ગરુડપુરાણમ્

યા લક્ષ્મીઃ સર્વભૂતાનાં યા ચ દેવે વ્યવસ્થિતા । ધેનુરૂપેણ સા દેવી મમ પાપં વ્યપોહતુ ॥ ૨,૩૦.

જે લક્ષ્મી સર્વ જીવોમાં અને દેવોમાં વસે છે, એ દેવી ગાય રૂપે મારી બધી ખોટ દૂર કરે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૩૧ શ્રીવિષ્ણુરુવાચ । યે નરાઃ પાપસંયુક્તાસ્તે ગચ્છન્તિ યમાલયમ્ । નૃણાં મત્સાક્ષિકં દત્તમનન્તફલદં ભવેત્ ॥ ૨,૩૧.

શ્રીવિષ્ણુ કહે છે: જે મનુષ્યો પાપથી બંધાયેલા છે, તેઓ યમલોકમાં જાય છે; પણ મારી હાજરીમાં જે કંઈ દાન આપે છે, તે મનુષ્યને અનંત ફળ આપે છે.

યાવદ્રજઃ પ્રમાણાબ્દંસ્વર્ગે તિષ્ઠતિ ભૂમિદઃ । અશ્વારૂઢાશ્ચ તે યાન્તિ દદતે યે હ્યુપાનહૌ ॥ ૨,૩૧.

જેટલું ધૂળનું માપ થાય છે, એટલા વર્ષો સુધી જમીન દેનારો સ્વર્ગમાં રહે છે; અને જે લોકો જૂતાં કે ચંપલ દાન આપે છે, તેઓ ઘોડા પર ચડીને ત્યાં પહોંચે છે.

આતપે શ્રમયોગેન ન દહ્યન્તે ચ કુત્રચિત્ । છત્ત્રદાનેન વૈ પ્રેતા વિચરન્તિ સુખં પથિ ॥ ૨,૩૧.

છાંયડાનું દાન આપવાથી, મૃત આત્માઓને ક્યાંયે પણ તાપ કે થાક લાગતો નથી, તેઓ માર્ગમાં આનંદથી ફરે છે.

યમુદ્દિશ્ય દદાત્યન્નં તેન ચાપ્યાયિતો ભવેત્ ॥ ૨,૩૧.

યમને ધ્યાનમાં રાખીને જે ભોજન આપે છે, તે યમને તૃપ્ત કરે છે.

અન્ધકારે મહાઘોરે અમૂર્તે લક્ષ્યવર્જિતે । ઉદ્દ્યોતેનૈવ તે યાન્તિ દીપદાનેન માનવાઃ ॥ ૨,૩૧.

ઘોર અંધકારમાં, જ્યાં કોઈ આકાર કે નિશાની નથી, ત્યાં દીવો આપવાથી લોકો પ્રકાશમાં આગળ વધે છે.

આશ્વિને કર્તિકે વાપિ માઘે મૃતતિથાવપિ । ચતુર્દશ્યાઞ્ચ દીયેત દીપદાનં સુખાય વૈ ॥ ૨,૩૧.

આશ્વિન, કાર્તિક કે માઘ મહિનામાં, મૃત્યુ તિથિએ કે ચૌદસના દિવસે, સુખ માટે દીવો આપવો જોઈએ.

પ્રત્યહઞ્ચ પ્રદાતવ્યં માર્ગે સુવિષમે નરૈઃ । યાવત્સંવત્સરં વાપિ પ્રેતસ્ય સુખલિપ્સયા ॥ ૨,૩૧.

મૃત આત્માની શાંતિ માટે, પુરુષોએ દરરોજ કે આખું વર્ષ, કઠિન રસ્તા પર દીવો આપવો જોઈએ.

કુલે દ્યોતતિ શુદ્ધાત્મા પ્રકાશત્વં સ ગચ્છતિ । જ્યોતિર્મયોઽસૌ પૂજ્યોઽસૌ દીપદાનપ્રદો નરઃ ॥ ૨,૩૧.

જેનું હૃદય શુદ્ધ છે, તે પોતાના કુટુંબમાં તેજથી ઝળકે છે; દીવો આપનાર મનુષ્ય પ્રકાશમય અને પૂજનીય બને છે.

પ્રાઙ્મુખોદઙ્મુખં દીપં દેવાગારે દ્વિજાતયે । કુર્યાદ્યામ્યમુખં પિત્રે અદ્ભિઃ સઙ્કલ્પ્ય સુસ્થિરમ્ ॥ ૨,૩૧.

દેવસ્થાનમાં બ્રાહ્મણ માટે પૂર્વ કે ઉત્તર દિશામાં દીવો રાખવો, અને પિતાજી માટે દક્ષિણ દિશામાં, પાણી સાથે, મક્કમ સંકલ્પથી દીવો મૂકવો.

સર્વોપહારયુક્તાનિ પદાન્યત્ર ત્રયોદશ । યો દદાતિ મૃતસ્યેહ જીવન્નપ્યાત્મહેતવે । સ ગચ્છતિ મહામાર્ગે મહાકષ્ટવિવર્જિતઃ ॥ ૨,૩૧.

જે જીવતા કે મૃત્યુ પામેલા માટે, ત્રયોદશ પ્રકારની સંપૂર્ણ સામગ્રીયુક્ત વસ્તુઓ આપે છે, તે મહામાર્ગે કોઈ મોટું દુઃખ વિના આગળ વધે છે.

આસનં ભાજનં ભોજ્યં દીયતે યદ્દ્વિજાયતે । સુખે ન ભુઞ્જમાનસ્તુ દેન ગચ્છત્યલં પથિ ॥ ૨,૩૧.

બ્રાહ્મણને આપેલું આસન, વાસણ અને ભોજન—even જો તે આરામથી ન ભોગવે, તો પણ મૃત આત્મા સરળતાથી માર્ગ પર આગળ વધે છે.

કમણ્ડલુપ્રદાનેન તૃષિતઃ પિબતે જલમ્ ॥ ૨,૩૧.

કમંડળુ આપવાથી તરસેલો મનુષ્ય પાણી પી શકે છે.

ભાજનં વસ્ત્રદાનઞ્ચ કુસુમઞ્ચાઙ્ગુલીયકમ્ । એકાદશા હે દાતવ્યં પ્રેતોદ્ધરણહેતવે ॥ ૨,૩૧.

વાસણ, કપડાં, ફૂલો અને આંગળીમાં પહેરવાનું વળય—આ અગિયાર વસ્તુઓ મૃત આત્માને ઉદ્ધાર માટે આપવી જોઈએ.

ત્રયોદશ પદાનીત્થં પ્રેતસ્ય શુભમિચ્છતા । દાતવ્યાનિ યથાશક્ત્યા પ્રેતોઽસૌ પ્રીણિતો ભવેત્ ॥ ૨,૩૧.

મૃત આત્માના કલ્યાણ ઇચ્છનાર વ્યક્તિએ, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે, ત્રયોદશ પ્રકારની વસ્તુઓ આપવી જોઈએ, જેથી મૃત્યુ પામેલો પ્રસન્ન થાય.

ભોજના નિ તિલાંશ્ચૈવ ઉદકુમ્ભાંસ્ત્રયોદશ । મુદ્રિકાં વસ્ત્રયુગ્મઞ્ચ તયા યાતિ પરાં ગતિમ્ ॥ ૨,૩૧.

જે વ્યક્તિ ભોજન, તલ, તેર પાણીના ઘડા, મુદ્રિકા અને કપડાંનું જોડી દાન કરે છે, તેને ઉત્તમ અવસ્થા મળે છે.

યોઽશ્વં નાવં ગજં વાપિ બ્રાહ્મણે પ્રતિપાદયેત્ । સ મહિમ્નોઽનુસારેણ તત્તત્સુખમુપાશ્નુતે ॥ ૨,૩૧.

જે કોઈ બ્રાહ્મણને ઘોડો, નૌકા કે હાથી આપે છે, તે દાનની મહિમા પ્રમાણે સુખનો અનુભવ કરે છે.

નાનાલોકાન્ વિચરતિ મહિષીઞ્ચ દદાતિ યઃ । યમપુત્ત્રસ્ય યા માતા મહિષી સુગતિપ્રદા ॥ ૨,૩૧.

જે વ્યક્તિ મહિષીનું દાન કરે છે, તે અનેક લોકોમાં ફરતો રહે છે; યમપુત્રની માતા રૂપે મહિષીનું દાન સુગતિ આપે છે.

તામ્બૂલં કુસુમં દેયં યામ્યાનાં હર્ષવર્ધનમ્ । તેન સમ્પ્રીણિતાઃ સર્વે તસ્મિન્ ક્લેશં ન કુર્વતે ॥ ૨,૩૧.

યમના દૂતોને પાન, ફૂલ અને ભેટ આપવી જોઈએ, જેથી તેમનો આનંદ વધે; જ્યારે તેઓ પ્રસન્ન થાય છે, ત્યારે તે વ્યક્તિને કોઈ દુઃખ આપતા નથી.

ગોભૂતિલહિરણ્યાનિ દાનાન્યાહુઃ સ્વશક્તિતઃ ॥ ૨,૩૧.

ગાય, જમીન અને સોનાનું દાન પોતાની શક્તિ પ્રમાણે આપવું જોઈએ એવું કહેવાય છે.

મૃતોદ્દેશેન યો યદ્યાજ્જલપાત્રઞ્ચ મૃન્મયમ્ । ઉદપાત્રસહસ્રસ્ય ફલમાપ્નોતિ માનવઃ ॥ ૨,૩૧.

જે વ્યક્તિ મૃત્યુ પામેલા માટે માટીના પાણીના પાત્રનું દાન કરે છે, તેને હજાર પાણીના ઘડાના ફળ મળે છે.

યમદૂતા મહારૌદ્રાઃ કરાલાઃ કૃષ્ણપિઙ્ગલાઃ । ન ભીષયન્તિ તં યામ્યા વસ્ત્રદાને કૃતે સતિ ॥ ૨,૩૧.

યમના ભયાનક અને ભયજનક દૂતો, કાળા અને પીળા ચહેરાવાળા, જેમના માટે યમદૂતને કપડાંનું દાન થાય છે, તેને ડરાવતા નથી.

માર્ગે હિ ગચ્છમાનસ્તુ તૃષ્ણાર્તઃ શ્રમપીડિતઃ । ઘટાન્નદાનયોગેન સુખી ભવતિ નિશ્ચિતમ્ ॥ ૨,૩૧.

માર્ગ પર જતા, તરસ્યા અને થાકેલા મુસાફરને પાણીના પાત્રના દાનથી નિશ્ચિતપણે આનંદ મળે છે.

શય્યા દક્ષિણયા યુક્તા આયુધામ્બરસંયુતા । હૈમશ્રીપતિના યુક્તા દેયા વિપ્રાય શર્મણે । તથા પ્રેતત્વમુક્તોઽસૌ મોદતે સહ દૈવતૈઃ ॥ ૨,૩૧.

દક્ષિણ તરફ મુકેલી, શસ્ત્રો અને કપડાંથી સજ્જ, સોનાથી શોભાયમાન ખાટલો બ્રાહ્મણને સુખ માટે આપવી જોઈએ; એ રીતે, પિતૃ અવસ્થાથી મુક્ત થઈને તે દેવતાઓ સાથે આનંદ પામે છે.

એતત્તે કથિતં તાર્ક્ષ્ય દાનમન્ત્યેષ્ટિકર્મજમ્ । અધુના કથયિષ્યેઽહમન્યદેહપ્રવેશનમ્ ॥ ૨,૩૧.

હે તાર્ખ્ય, અંત્યેષ્ટિ સંસ્કાર સંબંધિત દાન તને કહ્યાં; હવે હું તને બીજું શરીર મેળવવાની વાત કહું છું.

જાતસ્ય મૃત્યુલોકે વૈ પ્રાણિનો મરણં ધ્રુવમ્ । મૃતિઃ કુર્યાત્સ્વધર્મેણ યાસ્યતશ્ચ પરન્તપ ॥ ૨,૩૧.

માણસે જન્મ લીધો છે ત્યાં મૃત્યુ નિશ્ચિત છે; દરેકે પોતાના ધર્મ પ્રમાણે મૃત્યુ પામવું જોઈએ અને પછી આગળના માર્ગે જવું જોઈએ.

પૂર્વકાલે મૃતાનાઞ્ચ પ્રાણિનાઞ્ચ ખગેશ્વર । સૂક્ષ્મોભૂત્વા ત્વસૌ વાયુર્નિર્ગચ્છત્યાસ્યમણ્ડલાત્ ॥ ૨,૩૧.

પહેલાના સમયમાં, હે પંખીઓના રાજા, જીવ મૃત્યુ પામે ત્યારે પ્રાણ સૂક્ષ્મ બનીને મોઢામાંથી બહાર જાય છે.

નવદ્વારૈ રોમભિશ્ચ જનાનાં તાલુરન્ધ્રકે । પાપિષ્ઠાનામપાનેન જીવો નિષ્ક્રામતિ ધ્રુવમ્ ॥ ૨,૩૧.

નવ દ્વાર, રોમછિદ્રો અને તાળુના છિદ્ર દ્વારા, પાપી લોકોનો જીવ નીચેના માર્ગે ચોક્કસ બહાર જાય છે.

શરીરઞ્ચ પતેત્પશ્ચાન્નિર્ગતે મરુતીશ્વરે । વાતાહતઃ પતત્યેવ નિરાધારો યથા દ્રુમઃ ॥ ૨,૩૧.

જ્યારે પ્રાણનાથ શરીર છોડે છે, પછી શરીર પડી જાય છે; પવનના ઝોકથી આધાર વિનાનું વૃક્ષ જેમ પડી જાય છે તેમ, શરીર પણ પડી જાય છે.