ગરુડપુરાણમ્

ધર્માત્મા સ નુ પુત્રો વૈદેવૈરપિ સુપૂજ્યતે । દાપયેદ્યસ્તુ દાનાનિ હ્યાતુરં પિતરં ભુવિ ॥ ૨,૩૦.

જે પુત્ર પૃથ્વી પર પીડિત પિતાના નામે દાન કરાવે છે, એ સાચો ધર્મનિષ્ઠ પુત્ર છે અને તે વેદો દ્વારા પણ બહુ માન્ય છે.

લોહદાનઞ્ચ દાતવ્યં ભૂમિયુક્તેન પાણિના । યમં ભીમઞ્ચ નાપ્નોતિ ન ગચ્છેત્તસ્ય વેશ્મનિ ॥ ૨,૩૦.

લોહનું દાન જમીનને સ્પર્શ કરીને આપવું જોઈએ; આવું કરનારને ભયાનક યમરાજ ન મળે અને એના ઘરે પણ જવું ન પડે.

કુઠારો મુસલો દણ્ડઃ ખડ્ગશ્ચ ચ્છુરિકા તથા । એતાનિ યમહસ્તેષુ દૃશ્યાનિ પાપકર્મિણામ્ ॥ ૨,૩૦.

કુહાડી, મુંસળ, લાકડી, તલવાર અને છરી—આ બધાં પાપી લોકો માટે યમરાજના હાથમાં દેખાય છે.

તસ્માલ્લોહસ્ય દાનન્તુ બ્રાહ્મણાયાતુરો દદેત્ । યમાયુધાનાં સન્તુષ્ટ્યૈ દાનમેતદુદાહૃતમ્ ॥ ૨,૩૦.

એથી, પીડિત વ્યક્તિએ બ્રાહ્મણને લોહનું દાન આપવું જોઈએ; આ દાન યમરાજના શસ્ત્રોને પ્રસન્ન કરવા માટે કહેવાયું છે.

ગર્ભસ્થાઃ શિશવો યે ચ યુવાનઃ સ્થવિરાસ્તથા । એભિર્દાનવિશેષૈસ્તુ નિર્દહેયુઃ સ્વપાતકમ્ ॥ ૨,૩૦.

ગર્ભમાં રહેલા બાળક, યુવાન અને વૃદ્ધ—આ બધા ખાસ દાનોથી પોતાનાં પાપો દહાડી શકે છે.

છુરિણઃ શ્યામશબલૌ ષણ્ડામર્કા ઉદુમ્બરાઃ । શબલા શ્યામદૂતા યે લોહદાનેન પ્રીણિતાઃ ॥ ૨,૩૦.

કાળા, ચિતરાં, નપુંસક, સૂર્યરહિત, ઉદુંબર વૃક્ષ અને ચિતરા તથા કાળા દૂત—આ બધા લોહના દાનથી પ્રસન્ન થાય છે.

પુત્રાઃ પૌત્રાસ્તથા બન્ધુઃ સગોત્રાઃ સુહહૃદસ્તથા । દદતે નાતુરે દાનં બ્રહ્મઘ્નૈસ્તુ સમા હિ તે ॥ ૨,૩૦.

પુત્ર, પૌત્ર, બંધુ, એક જ કુળના અને સ્નેહી મિત્રો—જો એ લોકો પીડિત માટે દાન ન આપે તો તેઓ બ્રાહ્મણહંતાની સમાન ગણાય છે.

પઞ્ચત્વે ભૂમિયુક્તસ્ય શૃણુ તસ્ય ચ યા ગતિઃ । અતિવાહઃ પુનઃ પ્રેતોવર્ષોર્ધ્વં સુકૃતં લભેત્ ॥ ૨,૩૦.

જમીનને સ્પર્શ કરીને મૃત્યુ પામનારનું પરિણામ સાંભળો: એ પહેલાં એક વર્ષ સુધી પ્રેતરૂપે ભટકે છે, પછી સારા કર્મનું ફળ પામે છે.

અગ્નિત્રયં ત્રયો લોકાસ્ત્રયો વેદાસ્ત્રયોઽમરાઃ । કાલત્રયં ત્રિસન્ધ્યં ચ ત્રયો વર્ણાસ્ત્રિશક્તયઃ ॥ ૨,૩૦.

ત્રણ અગ્નિ, ત્રણ લોક, ત્રણ વેદ, ત્રણ અમર, ત્રણ સમય, ત્રણ સંધ્યા, ત્રણ વર્ણ અને ત્રણ શક્તિઓ છે.

પાદાદૂર્ધ્વં કટિં યાવત્તાવદ્બ્રહ્યાધિતિષ્ઠતિ । ગ્રીવાં યાવદ્ધરિર્નાભેઃ શરીરે મનુજસ્ય ચ ॥ ૨,૩૦.

પગથી કમર સુધી બ્રહ્મા વસે છે અને નાભિથી ગળા સુધી શ્રીહરિ માનવ શરીરમાં નિવાસ કરે છે.

મસ્તકે તિષ્ઠતીશાનો વ્યક્તાવ્યક્તો મહેશ્વરઃ । એકમૂર્તેસ્ત્રયો ભાગા બ્રહ્મા વિષ્ણુહેશ્વરાઃ ॥ ૨,૩૦.

માથા પર ઈશાન, જે દેખાય છે અને અજાણ પણ છે, મહાદેવ વસે છે; એક જ સ્વરૂપમાં ત્રણ ભાગે બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને ઈશ્વર છે.

અહં પ્રાણઃ શરીરસ્થો ભૂતગ્રામચતુષ્ટયે । ધર્માધર્મે મતિં દદ્યાત્સુખદુઃખે કૃતાકૃતે ॥ ૨,૩૦.

હું શરીરમાં રહેલો પ્રાણ છું, ચાર જાતના જીવોમાં રહું છું; સુખ-દુઃખ, ધર્મ-અધર્મ અને કરેલા-ન કરેલા કાર્યોમાં હું જ સમજ આપું છું.

જન્તોર્વુદ્ધિં સમાસ્થાય પૂર્વમર્માધિવાસિતામ્ । અહમેવ તથા જીવાન્પ્રેરયામિ ચ કર્મસુ । સ્વર્ગં ચ નરકં મોક્ષં પ્રયાન્તિ પ્રાણિનો ધ્રુવમ્ ॥ ૨,૩૦.

પ્રાણીની બુદ્ધિમાં, જે પહેલાંથી શરીરના મુખ્ય અંગોમાં વસેલી છે, હું જ પ્રવેશું છું અને જીવોને કર્મમાં પ્રેરું છું; એથી પ્રાણીઓ સ્વર્ગ, નરક કે મોક્ષ પામે છે.

સ્વર્ગસ્થં નરકસ્થં વા શ્રાદ્ધે વાપ્યાયનં ભવેત્ । તસ્માચ્છ્રાદ્ધાનિ કુર્વીત ત્રિવિધાનિ વિચક્ષણઃ ॥ ૨,૩૦.

પ્રાણી સ્વર્ગમાં હોય, નરકમાં હોય કે શ્રાદ્ધમાં હાજર હોય, બધે પોષણ મળે છે; તેથી સમજદાર વ્યક્તિએ ત્રણ પ્રકારના શ્રાદ્ધ કરવું જોઈએ.

મત્સ્યં કર્મં ચ વારાહં નારસિંહઞ્ચ વામનમ્ । રામં રામં ચ કૃષ્ણં ચ બુદ્ધં ચૈવ સકલ્કિનમ્ । એતાનિ દશ નામાનિ સ્મર્તવ્યાનિ સદા બુધૈઃ ॥ ૨,૩૦.

મત્સ્ય, કૂર્મ, વારાહ, નરસિંહ, વામન, રામ, રામ, કૃષ્ણ, બુદ્ધ અને કલ્કિ—આ દસ નામોનું જ્ઞાની લોકોએ હંમેશાં સ્મરણ કરવું જોઈએ.

સ્વર્ગં જીવાઃ સુખં યાન્તિ ચ્યુતાઃ સ્વર્ગાચ્ચ માનવાઃ । લબ્ધ્વા સુખં ચ વિત્તં ચ દયાદાક્ષિણ્યસંયુતાઃ । પુત્રપૌત્રૈર્ધનૈરાઢ્યા જીવેયુઃ શરદાં શતમ્ ॥ ૨,૩૦.

જે જીવ સ્વર્ગ જાય છે, તેઓ સુખ પામે છે; સ્વર્ગમાંથી માનવ રૂપે પૃથ્વી પર આવેલા, સુખ અને ધન પ્રાપ્ત કરીને, દયા અને દાનથી યુક્ત, પુત્ર-પૌત્ર અને ધનથી સમૃદ્ધ થઈ, સો વર્ષ સુધી જીવે છે.

આતુરે ચ દદેદ્દાનં વિષ્ણુપૂજાઞ્ચ કારયેત્ । અષ્ટાક્ષરં તથા મન્ત્રં જપેદ્વા દ્વાદશાક્ષરમ્ ॥ ૨,૩૦.

રોગી માટે દાન આપવું જોઈએ અને વિષ્ણુની પૂજા કરવી જોઈએ; અને આઠ અક્ષર અથવા બાર અક્ષરનું મંત્ર જપવું જોઈએ.

પૂજયેચ્છુક્લપુષ્પૈશ્ચ નૈવેદ્યૈર્ઘૃતપાચિતૈઃ । તથા ગન્ધૈશ્ચ ધૂપૈશ્ચ શ્રુતિસ્મૃતિમનૂદિતૈઃ ॥ ૨,૩૦.

શ્વેત ફૂલો, ઘીથી બનેલા ભોજન, સુગંધ અને ધૂપ વડે, તથા શાસ્ત્રોમાં જણાવ્યા પ્રમાણે પૂજા કરવી જોઈએ.

વિષ્ણુર્માતા પિતા વિષ્ણુર્વિષ્ણુઃ સ્વજનબાન્ધવાઃ । યત્ર વિષ્ણું ન પશ્યામિ તેન વાસેન કિં મમ ॥ ૨,૩૦.

વિષ્ણુ જ મારી માતા છે, પિતા છે, પોતાના સગા-સંબંધીઓ છે; જ્યાં વિષ્ણુ દેખાતા નથી, એ ઘરનું મને શું કામ?

જલે વિષ્ણુઃ સ્થલે વિષ્ણુર્વિષ્ણુઃ પર્વતમસ્તકે । જ્વાલામાલાકુલે વિષ્ણુઃ સર્વં વિષ્ણુમયં જગત્ ॥ ૨,૩૦.

પાણીમાં વિષ્ણુ, જમીન પર વિષ્ણુ, પર્વતની ટોચ પર વિષ્ણુ, અગ્નિની જ્વાળાઓમાં પણ વિષ્ણુ છે; આખું જગત વિષ્ણુમય છે.

વયમાપો વયં પૃથ્વી વયં દર્ભા વયં તિલાઃ । વયં ગાવો વયં રાજા વયં વાયુર્વયં પ્રજાઃ ॥ ૨,૩૦.

અમે જ પાણી, અમે જ પૃથ્વી, અમે જ દર્ભા ઘાસ, અમે જ તલ છે; અમે જ ગાય, અમે જ રાજા, અમે જ પવન, અમે જ પ્રજા છીએ.

વયં હેમ વયં ધાન્યં વયં મધુ વયં ઘૃતમ્ । વયં વિપ્રા વયં દેવા વયં શમ્ભુશ્ચ ભૂર્ભુવઃ ॥ ૨,૩૦.

અમે જ સોનું, અમે જ અનાજ, અમે જ મધ, અમે જ ઘી છીએ; અમે જ બ્રાહ્મણ, અમે જ દેવતા, અમે જ શંભુ, અને ભૂલોક-ભુવર્લોક છીએ.

અહં દાતા અહં ગ્રાહી અહં યજ્વા અહં ક્રતુઃ । અહં હર્તા અહં ધર્મો અહં પૃથ્વી હ્યહં જલમ્ ॥ ૨,૩૦.

હું જ દાતા, હું જ ગ્રહીત, હું જ યજમાન, હું જ યજ્ઞ છું; હું જ હરનાર, હું જ ધર્મ, હું જ પૃથ્વી અને હું જ પાણી છું.

ધર્માધર્મે મતિં દદ્યાં કર્મભિસ્તુ શુભાશુભૈઃ । યત્કર્મ ક્રિયતે ક્વાપિ પૂર્વજન્માર્જિતં ખગ ॥ ૨,૩૦.

હું જ ધર્મ-અધર્મમાં સમજ આપું છું, શુભ-અશુભ કર્મોથી; પંખી, જે કંઈ પણ કર્મ થાય છે, એ બધું પૂર્વજન્મના સંસ્કારથી થાય છે.

ધર્મે મતિમહં દદ્યામધર્મેઽપ્યહમેવ ચ । યાતનાં કુરુતે સોઽપિ ધર્મે મુક્તિં દદામ્યહમ્ ॥ ૨,૩૦.

ધર્મમાં પણ હું સમજ આપું છું, અધર્મમાં પણ હું જ સમજ આપું છું; જે દુઃખ આપે છે, પણ ધર્મથી હું મોક્ષ પણ આપું છું.

મનુજાનાં હિતા તાર્ક્ષ્ય અન્તે વૈતરણી સ્મૃતા । તયાવમત્ય પાપૌઘં વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ ॥ ૨,૩૦.

માનવના કલ્યાણ માટે, તાર્ખ્ષ્ય, અંતે વૈતરણી યાદ આવે છે; તેને પાર કરીને, પાપના ભારને છોડીને, જીવ વિષ્ણુના લોકને પામે છે.

બાલત્વે યચ્ચ કૌમારે યચ્ચ પરિણતૌ ચ યત્ । સર્વાવમ્થાકૃતં પાપં યચ્ચ જન્માન્તરેષ્વપિ ॥ ૨,૩૦.

બાળપણમાં, યુવાનીમાં કે વૃદ્ધાવસ્થામાં જે કંઈ પણ કરેલું હોય, અને બીજા જન્મોમાં પણ જે પાપ થયું હોય, એ બધું...

યન્નિશાયાં તથા પ્રાતર્યન્મધ્યાહ્નાપરાહ્નયોઃ । સન્ધ્યયોર્યત્કૃતં કર્મ કર્મણા મનસા ગિરા ॥ ૨,૩૦.

રાતે, સવારે, બપોરે, સાંજના સમયે કે બંને સંધ્યાઓમાં, જે પણ કર્મો શરીરે, મનથી કે વાણીથી થાય છે,

દત્ત્વા વરાં સકૃદપિ કપિલાં સર્વકામિકામ્ । ઉદ્ધરેદન્તકાલે સ આત્માનં પાપસઞ્ચયાત્ ॥ ૨,૩૦.

જે વ્યક્તિ મરણ સમયે એકવાર પણ સર્વ ઇચ્છાઓ પૂર્ણ કરતી પીળા ગાય દાન આપે છે, તે પોતાના પાપોના ભારમાંથી મુક્ત થઈ જાય છે.