ગરુડપુરાણમ્

યોજનાનાં સહસ્રં વૈ પ્રમાણેન તદુચ્યતે । સર્વરત્નમયં દિવ્યં વિદ્યુજ્જ્વાલાર્કતૈજસમ્ ॥ ૨,૩૩.

એ શહેરનું માપ હજાર યોજન છે; એ સર્વપ્રકારના રત્નોથી બનેલું, દિવ્ય અને વીજળી તથા સૂર્ય જેવી તેજસ્વી છે.

તદ્ગુહં ધર્મરાજસ્ય વિસ્તીર્ણં કાઞ્ચનપ્રભમ્ । યોજનાનાં પઞ્ચશતપ્રમાણેન સમુચ્છ્રિતમ્ ॥ ૨,૩૩.

ધર્મરાજાનું એ મહેલ વિશાળ છે, સોનાની જેમ તેજસ્વી છે અને પાંચસો યોજન ઊંચું છે.

વૃતં સ્તમ્ભસહસ્રૈસ્તુ વૈદૂર્યમણિમણ્ડિતમ્ । મુક્તાજાલગવાક્ષં ચ પતાકાશતભૂષિતમ્ ॥ ૨,૩૩.

એ મહેલ હજાર સ્તંભોથી ઘેરાયેલું છે, જેમાં વૈદૂર્ય અને મણિ જડેલા છે; મોતીની જાળવાળા બારીકીઓ અને સૈંકડો ધ્વજોથી શોભાયમાન છે.

ઘણ્ટાશતનિનાદાઢ્યં તોરણાનાં શતૈર્વૃતમ્ । એવમાદિભિરન્યૈશ્ચ ભૂષણૈર્ભૂષિતં સદા ॥ ૨,૩૩.

એ મહેલમાં સૈંકડો ઘંટાઓના ઘણઘાટ ગૂંજાય છે, સૈંકડો તોરણોથી ઘેરાયેલું છે; આવા અને અન્ય અનેક શણગારોથી હંમેશા શોભાયમાન રહે છે.

તત્રસ્થો ભગવાન્ ધર્મ આસને તુ સમે શુભે । દશયો જનવિસ્તીર્ણે નીલજીમૂતસન્નિભે ॥ ૨,૩૩.

ત્યાં ધર્મ ભગવાન સમતલ અને શુભ આસન પર બેઠા છે, જે દસ યોજન પહોળું છે અને ઘેરા વાદળ જેવું દેખાય છે.

ધર્મજ્ઞો ધર્મશીલશ્ચ ધર્મયુક્તો હિતો યમઃ । ભયદઃ પાપયુક્તાનાં ધાર્મિકાણાં સુખપ્રદઃ ॥ ૨,૩૩.

ધર્મને જાણનારા, ધર્મમાં સ્થિર અને સદા સારા કામમાં જોડાયેલા યમરાજ, દુષ્ટોને ભય આપે છે અને સજ્જનોને સુખ આપે છે.

મન્દમારુ તસંયોગૈરુત્સવૈર્વિવિધૈસ્તથા । વ્યાખ્યાનૈર્વિવિધૈર્યુક્તઃ શઙ્ખવાદિત્રનિઃ સ્વનૈઃ ॥ ૨,૩૩.

તેઓ આસપાસ હળવા પવન, વિવિધ ઉત્સવો, અનેક પ્રકારની સમજણ અને શંખ તથા વાદ્યના મીઠા અવાજોથી ઘેરાયેલા છે.

પુરમધ્યપ્રવેશે તુ ચિત્રગુપ્તસ્ય વૈ ગૃહમ્ । પઞ્ચવિંશતિસંખ્યાનાં યોજનાનાં સુવિસ્તરમ્ ॥ ૨,૩૩.

શહેરના મધ્યમાં ચિત્રગુપ્તનું ઘર છે, જે પચ્ચીસ યોજન જેટલું વિશાળ અને વિસ્તૃત છે.

દશોચ્છ્રિતં મહાદિવ્યં લોહપ્રાકારવોષ્ટિતમ્ । પ્રતોલીશતસંચારં પતતાકાશતશોભિતમ્ ॥ ૨,૩૩.

આ ઘર દસ ઊંચાઈ ધરાવે છે, ભવ્ય અને દિવ્ય છે, લોખંડની દીવાલથી ઘેરાયેલું છે, તેમાં સૈંકડો દરવાજા અને ધ્વજાઓથી શોભાયમાન છે.

દીપિકાશતસઙ્કીર્ણં ગીતધ્વનિસમાકુલમ્ । વિચિત્રચિત્રકુશલૈશ્ચિત્રગુપ્તસ્ય વૈ ગૃહમ્ ॥ ૨,૩૩.

આ ઘર સૈંકડો દીવટીઓથી પ્રકાશિત છે, ગીતના અવાજોથી ગુંજતું છે અને વિવિધ કળામાં નિપુણ લોકો દ્વારા સુંદર રીતે શોભાયમાન છે.

મણિમુક્તામયે દિવ્યે આસને પરમાદ્ભુતે । તત્રસ્થો ગણયત્યાયુર્માનુષેષ્વિતરેષુ ચ ॥ ૨,૩૩.

મણિ અને મુક્તાથી બનેલા અદ્ભુત અને દિવ્ય આસન પર બેઠેલા ચિત્રગુપ્ત મનુષ્યો અને અન્ય જીવોના આયુષ્યની ગણતરી કરે છે.

ન મુહ્યતિ કદાચિત્સ સુકૃતે દુષ્કૃતેઽપિ વા । યદ્યેનોપાર્જિતં યાવત્તાવદ્વૈ વેત્તિ તસ્ય તત્ ॥ ૨,૩૩.

તેઓ ક્યારેય ગેરમાર્ગે પડતા નથી, ભલે તે સારા કે ખરાબ કર્મ હોય; જે કોઈએ જે કંઈ કમાયું હોય, તેનું સાચું જ્ઞાન તેમને હોય છે.

દશાષ્ટદોષરહિતં કૃત કર્મ લિખત્યસૌ । ચિત્રગુપ્તાલયાતાચ્યાં જ્વરસ્યાસ્તિ મહાગૃહમ્ ॥ ૨,૩૩.

તેઓ દસ અને આઠ દોષથી રહિત કર્મો લખે છે; ચિત્રગુપ્તના ઘરે જ્વર માટે વિશાળ મંડપ છે.

દક્ષિણે ચાપિ શૂલસ્ય લતાવિસ્ફોટકસ્ય ચ । પશ્ચિમે કાલ પાશસ્ય અજીર્ણસ્યારુચેસ્તથા ॥ ૨,૩૩.

દક્ષિણ બાજુએ શૂળ અને લતા ફાટવાના મંડપ છે; પશ્ચિમ બાજુએ કાળપાશ, અજીર્ણ અને ભુખ ન લાગવાના મંડપ છે.

મધ્યપીઠોત્તરે જ્ઞેયો તથા ચાન્યા વિષચિકા । ઐશન્યાં વૈ શિરોઽર્તિશ્ચ આગ્નેય્યાઞ્ચૈવ મૃકતા ॥ ૨,૩૩.

મધ્યના આસનના ઉત્તર બાજુએ વિષચળ મંડપ છે; ઈશાન દિશામાં માથાનો દુઃખાવો અને અગ્નિદિશામાં કૂષ્ટરોગ માટે મંડપ છે.

અતિસારશ્ચ નૈરૃત્યાં વાયવ્યાં દાહસંજ્ઞકઃ । એભિઃ પરિવૃતો નિત્યં ચિત્રગુપ્તઃ સ તિષ્ઠતિ ॥ ૨,૩૩.

નૈઋત્ય દિશામાં अतिसાર અને વાયવ્ય દિશામાં દાહના મંડપ છે; આવા મંડપોથી ઘેરાયેલા ચિત્રગુપ્ત હંમેશાં ત્યાં રહે છે.

યત્કર્મ કુરુતે કશ્ચિત્તત્સર્વં વિલખત્યસૌ । ધર્મરાજગૃહદ્વારિ દૂતાસ્તાર્ક્ષ્ય તથા નિશિ । તિષ્ઠન્તિ પાપકર્માણઃ પચ્યમાના નરાધમાઃ ॥ ૨,૩૩.

જે કોઈ જેવું કર્મ કરે છે, તે બધું ચિત્રગુપ્ત લખે છે; ધર્મરાજના ઘરના દ્વારે, રાત્રે ગરુડના દૂતોએ પાપી અને દુઃખ ભોગવી રહેલા મનુષ્યોને ઘેરી રાખ્યા છે.

યમદૂતૈર્મહાપાશૈર્હન્યમાનાશ્ચ મુદ્ગરૈઃ । વધ્યન્તે વિવિધૈઃ પાપૈઃ પૂર્વકર્મકૃતૈર્નરાઃ ॥ ૨,૩૩.

યમદૂત મોટા ફાંસ અને ગદાથી પાપી મનુષ્યોને મારતા અને જુદા જુદા પાપોના દંડથી તેમને પીડિત કરે છે.

નાનાપ્રહારણાગ્રૈશ્ચ નાનાયન્ત્રૈસ્તથા પરે । છિદ્યન્તે પાપકર્માણઃ ક્રકચૈઃ કાષ્ઠવદ્દ્વિધા ॥ ૨,૩૩.

બીજાઓને વિવિધ તીક્ષ્ણ શસ્ત્રો અને યંત્રોથી, કાશ્ઠની જેમ કટારથી કાપી નાખવામાં આવે છે, કારણ કે તેઓએ પાપ કર્યા છે.

અન્યે જ્વલદ્ભિરઙ્ગારૈર્વેષ્ટિતાઃ પરિતો ભૃશમ્ । પૂર્વકર્મવિપાકેન ધ્માયન્તે લોહપિણ્ડવત્ ॥ ૨,૩૩.

કેટલાકને ચારે બાજુથી દહકતા અંગારોથી ઘેરીને, લોખંડના ગોળાની જેમ ફૂંકી ફૂંકીને દંડ આપવામાં આવે છે, જે તેમના પૂર્વકર્મના પરિણામે થાય છે.

ક્ષિપ્ત્વાન્યે ચ ધરાપૃષ્ઠે કુઠારેણાવકર્તિતાઃ । ક્રન્દમાનાશ્ચ દૃશ્યન્તે પૂર્વકર્મવિપાકતઃ ॥ ૨,૩૩.

બીજાઓને જમીન પર ફેંકી, કુહાડાથી કાપવામાં આવે છે; તેઓ રડતા હોય છે, કારણ કે તેઓ પોતાના ભૂતકાળના કર્મોનું ફળ ભોગવે છે.

કેચિદ્ગુડમયૈઃ પાકૈસ્તૈલપાકૈસ્તથા પરે । પીડ્યન્તે યમદૂતૈશ્ચ પાપિષ્ઠાઃ સુભૃશં નરાઃ ॥ ૨,૩૩.

કેટલાકને ગોળથી બનેલી પકવાનથી, તો કેટલાકને તેલમાં તળેલી પકવાનથી યમદૂતોએ ભારે પીડા આપી છે; સૌથી વધારે પાપી લોકો ખૂબ જ દુઃખ ભોગવે છે.

ક્ષણાહ્નિ પ્રાર્થયન્ત્યન્યે દેહિદેહીતિ કોટિશઃ । યમલોકે મયા દૃષ્ટા મમસ્વં ભક્ષિતં ત્વયા ॥ ૨,૩૩.

કેટલાક ક્ષણો કે દિવસો સુધી વારંવાર 'મને શરીર આપો, મને શરીર આપો' એવી પ્રાર્થના કરે છે; યમલોકમાં મેં લાખો એવા લોકોને જોયા છે, જેમનું પોતાનું ખોરાક તું ખાઈ ગયો છે.

ઇત્યેવં બહુશસ્તાર્ક્ષ્ય નરકાઃ પાપિનાં સ્મૃતાઃ । કર્મભિર્બહુભિઃ પ્રોક્તૈઃ સર્વશાસ્ત્રેષુ ભાષિતૈઃ । દાનોપકારં વક્ષ્યામિ યથા તત્ર સુખં ભવેત્ ॥ ૨,૩૩.

હે તાર્ખ્ય, પાપીઓ માટે અનેક નરકોએ શાસ્ત્રોમાં વિવિધ કર્મો સાથે વર્ણવાયા છે. હવે હું દાન અને ઉપકારના એવા ઉપાય કહું છું, જેના દ્વારા ત્યાં સુખ મળે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૩૪ શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । શૃણુ તાર્ક્ષ્ય યથાન્યાયં ધર્માધર્મ્સ્ય લક્ષણમ્ । સુકૃતં દુષ્કૃતં નૄણામગ્રે ધાવતિ ધાવતામ્ ॥ ૨,૩૪.

શ્રીકૃષ્ણ કહે છે: હે તાર્ખ્ય, ધર્મ અને અધર્મના સાચા સ્વરૂપને સાંભળ. માણસના સારા કે ખરાબ કર્મો, યોગ્ય સમયે, તેની પાછળ દોડતા આવે છે.

કૃતે તપઃ પ્રશંસન્તિ ત્રેતાયાં જ્ઞાનસાધનમ્ । દ્વાપરે યજ્ઞદાને ચ દાનમેકં કલૌ યુગે ॥ ૨,૩૪.

કૃતયુગમાં તપને શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે, ત્રેતાયુગમાં જ્ઞાનની સાધનાને, દ્વાપરયુગમાં યજ્ઞ અને દાનને, પણ કળિયુગમાં માત્ર દાનને જ મહત્ત્વ આપવામાં આવે છે.

ગૃહસ્થાનાં સ્મૃતો ધર્મ ઉત્તમાનાં વિચક્ષણૈઃ । ઇષ્ટાપૂર્તે સ્વશક્ત્યા હિ કુર્વતાં નાસ્તિ પાતકમ્ ॥ ૨,૩૪.

ગૃહસ્થો માટે વિદ્વાનો કહે છે કે શ્રેષ્ઠ ધર્મ એ છે કે પોતાની શક્તિ પ્રમાણે ઇષ્ટિ અને પુણ્યકર્મ કરે; આવું કરનારને પાપ લાગતું નથી.

વૃક્ષસ્તુ રોપિતો યેન ખનિકૂપજલાશયાઃ । યમમાર્ગે સુખં તસ્ય વ્રજતો નિતરાં ભવેત્ ॥ ૨,૩૪.

જે વ્યક્તિ વૃક્ષ વાવે છે, કૂવા, તળાવ કે જળાશય બનાવે છે, તેને યમના માર્ગે જતા ખૂબ સુખ મળે છે.

અગ્નિતાપપ્રદાતારે યૈઃ શીતપીડિતે દ્વિજે । તપ્યમાનાઃ સુખં યાન્તિ સર્વ કામૈઃ પ્રપૂરિતાઃ ॥ ૨,૩૪.

જે ઠંડીથી પીડાતા માણસોને અગ્નિ આપે છે, અથવા દુ:ખી બ્રાહ્મણોને તાપથી બચાવે છે, તે પોતે પણ સુખી થાય છે અને તેની તમામ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે.