ગરુડપુરાણમ્

આત્મા શમ્ભુઃ શિવા ગૌરી શક્રઃ સુરગણૈઃ સહ । તસ્માચ્છય્યાપ્રદાનેન સૈષ આત્મા પ્રસીદતુ ॥ ૨,૩૪.

આત્મા એટલે શંભુ, શિવા એટલે ગૌરી અને શક્ર દેવતાઓ સાથે છે; તેથી, આ શૈયાનું દાન આપવાથી આ આત્મા પ્રસન્ન થાય.

આચાર્યાય પ્રદાતવ્યા બ્રાહ્મણાય કુટુમ્બિને । ગૃહીતે બ્રાહ્મણસ્તત્ર કોઽદાદિતિ ચ કીર્તયેત્ ॥ ૨,૩૪.

આ દાન આચાર્ય કે ગૃહસ્થ બ્રાહ્મણને આપવું જોઈએ; જ્યારે બ્રાહ્મણે સ્વીકારી લે, ત્યારે 'હવે કોણ આપશે?' એવું જાહેર કરવું જોઈએ.

તતઃ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય પ્રણિપત્ય વિસર્જયેત્ । વિધિનાનેન વૈ પક્ષિન્ દાનમેકસ્ય દાપયેત્ ॥ ૨,૩૪.

પછી, પ્રદક્ષિણ કરીને અને વંદન કરીને તેને વિદાય આપવી જોઈએ; હે પક્ષી, આ વિધિ પ્રમાણે દાન એક જ વ્યક્તિને આપવું જોઈએ.

બહુભ્યો ન પ્રદેયાનિ ગૌર્ગૃહં શયનં સ્ત્રિયઃ । વિભક્તદક્ષિણા હ્યેતે દાતારં પાતયન્તિ હિ ॥ ૨,૩૪.

ગાય, ઘર, શૈયા કે સ્ત્રી — આ વસ્તુઓ બહુ લોકોને આપવી નહીં; ભાગેલીSouth દક્ષિણાથી આપશો તો તે દાતા માટે વિનાશ લાવે છે.

એવં યો વિતરેત્તાર્ક્ષ્ય શૃણુ તસ્ય ચ યત્ફલમ્ । સાગ્રં વર્ષશતં દિવ્યં સ્વર્ગલોકે મહીયતે ॥ ૨,૩૪.

હે તાર્ક્ષ્ય, જે આ રીતે દાન આપે છે, તેનું ફળ સાંભળ — તે સ્વર્ગલોકમાં પૂરા સો દિવ્ય વર્ષ સુધી સન્માન પામે છે.

યત્પુણ્યન્તુ વ્યતીપાતે કાર્તિક્યામયનદ્વયે । દ્વારકાયાન્તુ યત્પુણ્યં ચન્દ્રસૂર્યગ્રહે તથા ॥ ૨,૩૪.

વ્યતીપાત, કાર્તિકી, બંને અયન, દ્વારકામાં ચંદ્ર કે સૂર્ય ગ્રહણ સમયે જે પુણ્ય મળે છે —

પ્રયાગે નૈમિષે યચ્ચ કુરુક્ષેત્રે તર્થાબુદે । ગઙ્ગાયાં યમુનાયાઞ્ચ સિન્ધુસાગરસંગમે ॥ ૨,૩૪.

પ્રયાગ, નૈમિષ, કુરુક્ષેત્ર, પુષ્કર, ગંગા અને યમુના સંગમ, કે સિંધુ અને સાગર સંગમ પર જે પુણ્ય મળે છે —

તેષુ યદ્દીયતે દાનં તસ્માદપ્યધિકન્ત્વિદમ્ । એતચ્છય્યાપ્રદાનસ્ય નાપ્નોતિ ષોડશીં કલામ્ ॥ ૨,૩૪.

આ બધાં સ્થળોએ જે દાન આપવું, એ કરતાં આ શૈયા દાનનું પુણ્ય વધારે છે; એના સોળમા ભાગ જેટલું પણ પુણ્ય બીજાથી મળતું નથી.

યત્રાસૌ જાયતે પ્રાણી ભુઙ્ક્તે તત્રૈવ તત્ફલમ્ । કર્મક્ષયે ક્ષિતૌ યાતિ માનુષઃ શુભદર્શનઃ ॥ ૨,૩૪.

જે સ્થળે એ જીવ જન્મે છે, ત્યાં જ તે ફળ ભોગવે છે; જ્યારે કર્મ ખૂટી જાય, ત્યારે એ શુભ રૂપ ધરાવતો મનુષ્ય બની પૃથ્વી પર આવે છે.

મહાધની ચ ધર્મજ્ઞઃ સર્વશાસ્ત્રવિશારદઃ । પુનઃ સ યાતિ વૈકુણ્ઠં મૃતોઽસૌ નરપુઙ્ગવઃ ॥ ૨,૩૪.

એ મહાધનવાન, ધર્મને જાણનારો અને સર્વ શાસ્ત્રોમાં પારંગત બને છે; મૃત્યુ પછી એ again વૈકુંઠ પામે છે.

દિવ્યં વિમાનમારુહ્ય અપ્સરોભિઃ સમાવૃતઃ । અહોઽસૌ હવ્યકવ્યેષુ પિતૃભિઃ સહ મોદતે ॥ ૨,૩૪.

દિવ્ય વિમાનમાં બેસીને, અપ્સરાઓથી ઘેરાયેલો, એ પોતાના પિતૃઓ સાથે હવન અને પિંડના ભોજનમાં આનંદ માણે છે.

અષ્ટકાસુ કૃતં શ્રાદ્ધમમાવાસ્યાદિને તથા । મઘાસુ પિતૃપર્વાણિ યાનિયાનિ ચ તેષુ ચ ॥ ૨,૩૪.

અમાવાસ્યાના દિવસે, અષ્ટકાના દિવસોમાં, તેમજ મઘા નક્ષત્રમાં પિતૃપર્વ આવે ત્યારે અને આવા બધા પ્રસંગોએ જે શ્રાદ્ધ કરવામાં આવે છે, તે નિયમિત રીતે કરવું જોઈએ.

શૃણુ તાર્ક્ષ્ય યથાન્યાયં પ્રેતત્વે પિતરો યદિ । નોપતિષ્ઠન્તિ શ્રાદ્ધાનિ સપિણ્ડીકરણં વિના ॥ ૨,૩૪.

તાર્ક્ષ્ય, સાચી રીત પ્રમાણે સાંભળ; જો પિતૃઓ પ્રેત અવસ્થામાં હોય, તો સપિંડીકરણ વિના તેઓ શ્રાદ્ધ સ્વીકારતા નથી.

સપિણ્ડીકરણં કાર્યં પૂર્ણે વર્ષે ન સંશયઃ । આદ્યન્તુ શવશુદ્ધ્યર્થં કૃત્વા ચૈવાક્ષ ષોડશીમ્ ॥ ૨,૩૪.

સપિંડીકરણ એક વર્ષ પૂર્ણ થાય ત્યારે અવશ્ય કરવું, તેમાં કોઈ શંકા નથી; અને શરૂઆતમાં, મૃતદેહની શુદ્ધિ માટે, સોળ શ્રાદ્ધ કરવાં જોઈએ.

પિતૃપાઙ્ક્તિવિશુર્ધ્યં શતાર્ધેન? તુ યોજયેત્ । વૃદ્ધિં પ્રાપ્યાગ્રતઃ કુર્યાચ્છૂદ્રસ્ય સ્વચ્છયૈવ હિ ॥ ૨,૩૪.

પિતૃપંક્તિની શુદ્ધિ માટે પચાસ શ્રાદ્ધ જોડવા જોઈએ; વૃદ્ધિ પ્રાપ્ત થયા પછી પહેલા તે કરવું. શૂદ્ર માટે તે પોતાની ઈચ્છા પ્રમાણે કરી શકે છે.

સામ્પ્રતં સાગ્નિકે કાર્યં દ્વાદશાહે સપિણ્ડનમ્ । ન ચાસૌ કુરુતે યાવત્પ્રેત એવ સ વહ્નિમાન્ । દ્વાદશાહે તતઃ કાર્યં સાગ્નિકેન સપિણ્ડનમ્ ॥ ૨,૩૪.

હમણાં તો અગ્નિ સાથે દ્વાદશાહે સપિંડીકરણ કરવું જોઈએ; એ પહેલાં સુધી પ્રેત અગ્નિધારી જ રહે છે; પછી, દ્વાદશાહે અગ્નિ સાથે સપિંડીકરણ અવશ્ય કરવું.

અસ્થિપોક્ષે ગયાશ્રાદ્ધં શ્રાદ્ધઞ્ચાપરપક્ષિકમ્ । અબ્દમધ્યે ન કુર્વીત સપિણ્ડીકરણં વિના ॥ ૨,૩૪.

અસ્થિપ્રક્ષેપ વખતે, ગયામાં શ્રાદ્ધ કે અન્ય પક્ષનું શ્રાદ્ધ, એક વર્ષ પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી સપિંડીકરણ વિના કરવું નહીં.

સપત્ન્યો યદિ બહ્વ્યઃ સ્યુરેકા પુત્રવતી ભવેત્ । સર્વાસ્તાઃ પુત્રવત્યઃ સ્યુસ્તેનૈકેનાત્મજેન હિ ॥ ૨,૩૪.

જો ઘણી સહપત્નીઓ હોય અને તેમાં એકને પુત્ર હોય, તો એ એક પુત્રથી બધી પત્નીઓ પુત્રવતી ગણાય છે.

નાસપિણ્ડોગ્નિમાન્ પુત્રઃ પિતૃયજ્ઞં સમાચરેત્ । સમાચારાદ્ભવેત્પાપી પિતૃહા ચાપિ જાયતે ॥ ૨,૩૪.

જે પુત્ર સપિંડ નથી અને અગ્નિધારી છે, એ પિતૃયજ્ઞ ન કરે; યોગ્ય રીત વિના કરવાથી પાપી બને છે અને પિતૃહત્યારૂપે જન્મે છે.

મૃતે ભર્તરિ યા નારી પ્રાણાંશ્ચૈવ પરિત્યજેત્ । ભર્ત્રૈવ હિ સમં તસ્યાઃ પ્રકુર્વીત સપિણ્ડનમ્ ॥ ૨,૩૪.

પતિના અવસાન સમયે જે સ્ત્રી પતિ સાથે પોતાનું જીવન ત્યાગે છે, તેના માટે સપિંડીકરણ પતિ સાથે જ કરવું.

અસ્થાનિકાપિ યા વ્યૂઢા વૈશ્યા વા ક્ષત્ત્રિયાપિ વા । યાઃ પત્ન્યો વૈ પિતુઃ કશ્ચિત્કુર્યાત્પુત્રઃ સપિણ્ડનમ્ ॥ ૨,૩૪.

પત્ની યોગ્ય સ્થાન પર ન હોય, લગ્નિત હોય, વૈશ્ય હોય કે ક્ષત્રિય હોય, પિતાની જે પણ પત્નીઓ હોય, પુત્રએ બધાનું સપિંડીકરણ કરવું.

વિપ્રેણૈવ યદા શૂદ્રા પરિણીતા પ્રમાદતઃ । એકોદ્દિષ્ટન્તુ તચ્છ્રાદ્ધ સા તુ તેનૈવ યુજ્યતે ॥ ૨,૩૪.

જ્યારે બ્રાહ્મણ અજાણતા શૂદ્ર સ્ત્રી સાથે લગ્ન કરે, ત્યારે માત્ર એક જ શ્રાદ્ધ કરવું; એ સ્ત્રી માટે એ જ યોગ્ય છે.

અન્યે તુ દશ યે પુત્રા જાતા વર્ણ ચતુષ્ટયે । તે તાસુતાસુ યોક્ત્વયાઃ સપિણ્ડીકરણે સદા ॥ ૨,૩૪.

ચાર વર્ણોમાંથી જન્મેલા બીજા દસ પુત્રો, તેઓએ હંમેશા પોતાની માતા સાથે સપિંડીકરણમાં જોડાવું.

અન્વષ્ટકાસુ યચ્છ્રાદ્ધ યચ્છ્રાદ્ધં વૃદ્ધિહેતુકમ્ । પિતુઃ પૃથક્પ્રદાવ્યં સ્ત્રિયાઃ પિણ્ડં સપિણ્ડને ॥ ૨,૩૪.

અન્વષ્ટકા દિવસોમાં અને વૃદ્ધિ માટે કરાતું શ્રાદ્ધ પિતાને અલગ આપવું; સ્ત્રી માટેનું પિંડ સપિંડીકરણમાં જ સમાવવું.

પિતામહ્યા સમં માતુઃ પિતુઃ સહપિતામહૈઃ । સપિણ્ડીકરણં કાર્યમિતિ તાર્ક્ષ્ય મતં મમ ॥ ૨,૩૪.

પિતામહીને માતા સાથે અને પિતાને પિતામહો સાથે સપિંડીકરણ કરવું, તાર્ક્ષ્ય, એ જ મારું માનવું છે.

અપુત્રાયાં મૃતાયાં તુ પતિઃ કુર્યાત્સપિણ્ડનમ્ । માત્રાદિતિસૃભિઃ સાર્ધમેવં ધર્મેણ યોજયેત્ ॥ ૨,૩૪.

પુત્ર વિના સ્ત્રીનું અવસાન થાય તો પતિએ માતા અને બીજી બે સ્ત્રીઓ સાથે ધર્મ પ્રમાણે તેનું સપિંડીકરણ કરવું.

પુત્રો નાસ્તિ ન ભર્તા ચ સ્ત્રીણાં તાર્ક્ષ્ય સપિણ્ડનમ્ । કારયેદ્વૃદ્ધિસમયે ભ્રાતૃદાયાદદેવરૈઃ ॥ ૨,૩૪.

તાર્ક્ષ્ય, જો સ્ત્રીઓને પુત્ર કે પતિ ન હોય, તો વૃદ્ધિના સમયે ભાઈ, વારસદાર કે દેવરે સપિંડીકરણ કરવું.

પતિપુત્રવિહીનાનાં ગોત્રી નાસ્તિ ન દેવરઃ । એકોદ્દિષ્ટેન દાતવ્યં પરેણ સહ ભ્રાતૃભિઃ ॥ ૨,૩૪.

પતિ અને પુત્ર વિહોણી સ્ત્રીઓ માટે, જો કોઈ ગોત્રજ કે દેવર પણ ન હોય, તો બીજાએ ભાઈઓ સાથે એકoddiષ્ટ શ્રાદ્ધ આપવું.

અજ્ઞાનાદ્વિઘ્નતો વાપિ ન કૃતઞ્ચેત્સપિણ્ડનમ્ । નવકં ષોડશશ્રાદ્ધમાબ્દિકં કારયેત્તતઃ ॥ ૨,૩૪.

જો અજ્ઞાન કે અવરોધને કારણે સપિંડીકરણ ન થયું હોય, તો પછી નવ શ્રાદ્ધ, સોળ શ્રાદ્ધ અને વાર્ષિક શ્રાદ્ધ કરાવાં જોઈએ.