ગરુડપુરાણમ્

તસ્મિન્માર્ગે ન ચાન્નાદ્યં યેન પ્રાણાન્ પ્રપોષયેત્ । ન જલં દૃશ્યતે તત્ર તૃષા યેન વિલીયતે ॥ ૨,૩૩.

એ માર્ગ પર ક્યાંય ખાવાનું કે પીવાનું નથી, જેનાથી જીવતરા ટકી શકે; ત્યાં પાણી પણ મળતું નથી, જેથી તરસ બુઝી શકે.

ક્ષુધયા પીડિતો યાતિ તૃષ્ણયા ચ મહાપથે । શીતેન કમ્પતે ક્વાપિ યમમાર્ગેઽતિદુર્ગમે ॥ ૨,૩૩.

ભૂખથી પીડાઈને એ માણસ આગળ વધે છે, તરસથી પણ ત્રાસે છે; યમના એ અતિ દુષ્કર માર્ગે ક્યાંક ઠંડીથી કંપે છે.

યદ્યસ્ય યાદૃશં પાપં સ પન્થાસ્તસ્ય તાદૃશઃ । સુદીનાઃ કૃપણા મૂઢા દુઃ ખૈર્વ્યાપ્તાસ્તરન્તિ તમ્ ॥ ૨,૩૩.

જેવું જેનું પાપ, એવો એનો માર્ગ હોય છે; ખૂબ જ દુઃખી, દયનીય અને મૂર્ખ, દુઃખોથી ઘેરાયેલા લોકો એ માર્ગ પાર કરે છે.

રુદન્તિ દારુણં કેચિત્કેચિદ્દ્રોહં વદન્તિ ચ । આત્મકર્મકૃતૈર્દેષૈઃ પચ્યમાના મુહુર્મુહુઃ ॥ ૨,૩૩.

કેટલાક ભયાનક રીતે રડે છે, કેટલાક દગાના શબ્દો બોલે છે; પોતાના કર્મોના ફળથી વારંવાર દુઃખ ભોગવે છે.

ઈદૃગ્વિધઃ સ વૈ પન્થા વિજ્ઞેયો દારુણઃ ખગ । વિતૃષ્ણા યે નરા લોકે સુખં તસ્મિન્ વ્રજન્તિ તે ॥ ૨,૩૩.

એવો એ ભયાનક માર્ગ છે, હે પંખી, જે સમજવો જોઈએ; જે લોકો દુનિયામાં ઇચ્છા રહિત છે, તેઓ એ માર્ગ સરળતાથી પાર કરે છે.

યાનિયાનિ ચ દાનાનિ દત્તાનિ ભુવિ માનવૈઃ । તાનિતાન્યુપતિષ્ઠન્તિ યમલોકે પુરઃ પથિ ॥ ૨,૩૩.

માણસોએ ધરતી પર જે દાન આપ્યાં હોય, એ બધાં દાન યમલોકના માર્ગ પર એમની સાથે જાય છે.

પાપિનો નોપતિષ્ઠન્તિ દાહશ્રાદ્ધજલાઞ્જલિ । ભ્રમન્તિ વાયુભૂતાસ્તે યે ક્ષુદ્રાઃ પાપકર્મિણઃ ॥ ૨,૩૩.

પાપીઓ માટે ત્યાં પાણીનું તર્પણ કે શ્રાદ્ધના ફળ મળતાં નથી; એવા નાના-મોટા પાપી લોકો વાયુરૂપ બનીને ભટકતા રહે છે.

ઈદૃશં વર્ત્મ તદ્રૌદ્રં કથિતં તવ સુવ્રત । પુનશ્ચ કથયિષ્યામિ યમમાર્ગસ્ય યા સ્થિતિઃ ॥ ૨,૩૩.

એવો એ ભયાનક માર્ગ છે, હે સુવ્રત, જે તને વર્ણવ્યો; હવે હું ફરી યમના માર્ગની સ્થિતિ કહું છું.

યામ્યનૈરૃતયોર્મધ્યે પુરં વૈવસ્વતસ્ય તુ । સર્વં વજ્રમયં દિવ્યમભેદ્યં તત્સુરાસુરૈઃ ॥ ૨,૩૩.

યમ અને નિૃતિના પ્રદેશ વચ્ચે વૈવસ્વતનું શહેર છે; એ આખું વજ્રથી બનેલું, દિવ્ય અને દેવ-દાનવો પણ જેને તોડી ન શકે એવું છે.

ચતુરશ્રં ચતુર્દ્વારં સપ્તપ્રાકારતોરણમ્ । સ્વયં તિષ્ઠતિ વૈ યસ્યાં યમો દૂતૈઃ સમન્વિતઃ ॥ ૨,૩૩.

એ શહેર ચોરસ છે, ચાર દ્વાર છે અને સાત પ્રાકાર તથા તોરણોથી સજ્જ છે; તેમાં યમ ભગવાન પોતાનાં દૂતોથી ઘેરાઈને બેઠા છે.

યોજનાનાં સહસ્રં વૈ પ્રમાણેન તદુચ્યતે । સર્વરત્નમયં દિવ્યં વિદ્યુજ્જ્વાલાર્કતૈજસમ્ ॥ ૨,૩૩.

એ શહેરનું માપ હજાર યોજન છે; એ સર્વપ્રકારના રત્નોથી બનેલું, દિવ્ય અને વીજળી તથા સૂર્ય જેવી તેજસ્વી છે.

તદ્ગુહં ધર્મરાજસ્ય વિસ્તીર્ણં કાઞ્ચનપ્રભમ્ । યોજનાનાં પઞ્ચશતપ્રમાણેન સમુચ્છ્રિતમ્ ॥ ૨,૩૩.

ધર્મરાજાનું એ મહેલ વિશાળ છે, સોનાની જેમ તેજસ્વી છે અને પાંચસો યોજન ઊંચું છે.

વૃતં સ્તમ્ભસહસ્રૈસ્તુ વૈદૂર્યમણિમણ્ડિતમ્ । મુક્તાજાલગવાક્ષં ચ પતાકાશતભૂષિતમ્ ॥ ૨,૩૩.

એ મહેલ હજાર સ્તંભોથી ઘેરાયેલું છે, જેમાં વૈદૂર્ય અને મણિ જડેલા છે; મોતીની જાળવાળા બારીકીઓ અને સૈંકડો ધ્વજોથી શોભાયમાન છે.

ઘણ્ટાશતનિનાદાઢ્યં તોરણાનાં શતૈર્વૃતમ્ । એવમાદિભિરન્યૈશ્ચ ભૂષણૈર્ભૂષિતં સદા ॥ ૨,૩૩.

એ મહેલમાં સૈંકડો ઘંટાઓના ઘણઘાટ ગૂંજાય છે, સૈંકડો તોરણોથી ઘેરાયેલું છે; આવા અને અન્ય અનેક શણગારોથી હંમેશા શોભાયમાન રહે છે.

તત્રસ્થો ભગવાન્ ધર્મ આસને તુ સમે શુભે । દશયો જનવિસ્તીર્ણે નીલજીમૂતસન્નિભે ॥ ૨,૩૩.

ત્યાં ધર્મ ભગવાન સમતલ અને શુભ આસન પર બેઠા છે, જે દસ યોજન પહોળું છે અને ઘેરા વાદળ જેવું દેખાય છે.

ધર્મજ્ઞો ધર્મશીલશ્ચ ધર્મયુક્તો હિતો યમઃ । ભયદઃ પાપયુક્તાનાં ધાર્મિકાણાં સુખપ્રદઃ ॥ ૨,૩૩.

ધર્મને જાણનારા, ધર્મમાં સ્થિર અને સદા સારા કામમાં જોડાયેલા યમરાજ, દુષ્ટોને ભય આપે છે અને સજ્જનોને સુખ આપે છે.

મન્દમારુ તસંયોગૈરુત્સવૈર્વિવિધૈસ્તથા । વ્યાખ્યાનૈર્વિવિધૈર્યુક્તઃ શઙ્ખવાદિત્રનિઃ સ્વનૈઃ ॥ ૨,૩૩.

તેઓ આસપાસ હળવા પવન, વિવિધ ઉત્સવો, અનેક પ્રકારની સમજણ અને શંખ તથા વાદ્યના મીઠા અવાજોથી ઘેરાયેલા છે.

પુરમધ્યપ્રવેશે તુ ચિત્રગુપ્તસ્ય વૈ ગૃહમ્ । પઞ્ચવિંશતિસંખ્યાનાં યોજનાનાં સુવિસ્તરમ્ ॥ ૨,૩૩.

શહેરના મધ્યમાં ચિત્રગુપ્તનું ઘર છે, જે પચ્ચીસ યોજન જેટલું વિશાળ અને વિસ્તૃત છે.

દશોચ્છ્રિતં મહાદિવ્યં લોહપ્રાકારવોષ્ટિતમ્ । પ્રતોલીશતસંચારં પતતાકાશતશોભિતમ્ ॥ ૨,૩૩.

આ ઘર દસ ઊંચાઈ ધરાવે છે, ભવ્ય અને દિવ્ય છે, લોખંડની દીવાલથી ઘેરાયેલું છે, તેમાં સૈંકડો દરવાજા અને ધ્વજાઓથી શોભાયમાન છે.

દીપિકાશતસઙ્કીર્ણં ગીતધ્વનિસમાકુલમ્ । વિચિત્રચિત્રકુશલૈશ્ચિત્રગુપ્તસ્ય વૈ ગૃહમ્ ॥ ૨,૩૩.

આ ઘર સૈંકડો દીવટીઓથી પ્રકાશિત છે, ગીતના અવાજોથી ગુંજતું છે અને વિવિધ કળામાં નિપુણ લોકો દ્વારા સુંદર રીતે શોભાયમાન છે.

મણિમુક્તામયે દિવ્યે આસને પરમાદ્ભુતે । તત્રસ્થો ગણયત્યાયુર્માનુષેષ્વિતરેષુ ચ ॥ ૨,૩૩.

મણિ અને મુક્તાથી બનેલા અદ્ભુત અને દિવ્ય આસન પર બેઠેલા ચિત્રગુપ્ત મનુષ્યો અને અન્ય જીવોના આયુષ્યની ગણતરી કરે છે.

ન મુહ્યતિ કદાચિત્સ સુકૃતે દુષ્કૃતેઽપિ વા । યદ્યેનોપાર્જિતં યાવત્તાવદ્વૈ વેત્તિ તસ્ય તત્ ॥ ૨,૩૩.

તેઓ ક્યારેય ગેરમાર્ગે પડતા નથી, ભલે તે સારા કે ખરાબ કર્મ હોય; જે કોઈએ જે કંઈ કમાયું હોય, તેનું સાચું જ્ઞાન તેમને હોય છે.

દશાષ્ટદોષરહિતં કૃત કર્મ લિખત્યસૌ । ચિત્રગુપ્તાલયાતાચ્યાં જ્વરસ્યાસ્તિ મહાગૃહમ્ ॥ ૨,૩૩.

તેઓ દસ અને આઠ દોષથી રહિત કર્મો લખે છે; ચિત્રગુપ્તના ઘરે જ્વર માટે વિશાળ મંડપ છે.

દક્ષિણે ચાપિ શૂલસ્ય લતાવિસ્ફોટકસ્ય ચ । પશ્ચિમે કાલ પાશસ્ય અજીર્ણસ્યારુચેસ્તથા ॥ ૨,૩૩.

દક્ષિણ બાજુએ શૂળ અને લતા ફાટવાના મંડપ છે; પશ્ચિમ બાજુએ કાળપાશ, અજીર્ણ અને ભુખ ન લાગવાના મંડપ છે.

મધ્યપીઠોત્તરે જ્ઞેયો તથા ચાન્યા વિષચિકા । ઐશન્યાં વૈ શિરોઽર્તિશ્ચ આગ્નેય્યાઞ્ચૈવ મૃકતા ॥ ૨,૩૩.

મધ્યના આસનના ઉત્તર બાજુએ વિષચળ મંડપ છે; ઈશાન દિશામાં માથાનો દુઃખાવો અને અગ્નિદિશામાં કૂષ્ટરોગ માટે મંડપ છે.

અતિસારશ્ચ નૈરૃત્યાં વાયવ્યાં દાહસંજ્ઞકઃ । એભિઃ પરિવૃતો નિત્યં ચિત્રગુપ્તઃ સ તિષ્ઠતિ ॥ ૨,૩૩.

નૈઋત્ય દિશામાં अतिसાર અને વાયવ્ય દિશામાં દાહના મંડપ છે; આવા મંડપોથી ઘેરાયેલા ચિત્રગુપ્ત હંમેશાં ત્યાં રહે છે.

યત્કર્મ કુરુતે કશ્ચિત્તત્સર્વં વિલખત્યસૌ । ધર્મરાજગૃહદ્વારિ દૂતાસ્તાર્ક્ષ્ય તથા નિશિ । તિષ્ઠન્તિ પાપકર્માણઃ પચ્યમાના નરાધમાઃ ॥ ૨,૩૩.

જે કોઈ જેવું કર્મ કરે છે, તે બધું ચિત્રગુપ્ત લખે છે; ધર્મરાજના ઘરના દ્વારે, રાત્રે ગરુડના દૂતોએ પાપી અને દુઃખ ભોગવી રહેલા મનુષ્યોને ઘેરી રાખ્યા છે.

યમદૂતૈર્મહાપાશૈર્હન્યમાનાશ્ચ મુદ્ગરૈઃ । વધ્યન્તે વિવિધૈઃ પાપૈઃ પૂર્વકર્મકૃતૈર્નરાઃ ॥ ૨,૩૩.

યમદૂત મોટા ફાંસ અને ગદાથી પાપી મનુષ્યોને મારતા અને જુદા જુદા પાપોના દંડથી તેમને પીડિત કરે છે.

નાનાપ્રહારણાગ્રૈશ્ચ નાનાયન્ત્રૈસ્તથા પરે । છિદ્યન્તે પાપકર્માણઃ ક્રકચૈઃ કાષ્ઠવદ્દ્વિધા ॥ ૨,૩૩.

બીજાઓને વિવિધ તીક્ષ્ણ શસ્ત્રો અને યંત્રોથી, કાશ્ઠની જેમ કટારથી કાપી નાખવામાં આવે છે, કારણ કે તેઓએ પાપ કર્યા છે.