ગરુડપુરાણમ્

ઋતુકાલે ચ નારીણાં વર્જ્યં દિનચતુષ્ટયમ્ । યતસ્તસ્મિન્ બ્રહ્મહત્યાં પુરા વૃત્રસમુત્થિતામ્ ॥ ૨,૩૨.

સ્ત્રીઓમાં ઋતુકાળે ચાર દિવસ ટાળવા જોઈએ, કારણ કે એ દિવસોમાં પ્રાચીન કાળે વૃત્રથી ઊપજેલી બ્રાહ્મણહત્યા જેવી પાપશક્તિ રહે છે.

બ્રહ્મા શક્રાત્સમુત્તાર્ય ચતુર્થાંશેન દત્તવાન્ । તાવન્નાલોક્યતે વક્ત્રં પાપં યાવદ્વપુઃ સ્થિતમ્ ॥ ૨,૩૨.

બ્રહ્માએ ઇન્દ્ર પાસેથી આત્માને બચાવીને ચોથો ભાગ આપ્યો હતો. શરીરમાં પાપ રહે ત્યાં સુધી, તેના ચહેરા દેખાતું નથી.

પ્રથમેઽહનિ ચાણ્ડાલી દ્વિતીયે બ્રહ્મઘાતિની । તૃતીયે રજકી જ્ઞેયા ચતુર્થેઽહનિ શુધ્યતિ ॥ ૨,૩૨.

પહેલા દિવસે એ સ્ત્રી ચંડાળણી કહેવાય છે, બીજા દિવસે બ્રાહ્મણહત્યારણી, ત્રીજા દિવસે ધોબણ અને ચોથા દિવસે શુદ્ધ થાય છે.

સપ્તાહાત્પિતૃદેવાનાં ભવેદ્યોગ્યા કૃતાર્ચને । સપ્તાહમધ્યે યો ગર્ભસ્તત્સંમ્ભૂતિર્મલિમ્લુચા ॥ ૨,૩૨.

સાત રાત પછી સ્ત્રી પિતૃઓ અને દેવતાઓની પૂજા માટે યોગ્ય બને છે. જો સાત રાતની અંદર ગર્ભ રહે તો એ ગર્ભ અશુદ્ધ સ્ત્રીમાંથી થાય છે.

નિષેકસમયે પિત્રોર્યાદૃક્ચિત્તવિકલ્પના । તાદૃગ્ગર્ભસમુત્પત્તિર્જાયતે નાત્ર સંશયઃ ॥ ૨,૩૨.

ગર્ભધારણ સમયે માતા-પિતાના મનમાં જે વિચારો હોય, એ પ્રમાણે જ ગર્ભનું સ્વરૂપ બને છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.

યુગ્માસુ પુત્ત્રા જાયન્તે સ્ત્રિયોઽયુગ્માસુ રાત્રિષુ । પૂર્વસપ્તમમુત્સૃજ્ય તસ્માદ્યુગ્માસુ સંવિશેત્ ॥ ૨,૩૨.

જોડી રાતે પુત્ર અને અજોડી રાતે પુત્રી થાય છે. એટલે પહેલા સાત દિવસ બાદ જોડી રાતે જ જોડાવું.

ષોડશર્તુર્નિશાઃ સ્ત્રીણાં સામાન્યાત્સમુદાહૃતઃ । યા ચતુર્દશમી રાત્રિર્ગર્ભસ્તિષ્ઠતિ તત્ર ચેત્ ॥ ૨,૩૨.

સ્ત્રીઓ માટે સામાન્ય રીતે સોળ રાત ગણાય છે. જો ચૌદમી રાતે ગર્ભ રહે તો—

ગુણભાગ્યનિધિઃ પુત્રસ્તત્ર જાયેત ધાર્મિકઃ । સા નિશા તત્ર સામાન્યૈર્ન લભ્યેત ખગાધિપ ॥ ૨,૩૨.

—એ ગર્ભથી ગુણ અને ભાગ્યથી ભરેલો, ધર્મી પુત્ર જન્મે છે. પણ, હે ખગાધિપતિ, એ રાત સહજમાં મળતી નથી.

પ્રાયશઃ સમ્ભવત્યત્ર ગર્ભસ્ત્વષ્ટાહમધ્યતઃ । પઞ્ચમેઽહનિ નારીણાં કાર્યં માધુર્યભોજનમ્ ॥ ૨,૩૨.

મોટાભાગે આઠમી રાતના મધ્યમાં ગર્ભ રહે છે. પાંચમા દિવસે સ્ત્રીએ મીઠું ખાવું જોઈએ.

કટુક્ષારઞ્ચ તીક્ષ્ણઞ્ચ ત્યાજ્યમુષ્ણઞ્ચ દૂરતઃ । તત્ક્ષેત્રમોષધીપાત્રં બીજઞ્ચાપ્યમૃતાયિતમ્ ॥ ૨,૩૨.

કડવું, ખારું, તીખું અને ગરમ ખોરાક દૂર રાખવો જોઈએ. શરીર, દવાઓ અને બીજ બધું અમૃત જેવું શુદ્ધ રાખવું જોઈએ.

તસ્મિન્નુપ્ત્વા નરઃ સ્વામી સમ્યક્ફલમવાપ્નુયાત્ । તસ્યાશ્ચૈવાતપો વર્જ્ય શીતલં કેવલં ચરેત્ ॥ ૨,૩૨.

આ રીતે પુરુષે બીજ રોપે તો યોગ્ય ફળ મળે છે. અને સ્ત્રીને ગરમીથી બચવું જોઈએ, માત્ર ઠંડકમાં રહેવું.

તામ્બૂલપુષ્પશ્રીખણ્ડૈઃ સંયુક્તઃ શુચિવસ્ત્રભૃત્ । ધર્મમાદાય મનસિ સુતલ્પં સંવિશેત્પુમાન્ ॥ ૨,૩૨.

પાન, ફૂલ અને ચંદનથી શોભિત, સ્વચ્છ વસ્ત્ર પહેરી, મનમાં ધર્મ રાખી, પુરુષે સારા શયન પર જવું જોઈએ.

નિષેકસમયે યાદૃઙ્નરચિત્તવિકલ્પના । તાદૃક્સ્વભાવસમ્ભૂતિર્જન્તુર્વિશતિ કુક્ષિગઃ ॥ ૨,૩૨.

ગર્ભધારણ સમયે પુરુષના મનમાં જે વિચારો હોય, એ પ્રમાણે જ જીવનું સ્વરૂપ ગર્ભમાં જાય છે.

શુક્રશોણિતસંયોગે પિણ્ડોત્પત્તિઃ પ્રજાયતે । વર્ધતે જઠરે જન્તુસ્તારાપતિરિવામ્બરે ॥ ૨,૩૨.

શુક્ર અને રક્તના મિલનથી ગર્ભ બને છે. ગર્ભમાં જીવ આકાશમાં ચંદ્ર જેવો વધે છે.

ચૈતન્યં બીજરૂપં હિ શુક્રે નિત્યં વ્યવસ્થિતમ્ । કામશ્ચિત્તઞ્ચ શુક્રઞ્ચ યદા હ્યેકત્વમાપ્નુયુઃ ॥ ૨,૩૨.

શુક્રમાં ચેતનાનું બીજરૂપે હમેશા નિવાસ છે. જ્યારે કામ, મન અને શુક્ર એક થાય—

તદા દ્રાવમવાપ્નોતિ યોષાગર્ભાશયે નરઃ । રક્તાધિક્યે ભવેન્નારી શુક્રાધિક્યે ભવેત્પુમાન્ ॥ ૨,૩૨.

—ત્યારે સ્ત્રીના ગર્ભમાં પુરુષ પ્રવેશીને દ્રવરૂપ થાય છે. રક્ત વધારે હોય તો પુત્રી, શુક્ર વધારે હોય તો પુત્ર થાય છે.

શુક્રશોણિતયો સામ્યે ગર્ભાઃ ષણ્ડત્વમાપ્નુયુઃ । અહોરાત્રેણ કલિલં બુદ્વદં પઞ્ચભિર્દિનૈઃ ॥ ૨,૩૨.

શુક્ર અને રક્ત બન્ને સમાન હોય તો ગર્ભ નપુંસક બને છે. એક દિવસ-રાતે ગાંઠ બને છે અને પાંચ દિવસમાં કળી જેવું થાય છે.

ચતુર્દશે ભવેન્માંસં મિશ્રધાતુસમન્વિતમ્ । ઘનં માંસઞ્ચ વિંશાહે ગર્ભસ્થો વર્ધતે ક્રમાત્ ॥ ૨,૩૨.

ચૌદમા દિવસે મસ અને બીજા ધાતુઓ સાથે મિશ્ર થાય છે. વીસમા દિવસે ગર્ભમાં ઘન મસ ધીમે ધીમે વધે છે.

પઞ્ચવિંશતિમે ચાહ્નિ બલં પુષ્ટિશ્ચ જાયતે । તથા માસે તુ સમ્પૂર્ણે પઞ્ચતત્ત્વં નિધારયેત્ ॥ ૨,૩૨.

પંચવીસમા દિવસે બળ અને પોષણ આવે છે. અને એક મહિનો પૂરો થાય ત્યારે પાંચ તત્વો સ્થિર થાય છે.

માસદ્વયે તુ સઞ્જાતે ત્વચા મેદશ્ચ જાયતે । મજ્જાસ્થીનિ ત્રિભિર્માસૈઃ કેશાઙ્ગુલ્યશ્ચતુર્થકે ॥ ૨,૩૨.

બે મહિના પૂરા થાય ત્યારે ચામડી અને ચરબી બને છે; ત્રીજા મહિને મજ્જા અને હાડકાં, અને ચોથા મહિને વાળ અને નખ ઉગે છે.

કર્ણૌ ચ નાસિકે વક્ષો જાયેરન્માસિ પઞ્ચમે । કણ્ઠરન્ધ્રોદરં ષષ્ઠે ગુહ્યાદિર્માસિ સપ્તમે ॥ ૨,૩૨.

પાંચમા મહિને કાન, નાક અને છાતી બને છે; છઠ્ઠા મહિને ગળું, અંદરના ખાડા અને પેટ, અને સાતમા મહિને ગુપ્તાંગ અને બીજા અંગો તૈયાર થાય છે.

અઙ્ગપ્રત્યઙ્ગસમ્પૂર્ણો ગર્ભો માસૈરથાષ્ટભિઃ । અષ્ટમે ચલતે જીવો ધાત્રીગર્ભે પુનઃ પુનઃ । નવમેમાસિ સમ્પ્રાપ્તે ગર્ભસ્થૌજૌ દૃઢં ભવેત્ ॥ ૨,૩૨.

આઠ મહિના સુધીમાં ગર્ભમાં બધા અંગો અને ભાગો પૂર્ણ થાય છે; આઠમા મહિને આત્મા વારંવાર માતાના ગર્ભમાં હલનચલન કરે છે; નવમા મહિનો આવે ત્યારે ગર્ભનું બળ મજબૂત બને છે.

ચિકિત્સા જાયતે તસ્ય ગર્ભવાસપરિક્ષયે । નારી વાથ નરો વાથ નપુંસ્ત્વં વાભિજાયતે ॥ ૨,૩૨.

ગર્ભાવસ્થાનો સમય પૂરો થાય ત્યારે જન્મ થાય છે; પછી સ્ત્રી, પુરુષ કે નપુંસક જન્મે છે.

શક્તિત્રયં વિશાલાક્ષં ષાટ્કૌશિકસમાયુતમ્ । પઞ્ચેન્દ્રિયસમોપેતં દશનાડીવિભૂષિતમ્ ॥ ૨,૩૨.

તેમાં ત્રણ શક્તિઓ, વિશાળ આંખો, છ આવરણ, પાંચ ઇન્દ્રિયો અને દસ નાડીઓ હોય છે.

દશપ્રાણગુણોપેતં યો જાનાતિ સ યોગવિત્ । મજ્જાસ્થિશુક્રમાંસાનિ રોમ રક્તં બલં તથા ॥ ૨,૩૨.

દસ પ્રાણો ધરાવતો—જે આ જાણે છે તે યોગ જાણનાર કહેવાય છે—મજ્જા, હાડકાં, વીર્ય, માંસ, વાળ, લોહી અને બળ પણ તેમાં હોય છે.

ષાટ્કૌશિકમિદં પિણ્ડં સ્યાજ્જન્તોઃ પાઞ્ચભૌતિકમ્ । નવમે દશમે માસિ જાયતે પાઞ્ચભૌતિકઃ ॥ ૨,૩૨.

આ છ આવરણવાળો પિંડ પાંચ તત્વોથી બનેલો છે; નવમા કે દસમા મહિને એ પાંચ તત્વોથી બનેલો જીવ જન્મે છે.

સૂતિવાતૈઃ સમાકૃષ્ટઃ પીડયા વિહ્વલીકૃતઃ । પુષ્ટો નાડ્યાઃ સુષુમ્ણાયા યોષિદ્ગર્ભસ્થિતસ્ત્વરન્ ॥ ૨,૩૨.

જન્મના વાયુઓથી ખેંચાયેલી, દુખથી પીડાયેલી અને સુષુમ્ના નાડીથી પોષાયેલી એ સ્ત્રીના ગર્ભમાં રહેલી આત્મા ઝડપથી બહાર આવવા તત્પર થાય છે.

thumb|પઞ્ચમહાભૂતાનિ ક્ષિતિર્વારિ હવિર્ભોક્તા પવનાકાશમેવ ચ । એભિર્ભૂતૈઃ પીડિતસ્તુ નિબદ્ધઃ સ્નાયુબન્ધનૈઃ ॥ ૨,૩૨.

પૃથ્વી, પાણી, અગ્નિ, વાયુ અને આકાશ—આ પાંચ મહાભૂતોથી એ પીડાય છે અને સ્નાયુઓના બંધનથી બંધાયેલો રહે છે.

મૂલભૂતા ઇમે પ્રોક્તાઃ સપ્ત નાડ્યન્તરે સ્થિતાઃ । ત્વચાસ્થિનાડ્યો રોમાણિ માંસઞ્ચૈવાત્ર પઞ્ચમમ્ ॥ ૨,૩૨.

આને સાત મૂળ તત્વો કહેવામાં આવ્યા છે, જે નાડીઓમાં સ્થિત છે: ચામડી, હાડકાં, વાળ, માંસ અને પાંચમું પણ અહીં છે.