ગરુડપુરાણમ્

તીર્થે ગૃહે વા સંન્યાસં નીત્વા ચેન્મ્રિયતે યદિ । પ્રત્યહં લભતે સોઽપિ પૂર્વોક્તં દ્વિગુણં ફલમ્ ॥ ૨,૩૬.

તીર્થમાં કે ઘરમાં સંન્યાસ લીધા પછી જો મૃત્યુ આવે, તો તે વ્યક્તિને રોજે રોજ અગાઉ જણાવેલ ફળનું દ્વિગુણું ફળ મળે છે.

મહારોગોપપત્તૌ ચ ગૃહીતેઽનશને કૃતે । પુનર્ન જાયતે રોગો દેવવદ્ધિ વિરાજતે ॥ ૨,૩૬.

જ્યારે મોટો રોગ થાય અને ઉપવાસ કરવામાં આવે, ત્યારે રોગ પાછો આવતો નથી અને માણસ દેવ જેવો તેજસ્વી બને છે.

ય આતુરઃ સન્ સન્ન્યાસં ગૃહ્ણાતિ યદિ માનવઃ । પુનર્ન જાયતે ભૂમૌ સંસારે દુઃ ખસાગરે ॥ ૨,૩૬.

જે માણસ બીમાર હોય ત્યારે સંન્યાસ લે છે, તે ફરીથી પૃથ્વી પર દુઃખના સાગરમાં જન્મતો નથી.

અહન્યહનિ દાતવ્યં બ્રાહ્મણાનાઞ્ચ ભોજનમ્ । તિલપાત્રં યથાશક્તિ દીપદાનં સુરાર્ચનમ્ ॥ ૨,૩૬.

દરરોજ બ્રાહ્મણોને ભોજન આપવું જોઈએ અને શક્તિ પ્રમાણે તિલથી ભરેલું વાસણ, દીવો અને દેવતાઓની પૂજા કરવી જોઈએ.

એવં વૃત્તસ્ય દહ્યન્તે પાપાન્યુચ્ચાવચાનિ ચ । મૃતો મુક્તિમવાપ્નોતિ યથા સર્વે મહર્ષયઃ ॥ ૨,૩૬.

આ રીતે જીવન વિતાવનારના બધા મોટા-નાના પાપો ભસ્મ થઈ જાય છે; મૃત્યુ પછી તેને મુક્તિ મળે છે, જેમ મહર્ષિઓને મળી હતી.

તસ્માદનશનં નૄણાં વૈકુણ્ઠપદદાયકમ્ । તસ્માત્સ્વસ્થે ચોત્તરે વા સાધયેન્મોક્ષલક્ષણમ્ ॥ ૨,૩૬.

માટે ઉપવાસ મનુષ્યોને વૈકુંઠ ધામ આપે છે; તેથી સ્વસ્થ હોય કે જીવનના અંતે હોય, મુક્તિ માટે પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.

પુત્ત્રદ્રવ્યાદિ સન્ત્યજ્ય તીર્થં વ્રજતિ યો નરઃ । બ્રહ્માદ્યા દેવતાસ્તસ્ય ભવેયુસ્તુષ્ટિપુષ્ટિદાઃ ॥ ૨,૩૬.

જે માણસ પુત્ર, ધન વગેરે ત્યજીને તીર્થયાત્રા કરે છે, તેને બ્રહ્મા સહિતના દેવતાઓ સંતોષ અને પોષણ આપે છે.

યસ્તીર્થસંમુખો ભૂત્વા વ્રતે હ્યનશને કૃતે । ચેન્મ્રિયેતાન્તરાલેઽપિ ઋષીણાં મણ્ડલે વસેત્ ॥ ૨,૩૬.

જે તીર્થયાત્રા માટે નીકળી અને ઉપવાસનું વ્રત ધારણ કરે છે, અને રસ્તામાં મૃત્યુ પામે છે, તે ઋષિઓના મંડળમાં વસે છે.

વ્રતં નિરશન કૃત્વા સ્વગૃહેઽપિ મૃતો યદિ । સ્વકુલાનિ પરિત્યજ્ય એકાકી વિચરેદ્દિવિ ॥ ૨,૩૬.

જે ઉપવાસનું વ્રત કરીને પોતાના ઘરમાં જ મૃત્યુ પામે છે, તે પોતાનું કુટુંબી છોડીને એકલો સ્વર્ગમાં ફરતો રહે છે.

અન્નઞ્ચૈવ તથા તોયં પરિત્યજ્ય નરો યદિ । પીતમત્પાદતોયશ્ચ ન પુનર્જાયતે ક્ષિતૌ ॥ ૨,૩૬.

જે માણસ અન્ન અને પાણી ત્યજીને ફક્ત મારા પાદપદનું જલ પીવે છે, તે પૃથ્વી પર ફરી જન્મતો નથી.

કૃત્ત્યાસીનન્તત્તીર્થગતં રક્ષન્તિ વનદેવતાઃ । યમદૂતા વિશેષેણ ન યામ્યાસ્તસ્ય પાર્શ્વગાઃ ॥ ૨,૩૬.

જે કેશ મુંડાવી તીર્થમાં જાય છે, તેને વનદેવતાઓ ખાસ રક્ષા કરે છે; યમદૂત તેના નજીક આવતાં નથી.

તીર્થસેવી નરો યસ્તુ સર્વકિલ્બિષવર્જિતઃ । તત્ર મ્રિયતે દહ્યેત તત્તીર્થફલભાગ્ભવેત્ ॥ ૨,૩૬.

જે માણસ તીર્થની સેવા કરે છે અને બધા પાપોથી મુક્ત છે, અને ત્યાં મૃત્યુ પામે છે, તે તીર્થફળનો ભાગીદાર બને છે.

સેવિતેઽપિ સદા તથિ હ્યન્યત્ર મ્રિયતે યદિ । શુભે દેશે કુલે ધીમાન્ સ ભવેદ્વેદવિદ્દ્વિજઃ ॥ ૨,૩૬.

જો કોઈ સતત તીર્થસેવા કરે છે પણ બીજે ક્યાંક મૃત્યુ પામે છે, તો તે શુભ દેશ અને કુળમાં વિદ્વાન, વેદજ્ઞ બ્રાહ્મણ બની જન્મે છે.

કૃત્વા નિરશનં તાર્ક્ષ્ય પુનર્જીવતિ માનવઃ । બ્રાહ્મણાન્ સ સમાહૂય સર્વસ્વં યત્પરિત્યજેત્ ॥ ૨,૩૬.

તાર્ક્ષ્ય, જો કોઈ ઉપવાસ કરીને ફરી જીવતો થાય, તો તેને બ્રાહ્મણોને બોલાવી પોતાનું બધું દાનમાં આપી દેવું જોઈએ.

ચાન્દ્રાયણં ચરેત્કૃત્સ્નમનુજ્ઞાતશ્ચ તૈર્દ્વિજૈઃ । અનૃતં ન વદેત્પશ્ચાદ્ધર્મમેવ સમાચરેત્ ॥ ૨,૩૬.

બ્રાહ્મણોની મંજૂરીથી આખું ચાંદ્રાયણ વ્રત કરવું જોઈએ અને પછી ક્યારેય અસત્ય ન બોલવું, માત્ર ધર્મનું આચરણ કરવું.

તીર્થે ગત્વા ચ યઃ કોઽપિ પુનરાયાતિ વૈ ગૃહમ્ । અનુજ્ઞાતઃ સ વૈ વિપ્રૈઃ પ્રાયશ્ચિત્તમથાચરેત્ ॥ ૨,૩૬.

જે કોઈ તીર્થ જઈને પાછો ઘરે આવે છે, તેને બ્રાહ્મણોની મંજૂરીથી પ્રાયશ્ચિત કરવું જોઈએ.

દત્ત્વા વા સ્વર્ણદાનાનિ ગોમહીગજવાજિનઃ । તીર્થં યદિ લભેદ્યસ્તુ મૃત્યુકાલે સ ભાગ્યવાન્ ॥ ૨,૩૬.

મૃત્યુ સમયે જો કોઈ સુવર્ણ, ગાય, જમીન, હાથી કે ઘોડાનો દાન આપે છે અને તીર્થ પ્રાપ્ત કરે છે, તો તે ભાગ્યશાળી છે.

ગૃહાત્પ્રચલિતસ્તીર્થં મરણે સમુપસ્થિતે । પદેપદે તુ ગોદાનં યદિ હિંસા ન જાયતે ॥ ૨,૩૬.

મૃત્યુ નજીક હોય ત્યારે જો કોઈ ઘરમાંથી તીર્થ માટે નીકળે અને દરેક પગલે ગાયનું દાન કરે, તો તેને કોઈ હાનિ થતી નથી.

ગૃહે તુ યત્કૃતં પાપં તીર્થસ્નાનેન શુધ્યતિ । કુરુતે તત્ર પાપઞ્ચેદ્વજ્રલેપસમં હિ તત્ ॥ ૨,૩૬.

ઘરે કરેલું પાપ તીર્થસ્નાનથી શुद्ध થાય છે; પણ જો તીર્થમાં પાપ કરે, તો તે વજ્ર જેવું અડગ રહે છે.

ક્લિશ્યેત્સ નાત્ર સન્દેહો યાવચ્ચન્દ્રાર્કતારકમ્ । તત્ર દત્તાનિ દાનાનિ જાયન્તે ચાક્ષયાણિ વૈ ॥ ૨,૩૬.

ચાંદ્ર, સૂર્ય અને તારાઓ જેટલા દિવસ સુધી રહેશે, તેટલા દિવસ સુધી દુઃખ સહન કરવું પડે છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી. પણ ત્યાં આપેલું દાન ક્યારેય નાશ પામતું નથી.

આતુરે સતિ દાતવ્યં નિર્ધનૈરપિ માનવૈઃ । ગાવસ્તિલા હિરણ્યઞ્ચ સપ્તધાન્યં વિશેષતઃ ॥ ૨,૩૬.

જ્યારે કોઈ બીમાર હોય ત્યારે ગરીબ માણસે પણ દાન કરવું જોઈએ—ખાસ કરીને ગાય, તલ, સોનું અને સાત પ્રકારના અનાજ આપવું જોઈએ.

દાનવન્તં નરં દૃષ્ટ્વા હૃષ્ટાઃ સર્વે દિવૌકસઃ । ઋષિભિઃ સહ ધર્મણ ચિત્રગુપ્તેન સર્વદા ॥ ૨,૩૬.

જ્યારે દેવતાઓ કોઈ દાનશીલ માણસને જુએ છે ત્યારે તેઓ ઋષિઓ, ધર્મ અને ચિત્રગુપ્ત સાથે હંમેશા આનંદિત થાય છે.

આત્માયત્તં ધનં યાવત્તાવદ્વિપ્રે સમર્પયેત્ । પરાધીનં મૃતે સર્વં કૃપયા કઃ પ્રદાસ્યતિ ॥ ૨,૩૬.

જ્યાં સુધી ધન પોતાના હાથમાં હોય ત્યાં સુધી બ્રાહ્મણને આપવું જોઈએ; મૃત્યુ પછી, જ્યારે બધું પરાધીન થઈ જાય છે, ત્યારે દયાથી કોણ આપશે?

પિત્રુદ્દેશેન યઃ પુત્ત્રૈર્ધનં વિપ્રકરેઽર્પિતમ્ । આત્માનં સધનં તેન ચક્રે પુત્રપ્રપૌત્રકૈઃ ॥ ૨,૩૬.

પિતાના હિત માટે પુત્રોએ બ્રાહ્મણને જે ધન આપ્યું હોય, એથી પુત્ર અને પૌત્રો સાથે તે વ્યક્તિ અને તેનું ધન બંને સ્થિર થાય છે.

પિતુઃ શતગુણં દત્તં સહસ્રં માતુરુચ્યતે । ભગિન્યા શતસાહસ્રં સોદર્યે દત્તમક્ષયમ્ ॥ ૨,૩૬.

પિતાના નામે આપેલું દાન સો ગણું, માતાના નામે હજાર ગણું અને પોતાની બહેનના નામે લાખ ગણું અને ક્યારેય નાશ ન પામે એવું કહેવાય છે.

યદિ લોભાન્ન યચ્છન્તિ પ્રમાદાન્મોહતોઽપિ વા । મૃતાઃ શોચન્તિ તે સર્વે કદર્યાઃ પાપિનસ્ત્વિતિ ॥ ૨,૩૬.

જો લોભ, બેદરકારી કે મોહથી દાન ન આપે, તો એ બધા કંજુષ અને પાપી લોકો મૃત્યુ પછી દુઃખી થાય છે.

અતિક્લેશેન લબ્ધસ્ય પ્રકૃત્યા ચઞ્ચલસ્ય ચ । ગતિરેકૈવ વિત્તસ્ય દાનમન્યા વિપત્તયઃ ॥ ૨,૩૬.

ઘણાં કષ્ટે મળેલું અને સ્વભાવથી ચંચળ ધનનું સાચું માર્ગ માત્ર દાન છે; બીજાં બધા રસ્તા વિનાશ તરફ જાય છે.

મૃત્યુઃ શરીગોપ્તારં વસુરક્ષં વસુન્ધરા । દુશ્ચારિણીવ હસતિ સ્વપતિં પુત્રવત્સલમ્ ॥ ૨,૩૬.

મૃત્યુ શરીરનું રક્ષણ કરનાર, ધન સંગ્રહ કરનાર અને ધરતી પર પણ હસે છે—જેમ દુષ્ટ પત્ની પોતાના પ્રેમાળ પતિ પર હસે છે તેમ.

ઉદાસે ધાર્મિકઃ સૌમ્યઃ પ્રાપ્યાપિ વિપુલં ધનમ્ । તૃણવન્મન્યતે તાર્ક્ષ્ય આત્માનં વિત્તમપ્યથ ॥ ૨,૩૬.

તાર્ક્ષ્ય, ધર્મનિષ્ઠ અને સૌમ્ય માણસને મોટું ધન મળ્યા પછી પણ પોતે અને પોતાનું ધન બંને તૃણ સમાન લાગે છે.