ગરુડપુરાણમ્

એતદ્ગુણસમાયુક્તં શરીરં સર્વદેહિનામ્ । તિષ્ઠન્તિ દેવતાઃ સર્વા ભુવનાનિ ચતુર્દશ ॥ ૨,૩૧.

આવા ગુણોથી ભરેલું શરીર બધા જીવોમાં છે; એમાં જ સર્વ દેવતાઓ અને ચૌદ લોક વસે છે.

આત્માનં યે ન જાનન્તિ તે નરાઃ પશવઃ સ્મૃતાઃ । એવમેતન્મયાખ્યાતં શરીરં તે ચતુર્વિધમ્ ॥ ૨,૩૧.

જે લોકો પોતાને ઓળખતા નથી, તેઓ પશુ ગણાય છે; એ રીતે મેં તને શરીરના ચાર પ્રકાર સમજાવ્યા.

ચતુરશીતિલક્ષાણિ નિર્મિતા યોનયઃ પુરા । ઉદ્ભિજ્જાઃ સ્વેદજાશ્ચૈવ અણ્ડજાશ્ચ જરાયુજાઃ ॥ ૨,૩૧.

પહેલાંથી ચોર્યાસી લાખ યોનિઓ બનાવાઈ છે: ઉદભિજ, સ્વેદજ, અંડજ અને જરાયુજ.

એતત્તે સર્વમાખ્યાતં યત્પૃષ્ટોહં ત્વયાનઘ ॥ ૨,૩૧.

હે નિર્દોષ, તું જે પૂછ્યું એ બધું મેં તને કહી દીધું.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૩૨ તાર્ક્ષ્ય ઉવાચ । કથમુત્પદ્યતે જન્તુર્ભૂતગ્રામે ચતુર્વિધે । ત્વચા રક્તં તથા માંસં મેદો મજ્જાસ્થિ જીવિતમ્ ॥ ૨,૩૨.

તાર્ક્ષ્યએ પૂછ્યું: ચાર પ્રકારના જીવોમાં જીવ કેવી રીતે જન્મે છે? ચામડી, લોહી, માંસ, ચરબી, મજ્જા, હાડકાં અને પ્રાણ કેવી રીતે બને છે?

પાદૌ પાણી તથા ગુહ્યં જિહ્વાકેશનખાઃ શિરઃ । સન્ધિમાર્ગાશ્ચ બહુશો રેખા નૈકવિધાસ્તથા ॥ ૨,૩૨.

પગ, હાથ, ગુપ્ત અંગ, જીભ, વાળ, નખ, માથું, અનેક સાંધા અને રસ્તાઓ, તેમજ વિવિધ રેખાઓ પણ કેવી રીતે બને છે?

કામઃ ક્રોધો ભયં લજ્જા મનો હર્ષઃ સુખાસુખમ્ । ચિત્રિતં છિદ્રિતઞ્ચાપિ નાનાજાલેન વેષ્ટિતમ્ ॥ ૨,૩૨.

કામ, ક્રોધ, ભય, લાજ, મન, આનંદ, સુખ-દુઃખ — આ બધું અનેક પ્રકારના જાળમાં ઘેરાયેલું અને ભેદાયેલું છે.

ઇન્દ્રજાલમિદં મન્યે સંસારેઽસારસાગરે । કર્તા કોઽત્ર હૃષીકેશ સંસારે દુઃ ખસંકુલે ॥ ૨,૩૨.

મને તો આ બધું સંસારના વ્યર્થ સાગરમાં માયાજાળ જ લાગે છે; હે હૃષીકેશ, દુઃખથી ભરેલા સંસારમાં કરનાર કોણ છે?

શ્રીવિષ્ણુરુવાચ । કથયામિ પરં ગોપ્યં કોશસ્યાસ્ય વિનિર્ણયમ્ । યસ્ય વિજ્ઞાનમાત્રેણ સર્વજ્ઞત્વં પ્રજ્યતે ॥ ૨,૩૨.

શ્રીવિષ્ણુએ કહ્યું: હવે હું તને એ મહા ગુપ્ત વાત કહું છું — આ આવરણનું સાચું સ્વરૂપ, જેને જાણવાથી બધું જ જાણવું થઈ જાય છે.

સાધુ પૃષ્ટં ત્વયા લોકે સદયં જીવકારણમ્ । વૈનતેય શૃણુષ્વ ત્વમેકાગ્રકૃતમાનસઃ ॥ ૨,૩૨.

તારે જીવજાત માટે જે પુછ્યું એ બહુ સારું કર્યું, હે વૈનતેય; હવે તું એકાગ્ર ચિત્તથી સાંભળ.

ઋતુકાલે ચ નારીણાં વર્જ્યં દિનચતુષ્ટયમ્ । યતસ્તસ્મિન્ બ્રહ્મહત્યાં પુરા વૃત્રસમુત્થિતામ્ ॥ ૨,૩૨.

સ્ત્રીઓમાં ઋતુકાળે ચાર દિવસ ટાળવા જોઈએ, કારણ કે એ દિવસોમાં પ્રાચીન કાળે વૃત્રથી ઊપજેલી બ્રાહ્મણહત્યા જેવી પાપશક્તિ રહે છે.

બ્રહ્મા શક્રાત્સમુત્તાર્ય ચતુર્થાંશેન દત્તવાન્ । તાવન્નાલોક્યતે વક્ત્રં પાપં યાવદ્વપુઃ સ્થિતમ્ ॥ ૨,૩૨.

બ્રહ્માએ ઇન્દ્ર પાસેથી આત્માને બચાવીને ચોથો ભાગ આપ્યો હતો. શરીરમાં પાપ રહે ત્યાં સુધી, તેના ચહેરા દેખાતું નથી.

પ્રથમેઽહનિ ચાણ્ડાલી દ્વિતીયે બ્રહ્મઘાતિની । તૃતીયે રજકી જ્ઞેયા ચતુર્થેઽહનિ શુધ્યતિ ॥ ૨,૩૨.

પહેલા દિવસે એ સ્ત્રી ચંડાળણી કહેવાય છે, બીજા દિવસે બ્રાહ્મણહત્યારણી, ત્રીજા દિવસે ધોબણ અને ચોથા દિવસે શુદ્ધ થાય છે.

સપ્તાહાત્પિતૃદેવાનાં ભવેદ્યોગ્યા કૃતાર્ચને । સપ્તાહમધ્યે યો ગર્ભસ્તત્સંમ્ભૂતિર્મલિમ્લુચા ॥ ૨,૩૨.

સાત રાત પછી સ્ત્રી પિતૃઓ અને દેવતાઓની પૂજા માટે યોગ્ય બને છે. જો સાત રાતની અંદર ગર્ભ રહે તો એ ગર્ભ અશુદ્ધ સ્ત્રીમાંથી થાય છે.

નિષેકસમયે પિત્રોર્યાદૃક્ચિત્તવિકલ્પના । તાદૃગ્ગર્ભસમુત્પત્તિર્જાયતે નાત્ર સંશયઃ ॥ ૨,૩૨.

ગર્ભધારણ સમયે માતા-પિતાના મનમાં જે વિચારો હોય, એ પ્રમાણે જ ગર્ભનું સ્વરૂપ બને છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.

યુગ્માસુ પુત્ત્રા જાયન્તે સ્ત્રિયોઽયુગ્માસુ રાત્રિષુ । પૂર્વસપ્તમમુત્સૃજ્ય તસ્માદ્યુગ્માસુ સંવિશેત્ ॥ ૨,૩૨.

જોડી રાતે પુત્ર અને અજોડી રાતે પુત્રી થાય છે. એટલે પહેલા સાત દિવસ બાદ જોડી રાતે જ જોડાવું.

ષોડશર્તુર્નિશાઃ સ્ત્રીણાં સામાન્યાત્સમુદાહૃતઃ । યા ચતુર્દશમી રાત્રિર્ગર્ભસ્તિષ્ઠતિ તત્ર ચેત્ ॥ ૨,૩૨.

સ્ત્રીઓ માટે સામાન્ય રીતે સોળ રાત ગણાય છે. જો ચૌદમી રાતે ગર્ભ રહે તો—

ગુણભાગ્યનિધિઃ પુત્રસ્તત્ર જાયેત ધાર્મિકઃ । સા નિશા તત્ર સામાન્યૈર્ન લભ્યેત ખગાધિપ ॥ ૨,૩૨.

—એ ગર્ભથી ગુણ અને ભાગ્યથી ભરેલો, ધર્મી પુત્ર જન્મે છે. પણ, હે ખગાધિપતિ, એ રાત સહજમાં મળતી નથી.

પ્રાયશઃ સમ્ભવત્યત્ર ગર્ભસ્ત્વષ્ટાહમધ્યતઃ । પઞ્ચમેઽહનિ નારીણાં કાર્યં માધુર્યભોજનમ્ ॥ ૨,૩૨.

મોટાભાગે આઠમી રાતના મધ્યમાં ગર્ભ રહે છે. પાંચમા દિવસે સ્ત્રીએ મીઠું ખાવું જોઈએ.

કટુક્ષારઞ્ચ તીક્ષ્ણઞ્ચ ત્યાજ્યમુષ્ણઞ્ચ દૂરતઃ । તત્ક્ષેત્રમોષધીપાત્રં બીજઞ્ચાપ્યમૃતાયિતમ્ ॥ ૨,૩૨.

કડવું, ખારું, તીખું અને ગરમ ખોરાક દૂર રાખવો જોઈએ. શરીર, દવાઓ અને બીજ બધું અમૃત જેવું શુદ્ધ રાખવું જોઈએ.

તસ્મિન્નુપ્ત્વા નરઃ સ્વામી સમ્યક્ફલમવાપ્નુયાત્ । તસ્યાશ્ચૈવાતપો વર્જ્ય શીતલં કેવલં ચરેત્ ॥ ૨,૩૨.

આ રીતે પુરુષે બીજ રોપે તો યોગ્ય ફળ મળે છે. અને સ્ત્રીને ગરમીથી બચવું જોઈએ, માત્ર ઠંડકમાં રહેવું.

તામ્બૂલપુષ્પશ્રીખણ્ડૈઃ સંયુક્તઃ શુચિવસ્ત્રભૃત્ । ધર્મમાદાય મનસિ સુતલ્પં સંવિશેત્પુમાન્ ॥ ૨,૩૨.

પાન, ફૂલ અને ચંદનથી શોભિત, સ્વચ્છ વસ્ત્ર પહેરી, મનમાં ધર્મ રાખી, પુરુષે સારા શયન પર જવું જોઈએ.

નિષેકસમયે યાદૃઙ્નરચિત્તવિકલ્પના । તાદૃક્સ્વભાવસમ્ભૂતિર્જન્તુર્વિશતિ કુક્ષિગઃ ॥ ૨,૩૨.

ગર્ભધારણ સમયે પુરુષના મનમાં જે વિચારો હોય, એ પ્રમાણે જ જીવનું સ્વરૂપ ગર્ભમાં જાય છે.

શુક્રશોણિતસંયોગે પિણ્ડોત્પત્તિઃ પ્રજાયતે । વર્ધતે જઠરે જન્તુસ્તારાપતિરિવામ્બરે ॥ ૨,૩૨.

શુક્ર અને રક્તના મિલનથી ગર્ભ બને છે. ગર્ભમાં જીવ આકાશમાં ચંદ્ર જેવો વધે છે.

ચૈતન્યં બીજરૂપં હિ શુક્રે નિત્યં વ્યવસ્થિતમ્ । કામશ્ચિત્તઞ્ચ શુક્રઞ્ચ યદા હ્યેકત્વમાપ્નુયુઃ ॥ ૨,૩૨.

શુક્રમાં ચેતનાનું બીજરૂપે હમેશા નિવાસ છે. જ્યારે કામ, મન અને શુક્ર એક થાય—

તદા દ્રાવમવાપ્નોતિ યોષાગર્ભાશયે નરઃ । રક્તાધિક્યે ભવેન્નારી શુક્રાધિક્યે ભવેત્પુમાન્ ॥ ૨,૩૨.

—ત્યારે સ્ત્રીના ગર્ભમાં પુરુષ પ્રવેશીને દ્રવરૂપ થાય છે. રક્ત વધારે હોય તો પુત્રી, શુક્ર વધારે હોય તો પુત્ર થાય છે.

શુક્રશોણિતયો સામ્યે ગર્ભાઃ ષણ્ડત્વમાપ્નુયુઃ । અહોરાત્રેણ કલિલં બુદ્વદં પઞ્ચભિર્દિનૈઃ ॥ ૨,૩૨.

શુક્ર અને રક્ત બન્ને સમાન હોય તો ગર્ભ નપુંસક બને છે. એક દિવસ-રાતે ગાંઠ બને છે અને પાંચ દિવસમાં કળી જેવું થાય છે.

ચતુર્દશે ભવેન્માંસં મિશ્રધાતુસમન્વિતમ્ । ઘનં માંસઞ્ચ વિંશાહે ગર્ભસ્થો વર્ધતે ક્રમાત્ ॥ ૨,૩૨.

ચૌદમા દિવસે મસ અને બીજા ધાતુઓ સાથે મિશ્ર થાય છે. વીસમા દિવસે ગર્ભમાં ઘન મસ ધીમે ધીમે વધે છે.

પઞ્ચવિંશતિમે ચાહ્નિ બલં પુષ્ટિશ્ચ જાયતે । તથા માસે તુ સમ્પૂર્ણે પઞ્ચતત્ત્વં નિધારયેત્ ॥ ૨,૩૨.

પંચવીસમા દિવસે બળ અને પોષણ આવે છે. અને એક મહિનો પૂરો થાય ત્યારે પાંચ તત્વો સ્થિર થાય છે.