ગરુડપુરાણમ્

કૃત્ત્યાસીનન્તત્તીર્થગતં રક્ષન્તિ વનદેવતાઃ । યમદૂતા વિશેષેણ ન યામ્યાસ્તસ્ય પાર્શ્વગાઃ ॥ ૨,૩૬.

જે કેશ મુંડાવી તીર્થમાં જાય છે, તેને વનદેવતાઓ ખાસ રક્ષા કરે છે; યમદૂત તેના નજીક આવતાં નથી.

તીર્થસેવી નરો યસ્તુ સર્વકિલ્બિષવર્જિતઃ । તત્ર મ્રિયતે દહ્યેત તત્તીર્થફલભાગ્ભવેત્ ॥ ૨,૩૬.

જે માણસ તીર્થની સેવા કરે છે અને બધા પાપોથી મુક્ત છે, અને ત્યાં મૃત્યુ પામે છે, તે તીર્થફળનો ભાગીદાર બને છે.

સેવિતેઽપિ સદા તથિ હ્યન્યત્ર મ્રિયતે યદિ । શુભે દેશે કુલે ધીમાન્ સ ભવેદ્વેદવિદ્દ્વિજઃ ॥ ૨,૩૬.

જો કોઈ સતત તીર્થસેવા કરે છે પણ બીજે ક્યાંક મૃત્યુ પામે છે, તો તે શુભ દેશ અને કુળમાં વિદ્વાન, વેદજ્ઞ બ્રાહ્મણ બની જન્મે છે.

કૃત્વા નિરશનં તાર્ક્ષ્ય પુનર્જીવતિ માનવઃ । બ્રાહ્મણાન્ સ સમાહૂય સર્વસ્વં યત્પરિત્યજેત્ ॥ ૨,૩૬.

તાર્ક્ષ્ય, જો કોઈ ઉપવાસ કરીને ફરી જીવતો થાય, તો તેને બ્રાહ્મણોને બોલાવી પોતાનું બધું દાનમાં આપી દેવું જોઈએ.

ચાન્દ્રાયણં ચરેત્કૃત્સ્નમનુજ્ઞાતશ્ચ તૈર્દ્વિજૈઃ । અનૃતં ન વદેત્પશ્ચાદ્ધર્મમેવ સમાચરેત્ ॥ ૨,૩૬.

બ્રાહ્મણોની મંજૂરીથી આખું ચાંદ્રાયણ વ્રત કરવું જોઈએ અને પછી ક્યારેય અસત્ય ન બોલવું, માત્ર ધર્મનું આચરણ કરવું.

તીર્થે ગત્વા ચ યઃ કોઽપિ પુનરાયાતિ વૈ ગૃહમ્ । અનુજ્ઞાતઃ સ વૈ વિપ્રૈઃ પ્રાયશ્ચિત્તમથાચરેત્ ॥ ૨,૩૬.

જે કોઈ તીર્થ જઈને પાછો ઘરે આવે છે, તેને બ્રાહ્મણોની મંજૂરીથી પ્રાયશ્ચિત કરવું જોઈએ.

દત્ત્વા વા સ્વર્ણદાનાનિ ગોમહીગજવાજિનઃ । તીર્થં યદિ લભેદ્યસ્તુ મૃત્યુકાલે સ ભાગ્યવાન્ ॥ ૨,૩૬.

મૃત્યુ સમયે જો કોઈ સુવર્ણ, ગાય, જમીન, હાથી કે ઘોડાનો દાન આપે છે અને તીર્થ પ્રાપ્ત કરે છે, તો તે ભાગ્યશાળી છે.

ગૃહાત્પ્રચલિતસ્તીર્થં મરણે સમુપસ્થિતે । પદેપદે તુ ગોદાનં યદિ હિંસા ન જાયતે ॥ ૨,૩૬.

મૃત્યુ નજીક હોય ત્યારે જો કોઈ ઘરમાંથી તીર્થ માટે નીકળે અને દરેક પગલે ગાયનું દાન કરે, તો તેને કોઈ હાનિ થતી નથી.

ગૃહે તુ યત્કૃતં પાપં તીર્થસ્નાનેન શુધ્યતિ । કુરુતે તત્ર પાપઞ્ચેદ્વજ્રલેપસમં હિ તત્ ॥ ૨,૩૬.

ઘરે કરેલું પાપ તીર્થસ્નાનથી શुद्ध થાય છે; પણ જો તીર્થમાં પાપ કરે, તો તે વજ્ર જેવું અડગ રહે છે.

ક્લિશ્યેત્સ નાત્ર સન્દેહો યાવચ્ચન્દ્રાર્કતારકમ્ । તત્ર દત્તાનિ દાનાનિ જાયન્તે ચાક્ષયાણિ વૈ ॥ ૨,૩૬.

ચાંદ્ર, સૂર્ય અને તારાઓ જેટલા દિવસ સુધી રહેશે, તેટલા દિવસ સુધી દુઃખ સહન કરવું પડે છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી. પણ ત્યાં આપેલું દાન ક્યારેય નાશ પામતું નથી.

આતુરે સતિ દાતવ્યં નિર્ધનૈરપિ માનવૈઃ । ગાવસ્તિલા હિરણ્યઞ્ચ સપ્તધાન્યં વિશેષતઃ ॥ ૨,૩૬.

જ્યારે કોઈ બીમાર હોય ત્યારે ગરીબ માણસે પણ દાન કરવું જોઈએ—ખાસ કરીને ગાય, તલ, સોનું અને સાત પ્રકારના અનાજ આપવું જોઈએ.

દાનવન્તં નરં દૃષ્ટ્વા હૃષ્ટાઃ સર્વે દિવૌકસઃ । ઋષિભિઃ સહ ધર્મણ ચિત્રગુપ્તેન સર્વદા ॥ ૨,૩૬.

જ્યારે દેવતાઓ કોઈ દાનશીલ માણસને જુએ છે ત્યારે તેઓ ઋષિઓ, ધર્મ અને ચિત્રગુપ્ત સાથે હંમેશા આનંદિત થાય છે.

આત્માયત્તં ધનં યાવત્તાવદ્વિપ્રે સમર્પયેત્ । પરાધીનં મૃતે સર્વં કૃપયા કઃ પ્રદાસ્યતિ ॥ ૨,૩૬.

જ્યાં સુધી ધન પોતાના હાથમાં હોય ત્યાં સુધી બ્રાહ્મણને આપવું જોઈએ; મૃત્યુ પછી, જ્યારે બધું પરાધીન થઈ જાય છે, ત્યારે દયાથી કોણ આપશે?

પિત્રુદ્દેશેન યઃ પુત્ત્રૈર્ધનં વિપ્રકરેઽર્પિતમ્ । આત્માનં સધનં તેન ચક્રે પુત્રપ્રપૌત્રકૈઃ ॥ ૨,૩૬.

પિતાના હિત માટે પુત્રોએ બ્રાહ્મણને જે ધન આપ્યું હોય, એથી પુત્ર અને પૌત્રો સાથે તે વ્યક્તિ અને તેનું ધન બંને સ્થિર થાય છે.

પિતુઃ શતગુણં દત્તં સહસ્રં માતુરુચ્યતે । ભગિન્યા શતસાહસ્રં સોદર્યે દત્તમક્ષયમ્ ॥ ૨,૩૬.

પિતાના નામે આપેલું દાન સો ગણું, માતાના નામે હજાર ગણું અને પોતાની બહેનના નામે લાખ ગણું અને ક્યારેય નાશ ન પામે એવું કહેવાય છે.

યદિ લોભાન્ન યચ્છન્તિ પ્રમાદાન્મોહતોઽપિ વા । મૃતાઃ શોચન્તિ તે સર્વે કદર્યાઃ પાપિનસ્ત્વિતિ ॥ ૨,૩૬.

જો લોભ, બેદરકારી કે મોહથી દાન ન આપે, તો એ બધા કંજુષ અને પાપી લોકો મૃત્યુ પછી દુઃખી થાય છે.

અતિક્લેશેન લબ્ધસ્ય પ્રકૃત્યા ચઞ્ચલસ્ય ચ । ગતિરેકૈવ વિત્તસ્ય દાનમન્યા વિપત્તયઃ ॥ ૨,૩૬.

ઘણાં કષ્ટે મળેલું અને સ્વભાવથી ચંચળ ધનનું સાચું માર્ગ માત્ર દાન છે; બીજાં બધા રસ્તા વિનાશ તરફ જાય છે.

મૃત્યુઃ શરીગોપ્તારં વસુરક્ષં વસુન્ધરા । દુશ્ચારિણીવ હસતિ સ્વપતિં પુત્રવત્સલમ્ ॥ ૨,૩૬.

મૃત્યુ શરીરનું રક્ષણ કરનાર, ધન સંગ્રહ કરનાર અને ધરતી પર પણ હસે છે—જેમ દુષ્ટ પત્ની પોતાના પ્રેમાળ પતિ પર હસે છે તેમ.

ઉદાસે ધાર્મિકઃ સૌમ્યઃ પ્રાપ્યાપિ વિપુલં ધનમ્ । તૃણવન્મન્યતે તાર્ક્ષ્ય આત્માનં વિત્તમપ્યથ ॥ ૨,૩૬.

તાર્ક્ષ્ય, ધર્મનિષ્ઠ અને સૌમ્ય માણસને મોટું ધન મળ્યા પછી પણ પોતે અને પોતાનું ધન બંને તૃણ સમાન લાગે છે.

ન ચૈવોપદ્રવાસ્તસ્ય મોહજાલો ન ચૈવ હિ । મૃત્યુકાલે ન ચ ભયં યમદૂતસમુદ્ભવમ્ ॥ ૨,૩૬.

એ માણસને કોઈ દુઃખ, મોહનું જાળ કે મૃત્યુ સમયે યમદૂતથી થતું કોઈ ભય નથી.

સમાઃ સહસ્રાણિ ચ સપ્ત વૈ જલે દશૈકમગ્નૌ પવને ચ ષોડશ । મહાહવે પષ્ટિરશીતિર્ગોગૃહે અનાશકે કાશ્યપ ચાક્ષયા ગતિઃ ॥ ૨,૩૬.

પાણીમાં સાત હજાર વર્ષ, અગ્નિમાં અગિયાર, પવનમાં સોળ, મહાયુદ્ધમાં છ્યાસી અને ગૌશાળા કે દુર્ભિક્ષમાં અનંત વર્ષ સુધી, કાશ્યપ, એ ફળ ક્યારેય નાશ પામતું નથી.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૩૭ તાર્ક્ષ્ય ઉવાચ । ઉદકુમ્ભપ્રદાનં મે કથયસ્વ યથાતથમ્ । વિધિના કેન કર્તવ્યા કૃતિરેષા જનાર્દન ॥ ૨,૩૭.

તાર્ક્ષ્યે કહ્યું: હે જનાર્દન, ઉદકુંભ દાન કેવી રીતે કરવું એ મને સાચી રીતે કહો—કયા વિધિથી આ વિધિ કરવી જોઈએ?

કિંલક્ષણાઃ કેન પૂર્ણાઃ કસ્ય દેયા જનાર્દન । કસ્મિન્ કાલે પ્રદાતવ્યા પ્રેતતૃપ્તિપ્રસાધકાઃ ॥ ૨,૩૭.

હે જનાર્દન, એ કયા લક્ષણવાળા હોવા જોઈએ, કઈ વસ્તુથી ભરેલા હોવા જોઈએ, કોને આપવાના અને કયારે આપવાના? એ દાનથી પિતૃઓને સંતોષ કેવી રીતે મળે છે?

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । સત્યં પુનઃ પ્રવક્ષ્યામિ ઉદકુમ્ભપ્રદાનકમ્ । પ્રેતોદ્દેશેન દાતવ્યા અન્નપાનીયસંયુતાઃ । વિશેષેણ મહાપક્ષિન્ પ્રેતમુક્તિપ્રદાયકાઃ ॥ ૨,૩૭.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: હું ફરીથી ઉદકુંભ દાન વિશે સાચું કહું છું. પિતૃઓના હિત માટે, અન્ન અને પાણીથી ભરેલા ઉદકુંભ આપવાના—ખાસ કરીને, હે મહાપક્ષી, એ પિતૃઓને મુક્તિ આપે છે.

દ્વાદશાહે ચ પણ્માસે ત્રૈપક્ષે વાપિ વત્સરે । ઉદકુમ્ભાઃ પ્રદાતવ્યા માર્ગે તસ્ય સુખાય વૈ ॥ ૨,૩૭.

બારમું દિવસે, છઠ્ઠા મહિનામાં, ત્રણ પખવાડિયામાં એકવાર અથવા વર્ષમાં—પિતૃઓના માર્ગે સુખ માટે ઉદકુંભ આપવો જોઈએ.

અહન્યહનિ દાતવ્યા ઉદકુમ્ભાસ્તિલૈર્યુતાઃ । સુલિપ્તે ભૂમિભાગે તુ પક્કાન્નજલપૂરિતાઃ ॥ ૨,૩૭.

દરરોજ તલ સાથે ઉદકુંભ આપવો, સારી રીતે લિપેલા જમીન પર, પક્વ અન્ન અને પાણીથી ભરેલા રાખવા જોઈએ.

પ્રેતસ્ય તત્ર દાતવ્યં ભાજનઞ્ચ યદૃચ્છયા । સુપ્રીતસ્તેન દત્તેન પ્રેતો યામ્યૈઃ સ ગચ્છતિ ॥ ૨,૩૭.

પિતૃ માટે ત્યાં પોતાની શક્તિ પ્રમાણે પાત્ર આપવું જોઈએ; એ દાનથી પિતૃ પ્રસન્ન થઈને યમદૂત સાથે આગળ જાય છે.

દ્વાદશાહે વિશેષેણ ઉદકમ્ભાન્ પ્રદાપયેત્ । વિધિના તત્ર સઙ્કલ્પય ઘટાન્ દ્વાદશસંખ્યકાન્ ॥ ૨,૩૭.

દ્વાદશમ દિવસે ખાસ કરીને, વિધિ પ્રમાણે બાર પાણીના ઘડા આપવાના સંકલ્પ કરવો જોઈએ.

એકાષિ બર્ધની તત્ર પક્વાન્નફલપૂરિતા । વિષ્ણુમુદ્દિશ્ય દાતવ્યા સંકલ્પ્ય બ્રાહ્મણે શુભે ॥ ૨,૩૭.

ત્યાં એક મોટો વાસણ, જેમાં પાકેલું ભોજન અને ફળ ભરેલા હોય, શુભ બ્રાહ્મણને વિષ્ણુને અર્પણ કરવાનો સંકલ્પ કરીને આપવો જોઈએ.