ગરુડપુરાણમ્

(અથ શવાવિધિઃ) । શવસ્ય શિબિકાયાં કરચરણબન્ધનં તત્ર કર્તવ્યમ્ । એવં ચેન્ન વિધાનં વિધીયતે તત્પિશાચપરિભવનમ્ ॥ ૨,૩૫.

(હવે મૃતદેહની વિધિ:) મૃતદેહને શિબિકા પર રાખીને તેના હાથ-પગ બાંધવા જોઈએ; જો આ વિધિ ન કરવામાં આવે, તો પિશાચો દ્વારા તકલીફ થાય છે.

સંજાયતે રજન્યાઞ્ચ શવનિર્ગમને રાષ્ટ્રં ભયશૂન્યમ્ । શવં ન મુઞ્ચેત મુચ્યતે ચેત્દુઃ સ્પર્શાદ્દુર્ગતિર્ભવેત્ ॥ ૨,૩૫.

મૃતદેહ રાત્રે બહાર લઈ જવામાં આવે તો દેશમાં ભય દૂર થાય છે; મૃતદેહ છોડવું નહીં, અને જો છોડી દેવામાં આવે તો સ્પર્શથી દુઃખ આવે છે.

ગ્રામમધ્યે સ્થિતે પ્રેતે શ્રુતે ભુઙ્ક્તે યદૃચ્છયા । તદન્નં માંસવજ્જ્ઞેયં તત્તોયં રુધિરોપમમ્ ॥ ૨,૩૫.

ગામમાં મૃતદેહ રહેલો હોય અને કોઈ એ જાણીને ખાય, તો એ ખોરાક માંસ જેવો ગણવો, અને એ પાણી રક્ત સમાન માનવું.

(૩૫.૪૫) જ્ઞાતિસમ્બન્ધિનામેવં વ્યવહારઃ ખગેશ્વર । વિલુપ્ય જ્ઞાતિધર્મઞ્ચ પ્રેતપાપેન લિપ્યતે ॥ ૨,૩૫.

પંખીઓના રાજા, આ જ રીતે જ્ઞાતિ-સબંધીઓ માટે વ્યવહાર છે; જો કોઈ જ્ઞાતિ-ધર્મનો ભંગ કરે, તો તે પ્રેતપાપથી લિપ્ત થાય છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૩૬ તાર્ક્ષ્યૌવાચ । કસ્માદનશનં પુણ્યમક્ષય્યગતિદાયકમ્ । સ્વગૃહન્તુ પરિત્યજ્ય તીર્થે વૈ મ્રિયતે યદિ ॥ ૨,૩૬.

તાર્ક્ષ્યએ પૂછ્યું: ઉપવાસ કેમ પુણ્યદાયક છે અને અક્ષય ગતિ આપે છે? જો કોઈ પોતાનું ઘર છોડીને તીર્થમાં મૃત્યુ પામે, તો શું ફળ મળે છે?

અપ્રાપ્ય તીર્થં મ્રિયતે ગૃહે વા મૃત્યુ માગતઃ । બૂત્વા કુટીચરો યસ્તુ સ કાં ગતિમવાપ્નુયાત્ ॥ ૨,૩૬.

જો કોઈ તીર્થમાં પહોંચી ન શકે અને ઘર પર જ મૃત્યુ આવે, અને તે કુટીચર બની જાય, તો તેને કઈ ગતિ મળે છે?

સંન્યાસં કુરુતે યસ્તુ તીર્થે વાપિ ગૃહેઽપિ વા । કથં તસ્ય પ્રકર્તવ્યમપ્રાપ્તનિધનેઽપિ વા ॥ ૨,૩૬.

જો કોઈ તીર્થમાં કે ઘરમાં સંન્યાસ લે, તો તેની વિધિ કેવી રીતે કરવી, જો મૃત્યુ પૂર્ણ વિધિ પહેલાં આવે તો?

નિયમે ચેત્કૃતે દેવ ચિત્તભઙ્ગો હિ જાયતે । કેન તસ્ય ભવેત્સિદ્ધિઃ કૃતેનાપ્યકૃતેન વા ॥ ૨,૩૬.

દેવ, જો નિયમ લીધા પછી મન ભટકે, તો પૂર્ણ કે અપૂર્ણ નિયમથી તેને કેવી રીતે સિદ્ધિ મળે?

શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । કૃત્વા નિરશનં યો વૈ મૃત્યુમાપ્નોતિ કોઽપિ ચેત્ । માનુપીં તનુમુત્સૃજ્ય મમ તુલ્યો વિરાજતે ॥ ૨,૩૬.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: જે કોઈ ઉપવાસ કરીને મૃત્યુ પામે છે, તે માનવ દેહ છોડીને મારી સમાન તેજથી પ્રકાશિત થાય છે.

યાવન્ત્યહાનિ જીવેત્વ્રતે નિરશને કૃતે । ક્રતુભિસ્તાનિ તુલ્યાનિ સમગ્રવદક્ષિણૈઃ ॥ ૨,૩૬.

જે દિવસો સુધી ઉપવાસ રાખીને જીવતો રહે છે, એ બધા દિવસો પૂર્ણ દાન સાથે યજ્ઞના ફળ સમાન છે.

તીર્થે ગૃહે વા સંન્યાસં નીત્વા ચેન્મ્રિયતે યદિ । પ્રત્યહં લભતે સોઽપિ પૂર્વોક્તં દ્વિગુણં ફલમ્ ॥ ૨,૩૬.

તીર્થમાં કે ઘરમાં સંન્યાસ લીધા પછી જો મૃત્યુ આવે, તો તે વ્યક્તિને રોજે રોજ અગાઉ જણાવેલ ફળનું દ્વિગુણું ફળ મળે છે.

મહારોગોપપત્તૌ ચ ગૃહીતેઽનશને કૃતે । પુનર્ન જાયતે રોગો દેવવદ્ધિ વિરાજતે ॥ ૨,૩૬.

જ્યારે મોટો રોગ થાય અને ઉપવાસ કરવામાં આવે, ત્યારે રોગ પાછો આવતો નથી અને માણસ દેવ જેવો તેજસ્વી બને છે.

ય આતુરઃ સન્ સન્ન્યાસં ગૃહ્ણાતિ યદિ માનવઃ । પુનર્ન જાયતે ભૂમૌ સંસારે દુઃ ખસાગરે ॥ ૨,૩૬.

જે માણસ બીમાર હોય ત્યારે સંન્યાસ લે છે, તે ફરીથી પૃથ્વી પર દુઃખના સાગરમાં જન્મતો નથી.

અહન્યહનિ દાતવ્યં બ્રાહ્મણાનાઞ્ચ ભોજનમ્ । તિલપાત્રં યથાશક્તિ દીપદાનં સુરાર્ચનમ્ ॥ ૨,૩૬.

દરરોજ બ્રાહ્મણોને ભોજન આપવું જોઈએ અને શક્તિ પ્રમાણે તિલથી ભરેલું વાસણ, દીવો અને દેવતાઓની પૂજા કરવી જોઈએ.

એવં વૃત્તસ્ય દહ્યન્તે પાપાન્યુચ્ચાવચાનિ ચ । મૃતો મુક્તિમવાપ્નોતિ યથા સર્વે મહર્ષયઃ ॥ ૨,૩૬.

આ રીતે જીવન વિતાવનારના બધા મોટા-નાના પાપો ભસ્મ થઈ જાય છે; મૃત્યુ પછી તેને મુક્તિ મળે છે, જેમ મહર્ષિઓને મળી હતી.

તસ્માદનશનં નૄણાં વૈકુણ્ઠપદદાયકમ્ । તસ્માત્સ્વસ્થે ચોત્તરે વા સાધયેન્મોક્ષલક્ષણમ્ ॥ ૨,૩૬.

માટે ઉપવાસ મનુષ્યોને વૈકુંઠ ધામ આપે છે; તેથી સ્વસ્થ હોય કે જીવનના અંતે હોય, મુક્તિ માટે પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.

પુત્ત્રદ્રવ્યાદિ સન્ત્યજ્ય તીર્થં વ્રજતિ યો નરઃ । બ્રહ્માદ્યા દેવતાસ્તસ્ય ભવેયુસ્તુષ્ટિપુષ્ટિદાઃ ॥ ૨,૩૬.

જે માણસ પુત્ર, ધન વગેરે ત્યજીને તીર્થયાત્રા કરે છે, તેને બ્રહ્મા સહિતના દેવતાઓ સંતોષ અને પોષણ આપે છે.

યસ્તીર્થસંમુખો ભૂત્વા વ્રતે હ્યનશને કૃતે । ચેન્મ્રિયેતાન્તરાલેઽપિ ઋષીણાં મણ્ડલે વસેત્ ॥ ૨,૩૬.

જે તીર્થયાત્રા માટે નીકળી અને ઉપવાસનું વ્રત ધારણ કરે છે, અને રસ્તામાં મૃત્યુ પામે છે, તે ઋષિઓના મંડળમાં વસે છે.

વ્રતં નિરશન કૃત્વા સ્વગૃહેઽપિ મૃતો યદિ । સ્વકુલાનિ પરિત્યજ્ય એકાકી વિચરેદ્દિવિ ॥ ૨,૩૬.

જે ઉપવાસનું વ્રત કરીને પોતાના ઘરમાં જ મૃત્યુ પામે છે, તે પોતાનું કુટુંબી છોડીને એકલો સ્વર્ગમાં ફરતો રહે છે.

અન્નઞ્ચૈવ તથા તોયં પરિત્યજ્ય નરો યદિ । પીતમત્પાદતોયશ્ચ ન પુનર્જાયતે ક્ષિતૌ ॥ ૨,૩૬.

જે માણસ અન્ન અને પાણી ત્યજીને ફક્ત મારા પાદપદનું જલ પીવે છે, તે પૃથ્વી પર ફરી જન્મતો નથી.

કૃત્ત્યાસીનન્તત્તીર્થગતં રક્ષન્તિ વનદેવતાઃ । યમદૂતા વિશેષેણ ન યામ્યાસ્તસ્ય પાર્શ્વગાઃ ॥ ૨,૩૬.

જે કેશ મુંડાવી તીર્થમાં જાય છે, તેને વનદેવતાઓ ખાસ રક્ષા કરે છે; યમદૂત તેના નજીક આવતાં નથી.

તીર્થસેવી નરો યસ્તુ સર્વકિલ્બિષવર્જિતઃ । તત્ર મ્રિયતે દહ્યેત તત્તીર્થફલભાગ્ભવેત્ ॥ ૨,૩૬.

જે માણસ તીર્થની સેવા કરે છે અને બધા પાપોથી મુક્ત છે, અને ત્યાં મૃત્યુ પામે છે, તે તીર્થફળનો ભાગીદાર બને છે.

સેવિતેઽપિ સદા તથિ હ્યન્યત્ર મ્રિયતે યદિ । શુભે દેશે કુલે ધીમાન્ સ ભવેદ્વેદવિદ્દ્વિજઃ ॥ ૨,૩૬.

જો કોઈ સતત તીર્થસેવા કરે છે પણ બીજે ક્યાંક મૃત્યુ પામે છે, તો તે શુભ દેશ અને કુળમાં વિદ્વાન, વેદજ્ઞ બ્રાહ્મણ બની જન્મે છે.

કૃત્વા નિરશનં તાર્ક્ષ્ય પુનર્જીવતિ માનવઃ । બ્રાહ્મણાન્ સ સમાહૂય સર્વસ્વં યત્પરિત્યજેત્ ॥ ૨,૩૬.

તાર્ક્ષ્ય, જો કોઈ ઉપવાસ કરીને ફરી જીવતો થાય, તો તેને બ્રાહ્મણોને બોલાવી પોતાનું બધું દાનમાં આપી દેવું જોઈએ.

ચાન્દ્રાયણં ચરેત્કૃત્સ્નમનુજ્ઞાતશ્ચ તૈર્દ્વિજૈઃ । અનૃતં ન વદેત્પશ્ચાદ્ધર્મમેવ સમાચરેત્ ॥ ૨,૩૬.

બ્રાહ્મણોની મંજૂરીથી આખું ચાંદ્રાયણ વ્રત કરવું જોઈએ અને પછી ક્યારેય અસત્ય ન બોલવું, માત્ર ધર્મનું આચરણ કરવું.

તીર્થે ગત્વા ચ યઃ કોઽપિ પુનરાયાતિ વૈ ગૃહમ્ । અનુજ્ઞાતઃ સ વૈ વિપ્રૈઃ પ્રાયશ્ચિત્તમથાચરેત્ ॥ ૨,૩૬.

જે કોઈ તીર્થ જઈને પાછો ઘરે આવે છે, તેને બ્રાહ્મણોની મંજૂરીથી પ્રાયશ્ચિત કરવું જોઈએ.

દત્ત્વા વા સ્વર્ણદાનાનિ ગોમહીગજવાજિનઃ । તીર્થં યદિ લભેદ્યસ્તુ મૃત્યુકાલે સ ભાગ્યવાન્ ॥ ૨,૩૬.

મૃત્યુ સમયે જો કોઈ સુવર્ણ, ગાય, જમીન, હાથી કે ઘોડાનો દાન આપે છે અને તીર્થ પ્રાપ્ત કરે છે, તો તે ભાગ્યશાળી છે.

ગૃહાત્પ્રચલિતસ્તીર્થં મરણે સમુપસ્થિતે । પદેપદે તુ ગોદાનં યદિ હિંસા ન જાયતે ॥ ૨,૩૬.

મૃત્યુ નજીક હોય ત્યારે જો કોઈ ઘરમાંથી તીર્થ માટે નીકળે અને દરેક પગલે ગાયનું દાન કરે, તો તેને કોઈ હાનિ થતી નથી.

ગૃહે તુ યત્કૃતં પાપં તીર્થસ્નાનેન શુધ્યતિ । કુરુતે તત્ર પાપઞ્ચેદ્વજ્રલેપસમં હિ તત્ ॥ ૨,૩૬.

ઘરે કરેલું પાપ તીર્થસ્નાનથી શुद्ध થાય છે; પણ જો તીર્થમાં પાપ કરે, તો તે વજ્ર જેવું અડગ રહે છે.