ગરુડપુરાણમ્

નાદચક્રે સ્થિતઃ સૂર્યો બિન્દુચક્રે ચ ચન્દ્રમાઃ । લોચનસ્થઃ કુજો જ્ઞેયો હૃદયે ચ બુધઃ સ્મૃતઃ ॥ ૨,૩૨.

નાદચક્રમાં સૂર્ય છે, બિંદુચક્રમાં ચંદ્ર છે, આંખોમાં મંગળ છે અને હૃદયમાં બુધ છે.

વિષ્ણુસ્થાને ગુરું વિદ્યાચ્છ્રુક્રે શુક્રો વ્યવસ્થિતઃ । નાભિસ્થાને સ્થિતો મન્દો મુખે રાહુઃ સ્થિતઃ સદા ॥ ૨,૩૨.

વિષ્ણુના સ્થાન પર ગુરુ છે, વીર્યમાં શુક્ર છે, નાભિ પર શનિ છે અને મોઢામાં હંમેશાં રાહુ છે.

પાયુ (દ) સ્થાને સ્થિતઃ કેતુઃ શરીરે ગ્રહમણ્ડલમ્ । વિભક્તઞ્ચ સમાખ્યાતમાપાદતલમસ્તકમ્ ॥ ૨,૩૨.

પાયુસ્થાને કેતુ છે અને આખા શરીરમાં ગ્રહમંડળ ફેલાયેલું છે, પગના તળિયા થી માથા સુધી.

ઉત્પન્ના યે હિ સંસારે મ્રિયન્તે તે ન સંશયઃ । બુભુક્ષા ચ તૃષા રૌદ્રા દાહોદ્ભૂતા ચ મૂર્છના ॥ ૨,૩૨.

જે કોઈ આ સંસારમાં જન્મે છે, તે ચોક્કસ મરે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી; ભૂખ, તરસ, કઠોર પીડા અને તાપથી થતી બેહોશી પણ થાય છે.

યત્ર પીડાસ્ત્વિમા રૌદ્રાસ્તા વૈ વૃશ્ચિકદંશજાઃ । વિનાશઃ પૂર્ણકાલે ચ જાયતે સર્વદેહિનામ્ ॥ ૨,૩૨.

જ્યાં આવી કઠોર પીડાઓ થાય છે, એ બધી વિચ્છુડના ડંખ જેવી છે; યોગ્ય સમયે દરેક જીવનું અંત આવે છે.

અગ્રે અગ્રે હિ ધાવન્તિ યમલોકગતસ્યવૈ । તપ્તવાલુકમધ્યેન પ્રજ્વલદ્વહ્નિમધ્યતઃ ॥ ૨,૩૨.

યમલોકમાં ગયેલા લોકો આગળ આગળ દોડે છે, તપતા વાળુ અને ધધકતા અગ્નિ વચ્ચેથી પસાર થાય છે.

કેશગ્રાહૈઃ સમાક્રાન્તા નીયન્તે યમકિઙ્કરૈઃ । પાપિષ્ઠાસ્ત્વધમાસ્તાર્ક્ષ્ય દયાધર્મવિવિર્જિતાઃ ॥ ૨,૩૨.

યમના દૂતોએ તેમને વાળ પકડીને ખેંચી જાય છે—જે લોકો અત્યંત પાપી, દયાશૂન્ય અને ધર્મહીન છે, હે તાર્ખ્ષ્ય.

યમલોકે વસન્ત્યેતે કુટ્યાં જન્મ ન વિદ્યતે । એવં સઞ્જાયતે તાર્ક્ષ્ય મર્ત્યે જન્તુઃ સ્વકર્મભિઃ ॥ ૨,૩૨.

એ લોકો યમલોકમાં, એક ઝૂંપડામાં રહે છે જ્યાં જન્મ નથી; એ રીતે, હે તાર્ખ્ષ્ય, જીવ પોતાના કર્મો પ્રમાણે માનવ જન્મ પામે છે.

ઉત્પન્ના યે હિ સંસારે મ્રિયન્તે તે ન સંશયઃ । આયુઃ કર્મ ચ વિત્તઞ્ચ વિદ્યા નિધનમેવ ચ ॥ ૨,૩૨.

જે કોઈ સંસારમાં જન્મે છે, તે ચોક્કસ મરે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી; આયુષ્ય, કર્મ, સંપત્તિ, જ્ઞાન અને મૃત્યુ—

પઞ્ચૈતાનિ હિ સૃજ્યન્તે ગર્ભસ્થસ્યૈવ દેહિનઃ । કર્મણા જાયતે જન્તુઃ કર્મણૈવ પ્રલીયતે ॥ ૨,૩૨.

આ પાંચેય તો જીવ માટે ગર્ભમાં જ નક્કી થઈ જાય છે; જીવ કર્મથી જન્મે છે અને કર્મથી જ લય પામે છે.

સુખં દુઃખં ભયં ક્ષેમં કર્મણૈવાભિપદ્યતે । અધોમુખં ચોર્ધ્વપાદં ગર્ભાદ્વાયુઃ પ્રકર્ષતિ ॥ ૨,૩૨.

સુખ, દુઃખ, ભય અને સુરક્ષા—બધું કર્મથી જ મળે છે; માથું નીચે અને પગ ઉપર રાખીને વાયુ જીવને ગર્ભમાંથી બહાર લાવે છે.

જન્મતો વૈષ્ણવી માયા સંમોહયતિ સત્વરમ્ । સ્વકર્મકૃતસમ્બન્ધો જન્તુર્જન્મ પ્રપદ્યતે ॥ ૨,૩૨.

જન્મથી જ વિષ્ણુની માયા જીવને તરત જ ભ્રમિત કરી દે છે; પોતાના કર્મના બંધનથી જીવ જન્મ પામે છે.

સુકૃતાદુત્તમો ભોગભોગ્યવાન્ સુકુલે ભવેત્ । યથાયથા દુષ્કૃતં તત્કુલે હીને પ્રજાયતે ॥ ૨,૩૨.

સારા કર્મ કરનારને શ્રેષ્ઠ ભોગ અને સારા કુળમાં જન્મ મળે છે; અને જેવો પાપ કરે છે, તેવો નીચા કુળમાં જન્મે છે.

દરિદ્રો વ્યાધિતો મૂર્ખઃ પાપકૃદ્દુઃખભાજનમ્ । અતઃ પરં કિમર્થં તે કથયામિ ખગેશ્વર ॥ ૨,૩૨.

ગરીબ, બીમાર, મૂર્ખ, પાપી અને દુઃખી—આથી વધુ હું તને શું કહું, હે ખગેશ્વર?

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૩૩ ગરુડ ઉવાચ । ઉત્પત્તિલક્ષણં જન્તોઃ કથિતં મયિ પુત્ત્રકે । યમલોકઃ કિયન્માત્રસ્ત્રૈલોક્યે સચરાચરે । વિસ્તરં તસ્ય મે બ્રૂહિ અધ્વા ચૈવ કિયાન્ સ્મૃતઃ ॥ ૨,૩૩.

ગરુડએ પૂછ્યું: પિતા, તમે મને જીવના જન્મની લાક્ષણિકતાઓ કહી છે; ત્રણેય લોકમાં યમલોક કેટલો વિશાળ છે, તેમાં ચાલતા અને અચલ બધાં જીવો સાથે? તેની વિસ્તૃત વાત કહો અને યમલોક સુધીનો માર્ગ કેટલો લાંબો છે તે પણ કહો.

કૈશ્ચ પાપૈઃ કૃતૈર્દેવ કેન વા શુભકર્મણા । ગચ્છન્તિ માનવાસ્તત્ર કથયસ્વ વિશેષતઃ ॥ ૨,૩૩.

કયા પાપોથી કે કયા સારા કર્મોથી માનવો ત્યાં જાય છે, હે દેવ? કૃપા કરીને એ વિશેષ રીતે કહો.

શ્રીભગવાનુવાચ । ષટશીતિસહસ્રાણિ યોજનાનાં પ્રમાણતઃ । યમલોકસ્ય ચાધ્વાનમન્તરા માનુષસ્ય ચ ॥ ૨,૩૩.

ભગવાને કહ્યું: યમલોક સુધીનો માર્ગ છ્યાસી હજાર યોજન જેટલો છે, અને માનવલોકથી યમલોક સુધીનો એ જ રસ્તો છે.

ધ્માતતામ્રમિવાતપ્તો જ્વલદ્દુર્ગો મહાપથઃ । તત્ર ગચ્છન્તિ પાપિષ્ઠા માનવા મૂઢચેતસઃ ॥ ૨,૩૩.

જેમ તપાવેલા તાંબાને અગ્નિમાં ગરમ કરાય છે, એ રીતે એક ભયાનક, જ્વલંત માર્ગ આગળ ફેલાયો છે; ત્યાં પાપી અને મુર્ખ મનવાળા લોકો આગળ વધે છે.

કણ્ટકાશ્ચ સુતીક્ષ્ણા વૈ વિવિધા ઘોરદર્શનાઃ । તૈસ્તુવાલુક્ષિતિર્વ્યાપ્તા હુતાશશ્ચ તથોલ્બણઃ ॥ ૨,૩૩.

ત્યાં અનેક પ્રકારના, અત્યંત તીક્ષ્ણ અને ભયાનક કાંટાઓ છે; એ કાંટાઓથી જમીન ઢંકાઈ ગઈ છે અને ભયાનક અગ્નિ પણ ત્યાં જ છે.

વૃક્ષચ્છાયા ન તત્રાસ્તિ યત્ર વિશ્રમતે નરઃ । ગૃહીતઃ કાલપાશૈશ્ચ કૃતૈઃ કર્મભિરુલ્બણૈઃ ॥ ૨,૩૩.

ત્યાં કોઈ વૃક્ષની છાંય પણ નથી, જ્યાં માણસ આરામ કરી શકે; પોતાનાં ભયાનક કર્મોના બંધનથી, સમયના ફાંસામાં બંધાઈને એ ચાલે છે.

તસ્મિન્માર્ગે ન ચાન્નાદ્યં યેન પ્રાણાન્ પ્રપોષયેત્ । ન જલં દૃશ્યતે તત્ર તૃષા યેન વિલીયતે ॥ ૨,૩૩.

એ માર્ગ પર ક્યાંય ખાવાનું કે પીવાનું નથી, જેનાથી જીવતરા ટકી શકે; ત્યાં પાણી પણ મળતું નથી, જેથી તરસ બુઝી શકે.

ક્ષુધયા પીડિતો યાતિ તૃષ્ણયા ચ મહાપથે । શીતેન કમ્પતે ક્વાપિ યમમાર્ગેઽતિદુર્ગમે ॥ ૨,૩૩.

ભૂખથી પીડાઈને એ માણસ આગળ વધે છે, તરસથી પણ ત્રાસે છે; યમના એ અતિ દુષ્કર માર્ગે ક્યાંક ઠંડીથી કંપે છે.

યદ્યસ્ય યાદૃશં પાપં સ પન્થાસ્તસ્ય તાદૃશઃ । સુદીનાઃ કૃપણા મૂઢા દુઃ ખૈર્વ્યાપ્તાસ્તરન્તિ તમ્ ॥ ૨,૩૩.

જેવું જેનું પાપ, એવો એનો માર્ગ હોય છે; ખૂબ જ દુઃખી, દયનીય અને મૂર્ખ, દુઃખોથી ઘેરાયેલા લોકો એ માર્ગ પાર કરે છે.

રુદન્તિ દારુણં કેચિત્કેચિદ્દ્રોહં વદન્તિ ચ । આત્મકર્મકૃતૈર્દેષૈઃ પચ્યમાના મુહુર્મુહુઃ ॥ ૨,૩૩.

કેટલાક ભયાનક રીતે રડે છે, કેટલાક દગાના શબ્દો બોલે છે; પોતાના કર્મોના ફળથી વારંવાર દુઃખ ભોગવે છે.

ઈદૃગ્વિધઃ સ વૈ પન્થા વિજ્ઞેયો દારુણઃ ખગ । વિતૃષ્ણા યે નરા લોકે સુખં તસ્મિન્ વ્રજન્તિ તે ॥ ૨,૩૩.

એવો એ ભયાનક માર્ગ છે, હે પંખી, જે સમજવો જોઈએ; જે લોકો દુનિયામાં ઇચ્છા રહિત છે, તેઓ એ માર્ગ સરળતાથી પાર કરે છે.

યાનિયાનિ ચ દાનાનિ દત્તાનિ ભુવિ માનવૈઃ । તાનિતાન્યુપતિષ્ઠન્તિ યમલોકે પુરઃ પથિ ॥ ૨,૩૩.

માણસોએ ધરતી પર જે દાન આપ્યાં હોય, એ બધાં દાન યમલોકના માર્ગ પર એમની સાથે જાય છે.

પાપિનો નોપતિષ્ઠન્તિ દાહશ્રાદ્ધજલાઞ્જલિ । ભ્રમન્તિ વાયુભૂતાસ્તે યે ક્ષુદ્રાઃ પાપકર્મિણઃ ॥ ૨,૩૩.

પાપીઓ માટે ત્યાં પાણીનું તર્પણ કે શ્રાદ્ધના ફળ મળતાં નથી; એવા નાના-મોટા પાપી લોકો વાયુરૂપ બનીને ભટકતા રહે છે.

ઈદૃશં વર્ત્મ તદ્રૌદ્રં કથિતં તવ સુવ્રત । પુનશ્ચ કથયિષ્યામિ યમમાર્ગસ્ય યા સ્થિતિઃ ॥ ૨,૩૩.

એવો એ ભયાનક માર્ગ છે, હે સુવ્રત, જે તને વર્ણવ્યો; હવે હું ફરી યમના માર્ગની સ્થિતિ કહું છું.

યામ્યનૈરૃતયોર્મધ્યે પુરં વૈવસ્વતસ્ય તુ । સર્વં વજ્રમયં દિવ્યમભેદ્યં તત્સુરાસુરૈઃ ॥ ૨,૩૩.

યમ અને નિૃતિના પ્રદેશ વચ્ચે વૈવસ્વતનું શહેર છે; એ આખું વજ્રથી બનેલું, દિવ્ય અને દેવ-દાનવો પણ જેને તોડી ન શકે એવું છે.