ગરુડપુરાણમ્

મસ્તકે તિષ્ઠતીશાનો વ્યક્તાવ્યક્તો મહેશ્વરઃ । એકમૂર્તેસ્ત્રયો ભાગા બ્રહ્મા વિષ્ણુહેશ્વરાઃ ॥ ૨,૩૦.

માથા પર ઈશાન, જે દેખાય છે અને અજાણ પણ છે, મહાદેવ વસે છે; એક જ સ્વરૂપમાં ત્રણ ભાગે બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને ઈશ્વર છે.

અહં પ્રાણઃ શરીરસ્થો ભૂતગ્રામચતુષ્ટયે । ધર્માધર્મે મતિં દદ્યાત્સુખદુઃખે કૃતાકૃતે ॥ ૨,૩૦.

હું શરીરમાં રહેલો પ્રાણ છું, ચાર જાતના જીવોમાં રહું છું; સુખ-દુઃખ, ધર્મ-અધર્મ અને કરેલા-ન કરેલા કાર્યોમાં હું જ સમજ આપું છું.

જન્તોર્વુદ્ધિં સમાસ્થાય પૂર્વમર્માધિવાસિતામ્ । અહમેવ તથા જીવાન્પ્રેરયામિ ચ કર્મસુ । સ્વર્ગં ચ નરકં મોક્ષં પ્રયાન્તિ પ્રાણિનો ધ્રુવમ્ ॥ ૨,૩૦.

પ્રાણીની બુદ્ધિમાં, જે પહેલાંથી શરીરના મુખ્ય અંગોમાં વસેલી છે, હું જ પ્રવેશું છું અને જીવોને કર્મમાં પ્રેરું છું; એથી પ્રાણીઓ સ્વર્ગ, નરક કે મોક્ષ પામે છે.

સ્વર્ગસ્થં નરકસ્થં વા શ્રાદ્ધે વાપ્યાયનં ભવેત્ । તસ્માચ્છ્રાદ્ધાનિ કુર્વીત ત્રિવિધાનિ વિચક્ષણઃ ॥ ૨,૩૦.

પ્રાણી સ્વર્ગમાં હોય, નરકમાં હોય કે શ્રાદ્ધમાં હાજર હોય, બધે પોષણ મળે છે; તેથી સમજદાર વ્યક્તિએ ત્રણ પ્રકારના શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ.

મત્સ્યં કર્મં ચ વારાહં નારસિંહઞ્ચ વામનમ્ । રામં રામં ચ કૃષ્ણં ચ બુદ્ધં ચૈવ સકલ્કિનમ્ । એતાનિ દશ નામાનિ સ્મર્તવ્યાનિ સદા બુધૈઃ ॥ ૨,૩૦.

મત્સ્ય, કૂર્મ, વારાહ, નરસિંહ, વામન, રામ, રામ, કૃષ્ણ, બુદ્ધ અને કલ્કિ—આ દસ નામોનું જ્ઞાની લોકોએ હંમેશાં સ્મરણ કરવું જોઈએ.

સ્વર્ગં જીવાઃ સુખં યાન્તિ ચ્યુતાઃ સ્વર્ગાચ્ચ માનવાઃ । લબ્ધ્વા સુખં ચ વિત્તં ચ દયાદાક્ષિણ્યસંયુતાઃ । પુત્રપૌત્રૈર્ધનૈરાઢ્યા જીવેયુઃ શરદાં શતમ્ ॥ ૨,૩૦.

જે જીવ સ્વર્ગ જાય છે, તેઓ સુખ પામે છે; સ્વર્ગમાંથી માનવ રૂપે પૃથ્વી પર આવેલા, સુખ અને ધન પ્રાપ્ત કરીને, દયા અને દાનથી યુક્ત, પુત્ર-પૌત્ર અને ધનથી સમૃદ્ધ થઈ, સો વર્ષ સુધી જીવે છે.

આતુરે ચ દદેદ્દાનં વિષ્ણુપૂજાઞ્ચ કારયેત્ । અષ્ટાક્ષરં તથા મન્ત્રં જપેદ્વા દ્વાદશાક્ષરમ્ ॥ ૨,૩૦.

રોગી માટે દાન આપવું જોઈએ અને વિષ્ણુની પૂજા કરવી જોઈએ; અને આઠ અક્ષર અથવા બાર અક્ષરનું મંત્ર જપવું જોઈએ.

પૂજયેચ્છુક્લપુષ્પૈશ્ચ નૈવેદ્યૈર્ઘૃતપાચિતૈઃ । તથા ગન્ધૈશ્ચ ધૂપૈશ્ચ શ્રુતિસ્મૃતિમનૂદિતૈઃ ॥ ૨,૩૦.

શ્વેત ફૂલો, ઘીથી બનેલા ભોજન, સુગંધ અને ધૂપ વડે, તથા શાસ્ત્રોમાં જણાવ્યા પ્રમાણે પૂજા કરવી જોઈએ.

વિષ્ણુર્માતા પિતા વિષ્ણુર્વિષ્ણુઃ સ્વજનબાન્ધવાઃ । યત્ર વિષ્ણું ન પશ્યામિ તેન વાસેન કિં મમ ॥ ૨,૩૦.

વિષ્ણુ જ મારી માતા છે, પિતા છે, પોતાના સગા-સંબંધીઓ છે; જ્યાં વિષ્ણુ દેખાતા નથી, એ ઘરનું મને શું કામ?

જલે વિષ્ણુઃ સ્થલે વિષ્ણુર્વિષ્ણુઃ પર્વતમસ્તકે । જ્વાલામાલાકુલે વિષ્ણુઃ સર્વં વિષ્ણુમયં જગત્ ॥ ૨,૩૦.

પાણીમાં વિષ્ણુ, જમીન પર વિષ્ણુ, પર્વતની ટોચ પર વિષ્ણુ, અગ્નિની જ્વાળાઓમાં પણ વિષ્ણુ છે; આખું જગત વિષ્ણુમય છે.

વયમાપો વયં પૃથ્વી વયં દર્ભા વયં તિલાઃ । વયં ગાવો વયં રાજા વયં વાયુર્વયં પ્રજાઃ ॥ ૨,૩૦.

અમે જ પાણી, અમે જ પૃથ્વી, અમે જ દર્ભા ઘાસ, અમે જ તલ છે; અમે જ ગાય, અમે જ રાજા, અમે જ પવન, અમે જ પ્રજા છીએ.

વયં હેમ વયં ધાન્યં વયં મધુ વયં ઘૃતમ્ । વયં વિપ્રા વયં દેવા વયં શમ્ભુશ્ચ ભૂર્ભુવઃ ॥ ૨,૩૦.

અમે જ સોનું, અમે જ અનાજ, અમે જ મધ, અમે જ ઘી છીએ; અમે જ બ્રાહ્મણ, અમે જ દેવતા, અમે જ શંભુ, અને ભૂલોક-ભુવર્લોક છીએ.

અહં દાતા અહં ગ્રાહી અહં યજ્વા અહં ક્રતુઃ । અહં હર્તા અહં ધર્મો અહં પૃથ્વી હ્યહં જલમ્ ॥ ૨,૩૦.

હું જ દાતા, હું જ ગ્રહીત, હું જ યજમાન, હું જ યજ્ઞ છું; હું જ હરનાર, હું જ ધર્મ, હું જ પૃથ્વી અને હું જ પાણી છું.

ધર્માધર્મે મતિં દદ્યાં કર્મભિસ્તુ શુભાશુભૈઃ । યત્કર્મ ક્રિયતે ક્વાપિ પૂર્વજન્માર્જિતં ખગ ॥ ૨,૩૦.

હું જ ધર્મ-અધર્મમાં સમજ આપું છું, શુભ-અશુભ કર્મોથી; પંખી, જે કંઈ પણ કર્મ થાય છે, એ બધું પૂર્વજન્મના સંસ્કારથી થાય છે.

ધર્મે મતિમહં દદ્યામધર્મેઽપ્યહમેવ ચ । યાતનાં કુરુતે સોઽપિ ધર્મે મુક્તિં દદામ્યહમ્ ॥ ૨,૩૦.

ધર્મમાં પણ હું સમજ આપું છું, અધર્મમાં પણ હું જ સમજ આપું છું; જે દુઃખ આપે છે, પણ ધર્મથી હું મોક્ષ પણ આપું છું.

મનુજાનાં હિતા તાર્ક્ષ્ય અન્તે વૈતરણી સ્મૃતા । તયાવમત્ય પાપૌઘં વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ ॥ ૨,૩૦.

માનવના કલ્યાણ માટે, તાર્ખ્ષ્ય, અંતે વૈતરણી યાદ આવે છે; તેને પાર કરીને, પાપના ભારને છોડીને, જીવ વિષ્ણુના લોકને પામે છે.

બાલત્વે યચ્ચ કૌમારે યચ્ચ પરિણતૌ ચ યત્ । સર્વાવમ્થાકૃતં પાપં યચ્ચ જન્માન્તરેષ્વપિ ॥ ૨,૩૦.

બાળપણમાં, યુવાનીમાં કે વૃદ્ધાવસ્થામાં જે કંઈ પણ કરેલું હોય, અને બીજા જન્મોમાં પણ જે પાપ થયું હોય, એ બધું...

યન્નિશાયાં તથા પ્રાતર્યન્મધ્યાહ્નાપરાહ્નયોઃ । સન્ધ્યયોર્યત્કૃતં કર્મ કર્મણા મનસા ગિરા ॥ ૨,૩૦.

રાતે, સવારે, બપોરે, સાંજના સમયે કે બંને સંધ્યાઓમાં, જે પણ કર્મો શરીરે, મનથી કે વાણીથી થાય છે,

દત્ત્વા વરાં સકૃદપિ કપિલાં સર્વકામિકામ્ । ઉદ્ધરેદન્તકાલે સ આત્માનં પાપસઞ્ચયાત્ ॥ ૨,૩૦.

જે વ્યક્તિ મરણ સમયે એકવાર પણ સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરતી પીળા ગાય દાન આપે છે, તે પોતાના પાપોના ભારમાંથી મુક્ત થઈ જાય છે.

ગાવો મમાગ્રતઃ સન્તુ પૃષ્ઠતઃ પાર્શ્વતસ્તથા । ગાવો મે હૃદયે સન્તુ ગવાં મધ્યે વસામ્યહમ્ ॥ ૨,૩૦.

મારી આગળ, પાછળ અને બાજુઓએ ગાયો રહે, મારા હૃદયમાં પણ ગાયો વસે અને હું ગાયોમાં વસું.

યા લક્ષ્મીઃ સર્વભૂતાનાં યા ચ દેવે વ્યવસ્થિતા । ધેનુરૂપેણ સા દેવી મમ પાપં વ્યપોહતુ ॥ ૨,૩૦.

જે લક્ષ્મી સર્વ જીવોમાં અને દેવોમાં વસે છે, એ દેવી ગાય રૂપે મારી બધી ખોટ દૂર કરે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૩૧ શ્રીવિષ્ણુરુવાચ । યે નરાઃ પાપસંયુક્તાસ્તે ગચ્છન્તિ યમાલયમ્ । નૃણાં મત્સાક્ષિકં દત્તમનન્તફલદં ભવેત્ ॥ ૨,૩૧.

શ્રીવિષ્ણુ કહે છે: જે મનુષ્યો પાપથી બંધાયેલા છે, તેઓ યમલોકમાં જાય છે; પણ મારી હાજરીમાં જે કંઈ દાન આપે છે, તે મનુષ્યને અનંત ફળ આપે છે.

યાવદ્રજઃ પ્રમાણાબ્દંસ્વર્ગે તિષ્ઠતિ ભૂમિદઃ । અશ્વારૂઢાશ્ચ તે યાન્તિ દદતે યે હ્યુપાનહૌ ॥ ૨,૩૧.

જેટલું ધૂળનું માપ થાય છે, એટલા વર્ષો સુધી જમીન દેનારો સ્વર્ગમાં રહે છે; અને જે લોકો જૂતાં કે ચંપલ દાન આપે છે, તેઓ ઘોડા પર ચડીને ત્યાં પહોંચે છે.

આતપે શ્રમયોગેન ન દહ્યન્તે ચ કુત્રચિત્ । છત્ત્રદાનેન વૈ પ્રેતા વિચરન્તિ સુખં પથિ ॥ ૨,૩૧.

છાંયડાનું દાન આપવાથી, મૃત આત્માઓને ક્યાંયે પણ તાપ કે થાક લાગતો નથી, તેઓ માર્ગમાં આનંદથી ફરે છે.

યમુદ્દિશ્ય દદાત્યન્નં તેન ચાપ્યાયિતો ભવેત્ ॥ ૨,૩૧.

યમને ધ્યાનમાં રાખીને જે ભોજન આપે છે, તે યમને તૃપ્ત કરે છે.

અન્ધકારે મહાઘોરે અમૂર્તે લક્ષ્યવર્જિતે । ઉદ્દ્યોતેનૈવ તે યાન્તિ દીપદાનેન માનવાઃ ॥ ૨,૩૧.

ઘોર અંધકારમાં, જ્યાં કોઈ આકાર કે નિશાની નથી, ત્યાં દીવો આપવાથી લોકો પ્રકાશમાં આગળ વધે છે.

આશ્વિને કર્તિકે વાપિ માઘે મૃતતિથાવપિ । ચતુર્દશ્યાઞ્ચ દીયેત દીપદાનં સુખાય વૈ ॥ ૨,૩૧.

આશ્વિન, કાર્તિક કે માઘ મહિનામાં, મૃત્યુ તિથિએ કે ચૌદસના દિવસે, સુખ માટે દીવો આપવો જોઈએ.

પ્રત્યહઞ્ચ પ્રદાતવ્યં માર્ગે સુવિષમે નરૈઃ । યાવત્સંવત્સરં વાપિ પ્રેતસ્ય સુખલિપ્સયા ॥ ૨,૩૧.

મૃત આત્માની શાંતિ માટે, પુરુષોએ દરરોજ કે આખું વર્ષ, કઠિન રસ્તા પર દીવો આપવો જોઈએ.

કુલે દ્યોતતિ શુદ્ધાત્મા પ્રકાશત્વં સ ગચ્છતિ । જ્યોતિર્મયોઽસૌ પૂજ્યોઽસૌ દીપદાનપ્રદો નરઃ ॥ ૨,૩૧.

જેનું હૃદય શુદ્ધ છે, તે પોતાના કુટુંબમાં તેજથી ઝળકે છે; દીવો આપનાર મનુષ્ય પ્રકાશમય અને પૂજનીય બને છે.