ગરુડપુરાણમ્

એકાદશાહપ્રભૃતિ પુરતઃ પ્રતિવત્સરમ્ । વિશ્વેદેવાંસ્તુ સમ્પૂજ્ય પિણ્ડમેકઞ્ચ નિર્વપેત્ ॥ ૨,૩૪.

અગિયારમો દિવસથી દર વર્ષે, વિશ્વદેવોની પૂજા કરીને એક પિંડ અર્પણ કરવો જોઈએ.

યથા તારાગણાઃ સર્વે ચ્છાદ્યન્તે રવિરશ્મિભિઃ । એવં પ્રચ્છાદ્યતે સર્વં ન પ્રેતો ભવતિ ક્વચિત્ ॥ ૨,૩૪.

જેમ સૂર્યની કિરણોથી બધાં તારાઓ ઢંકાઈ જાય છે, તેમ બધું છુપાઈ જાય છે; પ્રેત ક્યાંય દેખાતો નથી.

શય્યાદાનં પ્રશંસન્તિ સર્વદૈવ દ્વિજોત્તમાઃ । અનિત્યં જીવનં ય્સમાત્પશ્ચાત્કો નુ પ્રદાસ્યતિ ॥ ૨,૩૪.

શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો હંમેશાં શૈયા દાનની પ્રશંસા કરે છે; જીવન અસ્થિર છે, પછી કોણ એ દાન આપશે?

તાવદ્વન્ધુઃ પિતા તાવદ્યાવજ્જીવતિ માનવઃ । મૃતે મૃત ઇતિ જ્ઞાત્વા ક્ષણાત્સ્નેહો નિવર્તતે ॥ ૨,૩૪.

માણસ જીવતો હોય ત્યાં સુધી જ સંબંધીઓ કે પિતા કહેવાય; મૃત્યુ પછી 'મૃત છે' એવું જાણીને ક્ષણમાં સ્નેહ ઓછી જાય છે.

આત્મૈવ હ્યાત્મનો બન્ધુરેવં જ્ઞાત્વા મુહુર્મુહુઃ । જીવન્નપીતિ સઞ્ચિન્ત્ય સ્વીયં હિતમનુસ્તમરેત્ ॥ ૨,૩૪.

પોતે પોતાનો સાચો મિત્ર છે, એ વાત વારંવાર સમજવી; જીવતો છે એ વિચાર કરીને, હંમેશા પોતાનું કલ્યાણ કરવું જોઈએ.

મૃતાનાં કઃ સુતો દદ્યાદ્દ્વિજેશય્યાં સતૂલિકામ્ । એવં જાનન્નિદં સર્વં સ્વહસ્તેનૈવ દાપયેત્ ॥ ૨,૩૪.

મૃત વ્યક્તિના પુત્રોમાંથી કયારેક કોઈ બ્રાહ્મણને ગાદી અને તુલિયાવાળી શૈયા આપશે? આ બધું સમજીને, પોતે પોતાના હાથથી એ દાન કરવું જોઈએ.

તસ્માચ્છય્યાં સમાસાદ્ય સારદારુમર્યો દૃઢામ્ । દન્તાદિરુચિરાં રમ્યાં હેમપટ્ટૈ રલઙ્કૃતામ્ । તસ્યાં સંસ્થાપ્ય હૈમઞ્ચ હરિં લક્ષ્મ્યા સમન્વિતમ્ ॥ ૨,૩૪.

એ માટે મજબૂત અને સારું લાકડું લઈને, દાંતો અને સોનાની પટ્ટીઓથી શોભાયમાન એવી સુંદર શૈયા તૈયાર કરવી. એ શૈયા પર સોનાની હરી અને લક્ષ્મીજીની પ્રતિમા સ્થાપિત કરવી.

ઘૃતપૂર્ણઞ્ચ કલશં પરિકલ્પયેત્ । વિજ્ઞેયો ગરુડ પ્રીત્યૈ સ નિદ્રાકલશો બુધૈઃ ॥ ૨,૩૪.

ઘીથી ભરેલો એક કલશ તૈયાર કરવો. હે ગરુડ, વિદ્વાનો એને 'નિદ્રા કલશ' કહે છે, જે ગરુડજીને પ્રસન્ન કરવા માટે હોય છે.

તામ્બૂલકુઙ્કુમક્ષોદકર્પૂરાગુરુચન્દનમ્ । દીપિકોપાનહચ્છત્રચામરાસનભાજનમ્ ॥ ૨,૩૪.

પાન, કુંકુમ, ખાંડનો ચૂર્ણ, કપૂર, અગર, ચંદન, દીવો, પાદરખા, છત્રી, ચામર, આસન અને વાસણ—

પાર્શ્વેષુ સ્થાપયેચ્છક્ત્યા સપ્તધાન્યાનિ ચૈવહિ । શયનસ્થસ્ય ભવતિ યચ્ચાન્યદુપકારકમ્ ॥ ૨,૩૪.

શક્તિ પ્રમાણે શૈયાના બાજુએ સાત પ્રકારના અનાજ અને શૈયા પર સૂતા માટે જે પણ ઉપયોગી વસ્તુઓ હોય, તે બધું રાખવું.

ભૃઙ્ગારકરકાદર્શં પઞ્ચવર્ણં વિતાનકમ્ । શય્યામેવંવિધાં કૃત્વા બ્રાહ્મણાય નિવેદયેત્ ॥ ૨,૩૪.

અરીસો, શૃંગારપેટી અને પાંચ રંગનું છતાનું પણ શૈયા સાથે રાખવું. આવી રીતે તૈયાર કરેલી શૈયા બ્રાહ્મણને અર્પણ કરવી.

સપત્નીકાય સમ્પૂજ્ય સ્વર્લોકસુખદાયિનીમ્ । વસ્ત્રૈઃ સુશોભનૈઃ પૂજ્ય ચૈલકં પરિધાપયેત્ ॥ ૨,૩૪.

પત્ની સાથે પૂજા કરીને, સ્વર્ગલોકમાં સુખ આપનારી એવી શૈયાને સુંદર વસ્ત્રોથી શોભાવવી અને સુંદર ચાદરથી ઢાંકી દેવી.

કર્ણકણ્ઠાઙ્ગુલીબાહુભૂષણૈશ્ચિત્રભૂષણૈઃ । ગૃહોપકરણૈર્યુક્તં ગૃહં ધેન્વા સમન્વિતમ્ ॥ ૨,૩૪.

કાન, ગળા, આંગળી અને હાથ માટેના ગહણા, વિવિધ શોભા સામગ્રી, ઘરગથ્થુ વાસણો અને એક ગાય સાથે એ બધું આપવું.

તતોર્ઽઘઃ સમ્પ્રદાતવ્યઃ પઞ્ચરત્નફલાક્ષતૈઃ ॥ ૨,૩૪.

પછી પાંચ પ્રકારના રત્નો અને અખંડિત ધાનથી અર્ઘ્ય આપવું.

યથા ન કૃષ્ણશયનં શૂન્યં સાગરકન્યયા । શય્યા મમાપ્યશૂન્યાસ્તુ તથા જન્મનિજન્મનિ ॥ ૨,૩૪.

જેમ કૃષ્ણની શૈયા કદી પણ સમુદ્રકન્યા લક્ષ્મી વિના ખાલી રહેતી નથી, તેમ મારા દરેક જન્મમાં મારી શૈયા ક્યારેય ખાલી ન રહે.

દત્ત્વૈવં તલ્પમમલં ક્ષમાપ્ય ચ વિસર્જયેત્ । તથા ચૈકાદશાહે તુ વિધિરેષ પ્રકીર્તિતઃ ॥ ૨,૩૪.

આ રીતે નિર્મળ શૈયા દાન આપીને, ક્ષમા માંગવી અને પછી બ્રાહ્મણને વિદાય આપવી. આ એકાદશી દિવસે કરવાનું વિધિ છે.

દદાતિ યો હિ ધર્માર્થે બાન્ધવો બાન્ધવે મૃતે । વિશેષમત્ર પક્ષે તુ કથ્યમાનં મયા શૃણુ ॥ ૨,૩૪.

જે કોઈ ધર્મ માટે મૃત વ્યક્તિના સંબંધીને કંઈ આપે છે, એ વિષયમાં ખાસ જે કહેવાનું છે, તે હવે સાંભળ.

ઉપયુક્તઞ્ચ તસ્યાસીત્યત્કિઞ્ચિત્સ્વગૃહે પુરા । તસ્ય યદ્ગાત્રસં લગ્નં વસ્ત્રં ભાજનવાહનમ્ । યદભીષ્ટઞ્ચ તસ્યાસીત્તત્સર્વં પરિકલ્પયેત્ ॥ ૨,૩૪.

મૃત વ્યક્તિએ પોતાના ઘરે જે વસ્ત્ર, વાસણ, વાહન વગેરે ઉપયોગમાં લીધાં હોય, કે જે તેની ઈચ્છા હતી, એ બધું વ્યવસ્થિત કરવું.

સ્થાપયેત્પુરુષં હૈમં શય્યોપરિ શુભં બુધઃ । પૂજયિત્વા પ્રદાતવ્યા મૃતશય્યા યથોદિતા ॥ ૨,૩૪.

વિદ્વાન વ્યક્તિએ શૈયા પર સોનાની પુરુષમૂર્તિ રાખવી. પૂજા કરીને, ઉપરોક્ત રીતે મૃત વ્યક્તિ માટેની શૈયા દાન આપવી.

પુરન્દરગૃહે સર્વં સૂર્યપુત્રાલયે તથા । ઉપતિષ્ઠેત્સુખં જન્તોઃ શય્યાદાનપ્રભાવતઃ ॥ ૨,૩૪.

ઇન્દ્રના મહેલમાં અને સૂર્યપુત્રના ગૃહમાં પણ, શૈયા દાનના પુણ્યથી જીવ સુખ પામે છે.

પીડયન્તિ ન તં યામ્યાઃ પુરુષા ભીષણાનનાઃ । ન ઘર્મેણ ન શીતેન બાધ્યતે સ નરઃ ક્વચિત્ ॥ ૨,૩૪.

યમરાજના ભયાનક દૂતો તેને ક્યારેય દુઃખ આપતા નથી; એ મનુષ્યને ક્યારેય ગરમી કે ઠંડીનો કષ્ટ થતો નથી.

શય્યાદાનપ્રભાવેણ પ્રેતો મુચ્યતે બન્ધનાત્ । અપિઃ પાપસમાયુક્તઃ સ્વર્ગલોકં સ ગચ્છતિ ॥ ૨,૩૪.

શૈયા દાનના પુણ્યથી મૃત આત્મા બંધનમાંથી મુક્ત થાય છે. ભલે પાપી હોય, છતાં એ સ્વર્ગલોકમાં જાય છે.

વિમાનવરમારૂઢઃ સેવ્યમાનોઽપ્સરોગણૈઃ । આભૂતસંપ્લવં યાવત્તિષ્ઠેત્પાતકવર્જિતઃ ॥ ૨,૩૪.

શ્રેષ્ઠ વિમાન પર બેસીને, અપ્સરાઓની સેવા મેળવે છે અને સમગ્ર કલ્પ સુધી પાપમુક્ત રહે છે.

નવકં ષોડશશ્રાદ્ધં શય્યા સાંવત્સરં તથા । ભર્તુર્યા કુરુતે નારી તસ્યાઃ શ્રેયો હ્યનન્તકમ્ ॥ ૨,૩૪.

જે સ્ત્રી નવ કે સોળ શ્રાદ્ધ કરે છે અને પતિ માટે આખું વર્ષ શૈયા તૈયાર કરે છે, તેને અનંત પુણ્ય મળે છે.

ઉપકારાય સા ભર્તુર્જીવન્તી ન મૃતા તથા । ઉદ્ધરેજ્જીવમાના સા સતી સત્યવતી પ્રિયમ્ ॥ ૨,૩૪.

પતિ જીવતો હોય ત્યારે તે તેના કલ્યાણ માટે કાર્ય કરે છે અને પતિના અવસાન પછી પણ સાચી અને પતિપ્રેમી પત્ની તેને ઉદ્ધાર કરે છે.

સ્ત્રિયા દધ્યન્નશયને હેમકુઙ્કુમમઞ્જનમ્ । વસ્ત્રભૂષા તથા શય્યા સર્વમેતદ્ધિ દાપયેત્ ॥ ૨,૩૪.

સ્ત્રીએ દહીંભાત, શૈયા, સોનુ, કુંકુ, કાજળ, કપડા, આભૂષણ અને શૈયા જેવી બધી વસ્તુઓ દાનમાં આપવી જોઈએ.

ઉપકારકરં સ્ત્રીણાં યદ્ભવોદિહ કિઞ્ચન । ભૂષણં ગાત્રલગ્નઞ્ચ વસ્તુ ભોગ્યાદિકઞ્ચ યત્ ॥ ૨,૩૪.

આ દુનિયામાં સ્ત્રીઓ માટે જે કંઈ ઉપયોગી હોય — જેમ કે આભૂષણ, શરીરે પહેરવાની વસ્તુઓ, ભોગવટાની વસ્તુઓ અને બીજું બધું —

તત્સર્વં મેલયિત્વા તુ સ્વેસ્વે સ્થાને નિયોજયેત્ । પૂજયેલ્લોકપાલાંશ્ચ ગ્રહાન્ દેવીં વિનાયકમ્ ॥ ૨,૩૪.

આ બધી વસ્તુઓ ભેગી કરીને યોગ્ય જગ્યાએ રાખવી જોઈએ અને પછી લોકપાલો, ગ્રહો, દેવી અને વિનાયકની પૂજા કરવી જોઈએ.

તતઃ શુક્લામ્બરધરો ગૃહીતકુસુમાઞ્જલિઃ । ઇમમુચ્ચારયેન્મન્ત્રં વિપ્રસ્ય પુરતો બુધઃ ॥ ૨,૩૪.

પછી, સફેદ વસ્ત્ર પહેરી અને ફૂલોથી અંજલિ લઈને, વિદ્વાન વ્યક્તિએ બ્રાહ્મણની સામે આ મંત્ર બોલવો જોઈએ.