ગરુડપુરાણમ્

સુખં દુઃખં ભયં ક્ષેમં કર્મણૈવાભિપદ્યતે । અધોમુખં ચોર્ધ્વપાદં ગર્ભાદ્વાયુઃ પ્રકર્ષતિ ॥ ૨,૩૨.

સુખ, દુઃખ, ભય અને સુરક્ષા—બધું કર્મથી જ મળે છે; માથું નીચે અને પગ ઉપર રાખીને વાયુ જીવને ગર્ભમાંથી બહાર લાવે છે.

જન્મતો વૈષ્ણવી માયા સંમોહયતિ સત્વરમ્ । સ્વકર્મકૃતસમ્બન્ધો જન્તુર્જન્મ પ્રપદ્યતે ॥ ૨,૩૨.

જન્મથી જ વિષ્ણુની માયા જીવને તરત જ ભ્રમિત કરી દે છે; પોતાના કર્મના બંધનથી જીવ જન્મ પામે છે.

સુકૃતાદુત્તમો ભોગભોગ્યવાન્ સુકુલે ભવેત્ । યથાયથા દુષ્કૃતં તત્કુલે હીને પ્રજાયતે ॥ ૨,૩૨.

સારા કર્મ કરનારને શ્રેષ્ઠ ભોગ અને સારા કુળમાં જન્મ મળે છે; અને જેવો પાપ કરે છે, તેવો નીચા કુળમાં જન્મે છે.

દરિદ્રો વ્યાધિતો મૂર્ખઃ પાપકૃદ્દુઃખભાજનમ્ । અતઃ પરં કિમર્થં તે કથયામિ ખગેશ્વર ॥ ૨,૩૨.

ગરીબ, બીમાર, મૂર્ખ, પાપી અને દુઃખી—આથી વધુ હું તને શું કહું, હે ખગેશ્વર?

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૩૩ ગરુડ ઉવાચ । ઉત્પત્તિલક્ષણં જન્તોઃ કથિતં મયિ પુત્ત્રકે । યમલોકઃ કિયન્માત્રસ્ત્રૈલોક્યે સચરાચરે । વિસ્તરં તસ્ય મે બ્રૂહિ અધ્વા ચૈવ કિયાન્ સ્મૃતઃ ॥ ૨,૩૩.

ગરુડએ પૂછ્યું: પિતા, તમે મને જીવના જન્મની લાક્ષણિકતાઓ કહી છે; ત્રણેય લોકમાં યમલોક કેટલો વિશાળ છે, તેમાં ચાલતા અને અચલ બધાં જીવો સાથે? તેની વિસ્તૃત વાત કહો અને યમલોક સુધીનો માર્ગ કેટલો લાંબો છે તે પણ કહો.

કૈશ્ચ પાપૈઃ કૃતૈર્દેવ કેન વા શુભકર્મણા । ગચ્છન્તિ માનવાસ્તત્ર કથયસ્વ વિશેષતઃ ॥ ૨,૩૩.

કયા પાપોથી કે કયા સારા કર્મોથી માનવો ત્યાં જાય છે, હે દેવ? કૃપા કરીને એ વિશેષ રીતે કહો.

શ્રીભગવાનુવાચ । ષટશીતિસહસ્રાણિ યોજનાનાં પ્રમાણતઃ । યમલોકસ્ય ચાધ્વાનમન્તરા માનુષસ્ય ચ ॥ ૨,૩૩.

ભગવાને કહ્યું: યમલોક સુધીનો માર્ગ છ્યાસી હજાર યોજન જેટલો છે, અને માનવલોકથી યમલોક સુધીનો એ જ રસ્તો છે.

ધ્માતતામ્રમિવાતપ્તો જ્વલદ્દુર્ગો મહાપથઃ । તત્ર ગચ્છન્તિ પાપિષ્ઠા માનવા મૂઢચેતસઃ ॥ ૨,૩૩.

જેમ તપાવેલા તાંબાને અગ્નિમાં ગરમ કરાય છે, એ રીતે એક ભયાનક, જ્વલંત માર્ગ આગળ ફેલાયો છે; ત્યાં પાપી અને મુર્ખ મનવાળા લોકો આગળ વધે છે.

કણ્ટકાશ્ચ સુતીક્ષ્ણા વૈ વિવિધા ઘોરદર્શનાઃ । તૈસ્તુવાલુક્ષિતિર્વ્યાપ્તા હુતાશશ્ચ તથોલ્બણઃ ॥ ૨,૩૩.

ત્યાં અનેક પ્રકારના, અત્યંત તીક્ષ્ણ અને ભયાનક કાંટાઓ છે; એ કાંટાઓથી જમીન ઢંકાઈ ગઈ છે અને ભયાનક અગ્નિ પણ ત્યાં જ છે.

વૃક્ષચ્છાયા ન તત્રાસ્તિ યત્ર વિશ્રમતે નરઃ । ગૃહીતઃ કાલપાશૈશ્ચ કૃતૈઃ કર્મભિરુલ્બણૈઃ ॥ ૨,૩૩.

ત્યાં કોઈ વૃક્ષની છાંય પણ નથી, જ્યાં માણસ આરામ કરી શકે; પોતાનાં ભયાનક કર્મોના બંધનથી, સમયના ફાંસામાં બંધાઈને એ ચાલે છે.

તસ્મિન્માર્ગે ન ચાન્નાદ્યં યેન પ્રાણાન્ પ્રપોષયેત્ । ન જલં દૃશ્યતે તત્ર તૃષા યેન વિલીયતે ॥ ૨,૩૩.

એ માર્ગ પર ક્યાંય ખાવાનું કે પીવાનું નથી, જેનાથી જીવતરા ટકી શકે; ત્યાં પાણી પણ મળતું નથી, જેથી તરસ બુઝી શકે.

ક્ષુધયા પીડિતો યાતિ તૃષ્ણયા ચ મહાપથે । શીતેન કમ્પતે ક્વાપિ યમમાર્ગેઽતિદુર્ગમે ॥ ૨,૩૩.

ભૂખથી પીડાઈને એ માણસ આગળ વધે છે, તરસથી પણ ત્રાસે છે; યમના એ અતિ દુષ્કર માર્ગે ક્યાંક ઠંડીથી કંપે છે.

યદ્યસ્ય યાદૃશં પાપં સ પન્થાસ્તસ્ય તાદૃશઃ । સુદીનાઃ કૃપણા મૂઢા દુઃ ખૈર્વ્યાપ્તાસ્તરન્તિ તમ્ ॥ ૨,૩૩.

જેવું જેનું પાપ, એવો એનો માર્ગ હોય છે; ખૂબ જ દુઃખી, દયનીય અને મૂર્ખ, દુઃખોથી ઘેરાયેલા લોકો એ માર્ગ પાર કરે છે.

રુદન્તિ દારુણં કેચિત્કેચિદ્દ્રોહં વદન્તિ ચ । આત્મકર્મકૃતૈર્દેષૈઃ પચ્યમાના મુહુર્મુહુઃ ॥ ૨,૩૩.

કેટલાક ભયાનક રીતે રડે છે, કેટલાક દગાના શબ્દો બોલે છે; પોતાના કર્મોના ફળથી વારંવાર દુઃખ ભોગવે છે.

ઈદૃગ્વિધઃ સ વૈ પન્થા વિજ્ઞેયો દારુણઃ ખગ । વિતૃષ્ણા યે નરા લોકે સુખં તસ્મિન્ વ્રજન્તિ તે ॥ ૨,૩૩.

એવો એ ભયાનક માર્ગ છે, હે પંખી, જે સમજવો જોઈએ; જે લોકો દુનિયામાં ઇચ્છા રહિત છે, તેઓ એ માર્ગ સરળતાથી પાર કરે છે.

યાનિયાનિ ચ દાનાનિ દત્તાનિ ભુવિ માનવૈઃ । તાનિતાન્યુપતિષ્ઠન્તિ યમલોકે પુરઃ પથિ ॥ ૨,૩૩.

માણસોએ ધરતી પર જે દાન આપ્યાં હોય, એ બધાં દાન યમલોકના માર્ગ પર એમની સાથે જાય છે.

પાપિનો નોપતિષ્ઠન્તિ દાહશ્રાદ્ધજલાઞ્જલિ । ભ્રમન્તિ વાયુભૂતાસ્તે યે ક્ષુદ્રાઃ પાપકર્મિણઃ ॥ ૨,૩૩.

પાપીઓ માટે ત્યાં પાણીનું તર્પણ કે શ્રાદ્ધના ફળ મળતાં નથી; એવા નાના-મોટા પાપી લોકો વાયુરૂપ બનીને ભટકતા રહે છે.

ઈદૃશં વર્ત્મ તદ્રૌદ્રં કથિતં તવ સુવ્રત । પુનશ્ચ કથયિષ્યામિ યમમાર્ગસ્ય યા સ્થિતિઃ ॥ ૨,૩૩.

એવો એ ભયાનક માર્ગ છે, હે સુવ્રત, જે તને વર્ણવ્યો; હવે હું ફરી યમના માર્ગની સ્થિતિ કહું છું.

યામ્યનૈરૃતયોર્મધ્યે પુરં વૈવસ્વતસ્ય તુ । સર્વં વજ્રમયં દિવ્યમભેદ્યં તત્સુરાસુરૈઃ ॥ ૨,૩૩.

યમ અને નિૃતિના પ્રદેશ વચ્ચે વૈવસ્વતનું શહેર છે; એ આખું વજ્રથી બનેલું, દિવ્ય અને દેવ-દાનવો પણ જેને તોડી ન શકે એવું છે.

ચતુરશ્રં ચતુર્દ્વારં સપ્તપ્રાકારતોરણમ્ । સ્વયં તિષ્ઠતિ વૈ યસ્યાં યમો દૂતૈઃ સમન્વિતઃ ॥ ૨,૩૩.

એ શહેર ચોરસ છે, ચાર દ્વાર છે અને સાત પ્રાકાર તથા તોરણોથી સજ્જ છે; તેમાં યમ ભગવાન પોતાનાં દૂતોથી ઘેરાઈને બેઠા છે.

યોજનાનાં સહસ્રં વૈ પ્રમાણેન તદુચ્યતે । સર્વરત્નમયં દિવ્યં વિદ્યુજ્જ્વાલાર્કતૈજસમ્ ॥ ૨,૩૩.

એ શહેરનું માપ હજાર યોજન છે; એ સર્વપ્રકારના રત્નોથી બનેલું, દિવ્ય અને વીજળી તથા સૂર્ય જેવી તેજસ્વી છે.

તદ્ગુહં ધર્મરાજસ્ય વિસ્તીર્ણં કાઞ્ચનપ્રભમ્ । યોજનાનાં પઞ્ચશતપ્રમાણેન સમુચ્છ્રિતમ્ ॥ ૨,૩૩.

ધર્મરાજાનું એ મહેલ વિશાળ છે, સોનાની જેમ તેજસ્વી છે અને પાંચસો યોજન ઊંચું છે.

વૃતં સ્તમ્ભસહસ્રૈસ્તુ વૈદૂર્યમણિમણ્ડિતમ્ । મુક્તાજાલગવાક્ષં ચ પતાકાશતભૂષિતમ્ ॥ ૨,૩૩.

એ મહેલ હજાર સ્તંભોથી ઘેરાયેલું છે, જેમાં વૈદૂર્ય અને મણિ જડેલા છે; મોતીની જાળવાળા બારીકીઓ અને સૈંકડો ધ્વજોથી શોભાયમાન છે.

ઘણ્ટાશતનિનાદાઢ્યં તોરણાનાં શતૈર્વૃતમ્ । એવમાદિભિરન્યૈશ્ચ ભૂષણૈર્ભૂષિતં સદા ॥ ૨,૩૩.

એ મહેલમાં સૈંકડો ઘંટાઓના ઘણઘાટ ગૂંજાય છે, સૈંકડો તોરણોથી ઘેરાયેલું છે; આવા અને અન્ય અનેક શણગારોથી હંમેશા શોભાયમાન રહે છે.

તત્રસ્થો ભગવાન્ ધર્મ આસને તુ સમે શુભે । દશયો જનવિસ્તીર્ણે નીલજીમૂતસન્નિભે ॥ ૨,૩૩.

ત્યાં ધર્મ ભગવાન સમતલ અને શુભ આસન પર બેઠા છે, જે દસ યોજન પહોળું છે અને ઘેરા વાદળ જેવું દેખાય છે.

ધર્મજ્ઞો ધર્મશીલશ્ચ ધર્મયુક્તો હિતો યમઃ । ભયદઃ પાપયુક્તાનાં ધાર્મિકાણાં સુખપ્રદઃ ॥ ૨,૩૩.

ધર્મને જાણનારા, ધર્મમાં સ્થિર અને સદા સારા કામમાં જોડાયેલા યમરાજ, દુષ્ટોને ભય આપે છે અને સજ્જનોને સુખ આપે છે.

મન્દમારુ તસંયોગૈરુત્સવૈર્વિવિધૈસ્તથા । વ્યાખ્યાનૈર્વિવિધૈર્યુક્તઃ શઙ્ખવાદિત્રનિઃ સ્વનૈઃ ॥ ૨,૩૩.

તેઓ આસપાસ હળવા પવન, વિવિધ ઉત્સવો, અનેક પ્રકારની સમજણ અને શંખ તથા વાદ્યના મીઠા અવાજોથી ઘેરાયેલા છે.

પુરમધ્યપ્રવેશે તુ ચિત્રગુપ્તસ્ય વૈ ગૃહમ્ । પઞ્ચવિંશતિસંખ્યાનાં યોજનાનાં સુવિસ્તરમ્ ॥ ૨,૩૩.

શહેરના મધ્યમાં ચિત્રગુપ્તનું ઘર છે, જે પચ્ચીસ યોજન જેટલું વિશાળ અને વિસ્તૃત છે.

દશોચ્છ્રિતં મહાદિવ્યં લોહપ્રાકારવોષ્ટિતમ્ । પ્રતોલીશતસંચારં પતતાકાશતશોભિતમ્ ॥ ૨,૩૩.

આ ઘર દસ ઊંચાઈ ધરાવે છે, ભવ્ય અને દિવ્ય છે, લોખંડની દીવાલથી ઘેરાયેલું છે, તેમાં સૈંકડો દરવાજા અને ધ્વજાઓથી શોભાયમાન છે.