ગરુડપુરાણમ્

તત્ર કામસ્તથા ક્રોધઃ કાયે પઞ્ચેન્દ્રિયાણિ ચ । એતે તાર્ક્ષ્ય સમાખ્યાતા દેહે તિષ્ઠન્તિ તસ્કરાઃ ॥ ૨,૩૧.

ત્યાં કામ, ક્રોધ અને પાંચે ઇન્દ્રિયો, હે તાર્ખ્ય, શરીરમાં વસતા ચોર ગણાય છે.

કામઃ ક્રોધો હ્યહઙ્કારો મનસ્તત્રૈવ નાયકઃ । સંહારકશ્ચ કાલોઽયં પુણ્યપાપસમન્વિતઃ ॥ ૨,૩૧.

કામ, ક્રોધ, અહંકાર અને મન ત્યાં મુખ્ય છે; અને પુણ્ય-પાપથી ભરેલો સમય બધાનું અંત કરનાર છે.

જગતશ્ચ સ્વરૂપન્તુ નિર્મિતં સ્વેન કર્મણા । પુનર્દેહાન્તરં યાતિ સુકૃતૈર્દુષ્કૃતૈર્નરઃ ॥ ૨,૩૧.

આ જગતનું સાચું સ્વરૂપ પોતાના કર્મથી બનેલું છે; માણસ પોતાના સારા કે ખરાબ કર્મ પ્રમાણે બીજું શરીર પામે છે.

પઞ્ચેન્દ્રિયસમાયુક્તં સકલૈર્વિષ્યૈઃ સહ । પ્રવિશેત્સ નવં દેહં ગૃહે દગ્ધે યથા ગૃહી ॥ ૨,૩૧.

પાંચે ઇન્દ્રિયો અને તેમના વિષયોને લઈને, જીવ નવા શરીરમાં પ્રવેશે છે, એ રીતે જ જેમ ઘરવાળો પોતાનું જૂનું ઘર બળી જાય ત્યારે નવું ઘર વસે છે.

શરીરે યે સમાસીના સમ્ભવેત્સર્વધાતવઃ । ષાટ્કૌશિકો હ્યયં કાયો માતા પિત્રોશ્ચ ધાતવઃ ॥ ૨,૩૧.

શરીરમાં જે ધાતુઓ બને છે, એ બધું છ આવરણવાળું શરીર છે; આ બધા ધાતુઓ માતા અને પિતા પાસેથી આવે છે.

સમ્ભવેયુસ્તથા તાર્ક્ષ્ય સર્વે વાતાશ્ચ દેહિનામ્ । મૂત્રં પુરીષં તદ્યોગા યે ચાન્યે વ્યાધયસ્તથા ॥ ૨,૩૧.

એ જ રીતે, તાર્ક્ષ્ય, બધા જીવોમાં વાયુઓ, મૂત્ર, વિસર્જન અને એમના જોડાણથી થતી બીમારીઓ પણ થાય છે.

અસ્થિ શુક્રં તથા સ્નાયુઃ દેહેન સહ દહ્યતે । એષ તે કથિતસ્તાર્ક્ષ્ય વિનાશઃ સર્વદેહિનામ્ ॥ ૨,૩૧.

હાડકાં, બીજ અને સ્નાયુ પણ શરીર સાથે બળી જાય છે; એ રીતે, તાર્ક્ષ્ય, બધા જીવોના નાશની વાત મેં તને કહી.

કથયામિ પુનસ્તેષાં શરીરઞ્ચ યથા ભવેત્ । એકસ્તમ્ભં સ્નાયુબદ્ધં સ્થૂણાદ્વયસમુદ્ધૃતમ્ ॥ ૨,૩૧.

હવે હું ફરીથી તને કહું છું કે શરીર કેવું છે: એ એક દંડ જેવું છે, સ્નાયુઓથી બંધાયેલું છે અને બે આધાર પરથી ઊભું છે.

ઇન્દ્રિયૈશ્ચ સમાયુક્તં નવદ્વારં શરીરકમ્ । વિષયૈશ્ચ સમાક્રાન્તં કામક્રોધસમાકુલમ્ ॥ ૨,૩૧.

ઈન્દ્રિયોવાળું, નવ દરવાજાવાળું આ શરીર વિષયોમાં ગરકાવ છે અને કામ-ક્રોધથી હંમેશાં ઉથલપાથલ થાય છે.

રાગદ્વેષસમાકીર્ણં તૃષ્ણાદુર્ગસુદુસ્તરમ્ । લોભજાલસમાયુક્તં પુરં પુરુષસંજ્ઞિતમ્ ॥ ૨,૩૧.

આ શરીર રાગ-દ્વેષથી ભરેલું છે, તૃષ્ણાની કિલ્લા જેવું પાર ન પડાય એવું છે, લોભના જાળમાં ફસાયેલું છે, અને એને પુરુષનું નગર કહે છે.

એતદ્ગુણસમાયુક્તં શરીરં સર્વદેહિનામ્ । તિષ્ઠન્તિ દેવતાઃ સર્વા ભુવનાનિ ચતુર્દશ ॥ ૨,૩૧.

આવા ગુણોથી ભરેલું શરીર બધા જીવોમાં છે; એમાં જ સર્વ દેવતાઓ અને ચૌદ લોક વસે છે.

આત્માનં યે ન જાનન્તિ તે નરાઃ પશવઃ સ્મૃતાઃ । એવમેતન્મયાખ્યાતં શરીરં તે ચતુર્વિધમ્ ॥ ૨,૩૧.

જે લોકો પોતાને ઓળખતા નથી, તેઓ પશુ ગણાય છે; એ રીતે મેં તને શરીરના ચાર પ્રકાર સમજાવ્યા.

ચતુરશીતિલક્ષાણિ નિર્મિતા યોનયઃ પુરા । ઉદ્ભિજ્જાઃ સ્વેદજાશ્ચૈવ અણ્ડજાશ્ચ જરાયુજાઃ ॥ ૨,૩૧.

પહેલાંથી ચોર્યાસી લાખ યોનિઓ બનાવાઈ છે: ઉદભિજ, સ્વેદજ, અંડજ અને જરાયુજ.

એતત્તે સર્વમાખ્યાતં યત્પૃષ્ટોહં ત્વયાનઘ ॥ ૨,૩૧.

હે નિર્દોષ, તું જે પૂછ્યું એ બધું મેં તને કહી દીધું.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૩૨ તાર્ક્ષ્ય ઉવાચ । કથમુત્પદ્યતે જન્તુર્ભૂતગ્રામે ચતુર્વિધે । ત્વચા રક્તં તથા માંસં મેદો મજ્જાસ્થિ જીવિતમ્ ॥ ૨,૩૨.

તાર્ક્ષ્યએ પૂછ્યું: ચાર પ્રકારના જીવોમાં જીવ કેવી રીતે જન્મે છે? ચામડી, લોહી, માંસ, ચરબી, મજ્જા, હાડકાં અને પ્રાણ કેવી રીતે બને છે?

પાદૌ પાણી તથા ગુહ્યં જિહ્વાકેશનખાઃ શિરઃ । સન્ધિમાર્ગાશ્ચ બહુશો રેખા નૈકવિધાસ્તથા ॥ ૨,૩૨.

પગ, હાથ, ગુપ્ત અંગ, જીભ, વાળ, નખ, માથું, અનેક સાંધા અને રસ્તાઓ, તેમજ વિવિધ રેખાઓ પણ કેવી રીતે બને છે?

કામઃ ક્રોધો ભયં લજ્જા મનો હર્ષઃ સુખાસુખમ્ । ચિત્રિતં છિદ્રિતઞ્ચાપિ નાનાજાલેન વેષ્ટિતમ્ ॥ ૨,૩૨.

કામ, ક્રોધ, ભય, લાજ, મન, આનંદ, સુખ-દુઃખ — આ બધું અનેક પ્રકારના જાળમાં ઘેરાયેલું અને ભેદાયેલું છે.

ઇન્દ્રજાલમિદં મન્યે સંસારેઽસારસાગરે । કર્તા કોઽત્ર હૃષીકેશ સંસારે દુઃ ખસંકુલે ॥ ૨,૩૨.

મને તો આ બધું સંસારના વ્યર્થ સાગરમાં માયાજાળ જ લાગે છે; હે હૃષીકેશ, દુઃખથી ભરેલા સંસારમાં કરનાર કોણ છે?

શ્રીવિષ્ણુરુવાચ । કથયામિ પરં ગોપ્યં કોશસ્યાસ્ય વિનિર્ણયમ્ । યસ્ય વિજ્ઞાનમાત્રેણ સર્વજ્ઞત્વં પ્રજ્યતે ॥ ૨,૩૨.

શ્રીવિષ્ણુએ કહ્યું: હવે હું તને એ મહા ગુપ્ત વાત કહું છું — આ આવરણનું સાચું સ્વરૂપ, જેને જાણવાથી બધું જ જાણવું થઈ જાય છે.

સાધુ પૃષ્ટં ત્વયા લોકે સદયં જીવકારણમ્ । વૈનતેય શૃણુષ્વ ત્વમેકાગ્રકૃતમાનસઃ ॥ ૨,૩૨.

તારે જીવજાત માટે જે પુછ્યું એ બહુ સારું કર્યું, હે વૈનતેય; હવે તું એકાગ્ર ચિત્તથી સાંભળ.

ઋતુકાલે ચ નારીણાં વર્જ્યં દિનચતુષ્ટયમ્ । યતસ્તસ્મિન્ બ્રહ્મહત્યાં પુરા વૃત્રસમુત્થિતામ્ ॥ ૨,૩૨.

સ્ત્રીઓમાં ઋતુકાળે ચાર દિવસ ટાળવા જોઈએ, કારણ કે એ દિવસોમાં પ્રાચીન કાળે વૃત્રથી ઊપજેલી બ્રાહ્મણહત્યા જેવી પાપશક્તિ રહે છે.

બ્રહ્મા શક્રાત્સમુત્તાર્ય ચતુર્થાંશેન દત્તવાન્ । તાવન્નાલોક્યતે વક્ત્રં પાપં યાવદ્વપુઃ સ્થિતમ્ ॥ ૨,૩૨.

બ્રહ્માએ ઇન્દ્ર પાસેથી આત્માને બચાવીને ચોથો ભાગ આપ્યો હતો. શરીરમાં પાપ રહે ત્યાં સુધી, તેના ચહેરા દેખાતું નથી.

પ્રથમેઽહનિ ચાણ્ડાલી દ્વિતીયે બ્રહ્મઘાતિની । તૃતીયે રજકી જ્ઞેયા ચતુર્થેઽહનિ શુધ્યતિ ॥ ૨,૩૨.

પહેલા દિવસે એ સ્ત્રી ચંડાળણી કહેવાય છે, બીજા દિવસે બ્રાહ્મણહત્યારણી, ત્રીજા દિવસે ધોબણ અને ચોથા દિવસે શુદ્ધ થાય છે.

સપ્તાહાત્પિતૃદેવાનાં ભવેદ્યોગ્યા કૃતાર્ચને । સપ્તાહમધ્યે યો ગર્ભસ્તત્સંમ્ભૂતિર્મલિમ્લુચા ॥ ૨,૩૨.

સાત રાત પછી સ્ત્રી પિતૃઓ અને દેવતાઓની પૂજા માટે યોગ્ય બને છે. જો સાત રાતની અંદર ગર્ભ રહે તો એ ગર્ભ અશુદ્ધ સ્ત્રીમાંથી થાય છે.

નિષેકસમયે પિત્રોર્યાદૃક્ચિત્તવિકલ્પના । તાદૃગ્ગર્ભસમુત્પત્તિર્જાયતે નાત્ર સંશયઃ ॥ ૨,૩૨.

ગર્ભધારણ સમયે માતા-પિતાના મનમાં જે વિચારો હોય, એ પ્રમાણે જ ગર્ભનું સ્વરૂપ બને છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.

યુગ્માસુ પુત્ત્રા જાયન્તે સ્ત્રિયોઽયુગ્માસુ રાત્રિષુ । પૂર્વસપ્તમમુત્સૃજ્ય તસ્માદ્યુગ્માસુ સંવિશેત્ ॥ ૨,૩૨.

જોડી રાતે પુત્ર અને અજોડી રાતે પુત્રી થાય છે. એટલે પહેલા સાત દિવસ બાદ જોડી રાતે જ જોડાવું.

ષોડશર્તુર્નિશાઃ સ્ત્રીણાં સામાન્યાત્સમુદાહૃતઃ । યા ચતુર્દશમી રાત્રિર્ગર્ભસ્તિષ્ઠતિ તત્ર ચેત્ ॥ ૨,૩૨.

સ્ત્રીઓ માટે સામાન્ય રીતે સોળ રાત ગણાય છે. જો ચૌદમી રાતે ગર્ભ રહે તો—

ગુણભાગ્યનિધિઃ પુત્રસ્તત્ર જાયેત ધાર્મિકઃ । સા નિશા તત્ર સામાન્યૈર્ન લભ્યેત ખગાધિપ ॥ ૨,૩૨.

—એ ગર્ભથી ગુણ અને ભાગ્યથી ભરેલો, ધર્મી પુત્ર જન્મે છે. પણ, હે ખગાધિપતિ, એ રાત સહજમાં મળતી નથી.

પ્રાયશઃ સમ્ભવત્યત્ર ગર્ભસ્ત્વષ્ટાહમધ્યતઃ । પઞ્ચમેઽહનિ નારીણાં કાર્યં માધુર્યભોજનમ્ ॥ ૨,૩૨.

મોટાભાગે આઠમી રાતના મધ્યમાં ગર્ભ રહે છે. પાંચમા દિવસે સ્ત્રીએ મીઠું ખાવું જોઈએ.