયિત્વા સુગન્ધિભિઃ । બ્રાહ્મણેભ્યો વિશેષેણ જલપૂર્ણાનિ દાપયેત્ ॥ ૨,૩૭.

એ વાસણને કપડાંથી ઢાંકી, સુગંધિત વસ્તુઓથી પૂજા કરીને, ખાસ કરીને બ્રાહ્મણોને પાણીથી ભરેલા વાસણો આપવા જોઈએ.

અહન્યહનિ સઙ્કલ્પ્ય વિધિપૂર્વં ખગેશ્વર । બ્રાહ્મણાય કુલીનાય વેદવૃત્તયુતાય ચ ॥ ૨,૩૭.

દરેક દિવસે, યોગ્ય વિધિ પ્રમાણે સંકલ્પ કરીને, ઉત્તમ કુળના અને વેદના આચરણવાળા બ્રાહ્મણને આપવું જોઈએ.

વિદ્યાવૃત્તવતે દેયં મૂર્ખે તન્ન કદાચન । સમર્થો વેદવૃત્તાઢ્યસ્તારણે તરણેઽપિ ચ ॥ ૨,૩૭.

એ દાન વિદ્વાન અને સારા વર્તનવાળા વ્યક્તિને જ આપવું, મૂર્ખને ક્યારેય નહીં; જે સમર્થ છે, વેદના આચરણમાં નિષ્ણાત છે અને બીજાને પાર પાડે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૩૮ તાર્ક્ષ્ય ઉવાચ । દાનતીર્થાર્થિતં મોક્ષં સ્વર્ગઞ્ચ વદ મે પ્રભો । કેન મોક્ષમવાપ્નોતિ કેન સ્વર્ગે વસેચ્ચિરમ્ ॥ ૨,૩૮.

તાર્ક્ષ્યએ પૂછ્યું: પ્રભુ, દાન, તીર્થ અને મોક્ષ તથા સ્વર્ગ વિશે મને કહો. કઈ રીતે મોક્ષ મળે છે અને કઈ રીતે સ્વર્ગમાં લાંબો સમય રહે છે?

કેન ગચ્છતિ તેજસ્તુ સ્વર્લોકાત્સત્યલોકતઃ । માનુષ્યં કેન લભતે નરકેશુ નિમજ્જતિ ॥ ૨,૩૮.

કઈ રીતે તેજસ્વી લોક અથવા સત્યલોકમાંથી જવામાં આવે છે? કઈ રીતે માનવ જન્મ મળે છે અથવા નરકમાં જવું પડે છે?