ગરુડપુરાણમ્

બ્રહ્માદ્યા દેવતાઃ સર્વાઃ કાર્યાચ્ચ પ્રીતિમાપ્નુયુઃ । દેયમેતન્મહાદાનં પ્રેતોદ્ધરણહેતવે ॥ ૨,૩૦.

બ્રહ્મા સહિત સર્વે દેવતાઓ એ કાર્યથી પ્રસન્ન થાય છે; આ મહાદાન પ્રેતોને ઉદ્ધારવા માટે આપવું જોઈએ.

ચિરં વસેદ્રુદ્રલોકે તતો રાજા ભવેદિહ । રૂપવાન્સુભગો વાગ્મી શ્રીમાનતુલ વિક્રમઃ । યમલોકં વિનિર્જિત્ય સ્વર્ગં તાક્ષ્ય સ ગચ્છતિ ॥ ૨,૩૦.

એ Rudraના લોકમાં લાંબો સમય રહે છે, પછી પૃથ્વી પર રાજા બને છે; સુંદર, ભાગ્યશાળી, વાક્પટુ, ધનવાન અને અપ્રતિમ પરાક્રમી બને છે. યમલોકને જીતીને, તાર્ક્ષ્ય, એ સ્વર્ગ પામે છે.

ગાં તિલાંશ્ચ ક્ષિતં હેમ યો દદાતિ દ્વિજન્મને । તસ્ય જન્માર્જિર્ત પાપં તત્ક્ષણાદેવનશ્યતિ ॥ ૨,૩૦.

જે વ્યક્તિ બ્રાહ્મણને ગાય, તિલ, જમીન અને સોનુ આપે છે, તેના જન્મના બધા પાપો તુરંત નાશ પામે છે.

તિલા ગાવો મહાદાનં મહાપાતકનાશનમ્ । તદ્દ્વયં દીયતે વિપ્રે નાન્યવર્ણે કદાચન ॥ ૨,૩૦.

ગાય અને તિલ મહાદાન છે, જે મોટા પાપોનો નાશ કરે છે; આ બંને દાન માત્ર બ્રાહ્મણને આપવું, બીજાં વર્ણને કદી નહીં.

કલ્પિતં દીયતે દાનં તિલા ગાવશ્ચમેદિની । અન્યેષુ નૈવ વર્ણેષુ પોષ્યવર્ગે કદાચન ॥ ૨,૩૦.

તિલ, ગાય અને જમીનનું દાન માત્ર બ્રાહ્મણને જ આપવું, બીજાં વર્ણ કે પોષ્ય વર્ગને કદી નહીં.

પોષ્યવર્ગે તથા સ્ત્રીષુ દાનં દેયમકલ્પિતમ્ । આતુરે વોપરાગે ચ દ્વયં દાનં વિશિષ્યતે । આતુરે દીયતે દાનં તત્કાલે ચોપતિષ્ઠતિ ॥ ૨,૩૦.

પોષ્ય વર્ગ અને સ્ત્રીઓમાં દાન વિધિ વિના પણ આપી શકાય; પણ રોગ કે અશૌચમાં આ બંને દાન ખાસ આપવાનું કહેવાયું છે. બીમારને આપેલું દાન એ સમયે જ ફળ આપે છે.

જીવતસ્તુ પુનર્દત્તમુપતિષ્ઠત્યસંસ્કૃતમ્ । સત્યંસત્યં પુનઃ સત્યં યદ્દત્તં વિકલેન્દ્રિયે ॥ ૨,૩૦.

જીવિતાવસ્થામાં ફરી આપેલું દાન વિધિ વિના હોય તો પણ ફળ આપે છે. સાચું, સાચું અને ફરી સાચું કે, ઇન્દ્રિયશક્તિ ઘટી હોય ત્યારે આપેલું દાન પણ ફળ આપે છે.

યચ્ચાનુ મોદતે પુત્રસ્તચ્ચ દાનમનન્તકમ્ । અતો દદ્યાત્સ પુત્રો વા યાવજ્જીવત્સસૌ ચિરમ્ । અતિવાહસ્તથા પ્રેતો ભોગાંશ્ચ લભતે યતઃ ॥ ૨,૩૦.

પુત્ર જે દાનમાં આનંદ પામે છે, એ દાન અખૂટ છે; તેથી પુત્રે કે પોતે જીવે ત્યાં સુધી દાન આપવું. એથી મૃત્યુ પછી પણ પ્રેતને ફળ મળે છે.

અસ્વસ્થા તુરકાલે તુ દેહપાતે ક્ષિતિસ્થિતે । દેહે તથાતિવાહસ્ય પરતઃ પ્રીણનં ભવેત્ ॥ ૨,૩૦.

જ્યારે કોઈ અસ્વસ્થ હોય કે મૃત્યુ સમયે, શરીર પૃથ્વી પર હોય ત્યારે, એ દાનથી પ્રેત આત્માને સંતોષ મળે છે.

પઙ્ગાવન્ધે ચ કાણે ચ હ્યર્ધોન્મીલિતલોચને । તિલેષુ દર્ભાન્સંસ્તીર્ય દાનમુક્તં તદક્ષયમ્ ॥ ૨,૩૦.

લાંગડા, અંધ, કાણાં કે અડધા ખુલેલા આંખવાળાં માટે, દર્ભ પર તિલ મૂકી આપેલું દાન અવિનાશી ગણાય છે.

તિલા લૌહં હિરણ્યઞ્ચ કાર્પાસં લવણં તથા । સપ્તધાન્યં ક્ષિતિર્ગાવ એકૈકં પાવનં સ્મૃતમ્ ॥ ૨,૩૦.

તિલ, લોહ, સોનુ, કાપડ, મીઠું, સાત અનાજ, જમીન અને ગાય—આ દરેક પવિત્ર માનવામાં આવે છે.

લોહદાનાદ્યમસ્તુષ્યેદ્ધર્મ રાજસ્તિલાર્પણાત્ । લવણે દીયમાને તુ ન ભયં વિદ્યતે યમાત્ ॥ ૨,૩૦.

લોહ, તિલ અને આવું દાન આપવાથી ધર્મરાજા પ્રસન્ન થાય છે. અને મીઠું આપવાથી યમરાજનો કોઈ ભય રહેતો નથી.

કર્પાસસ્ય તુ દાનેન ન ભૂતેભ્યો ભયં ભવેત્ । તારયન્તિ નરં ગાવસ્ત્રિવિધાશ્ચૈવ પાતકાત્ ॥ ૨,૩૦.

કપાસનું દાન આપવાથી ભૂતપ્રેતનો ડર રહેતો નથી. અને ત્રણ જાતની ગાયો મનુષ્યને પાપમાંથી છોડાવે છે.

હેમદાનાત્સુખં સ્વર્ગે ભૂમિદાનાન્નૃપો ભવેત્ । હેમભૂમિપ્રદાનાચ્ચ ન પીડા નરકે ભવેત્ ॥ ૨,૩૦.

સોનું દાન આપવાથી સ્વર્ગમાં સુખ મળે છે, જમીનનું દાન આપવાથી રાજપદ મળે છે. અને સોનાં તથા જમીન બંનેનું દાન કરવાથી નરકમાં કોઈ પીડા ભોગવવી પડતી નથી.

સર્વેઽપિ યમદૂતાશ્ચ યમરૂપા વિભીષણાઃ । સર્વે તે વરદા યાન્તિ સપ્તધાન્યેન પ્રીણિતાઃ ॥ ૨,૩૦.

યમરાજના બધા દૂત ભયાનક હોય છે, પણ જ્યારે સાત અનાજનું દાન આપવામાં આવે છે ત્યારે એ બધા આશીર્વાદ આપનાર બની જાય છે.

વિષ્ણોઃ સ્મરણમાત્રેણ પ્રાપ્યતે પરમા ગતિઃ । એતત્તે સર્વમાખ્યાતં મર્ત્યૈર્યા ગતિરાપ્યતે ॥ ૨,૩૦.

માત્ર વિષ્ણુનું સ્મરણ કરવાથી સર્વોચ્ચ સ્થિતિ પ્રાપ્ત થાય છે. આ બધું તમને કહેલું છે, જે માર્ગ મનુષ્યોને મળે છે.

તસ્માત્પુત્રં પ્રશંસન્તિ દદાતિ પિતુરાજ્ઞયા । ભૂમિષ્ઠં પિતરં દૃષ્ટ્વા હ્યર્ધોન્મીલિતલોચનમ્ ॥ ૨,૩૦.

એ માટે એવો પુત્ર વખાણવામાં આવે છે, જે પિતાની આજ્ઞાથી, પિતાને જમીન પર અર્ધ ખુલ્લી આંખે પડેલા જોઈને, દાન આપે છે.

તસ્મિન્ કાલે સુતો યસ્તુ સર્વદાનાનિ દાપયેત્ । ગયાશ્રાદ્ધાદ્વિશિષ્યેત સ પુત્રઃ કુલનન્દનઃ ॥ ૨,૩૦.

એ સમયે જે પુત્ર સર્વ પ્રકારના દાન કરાવે છે, તે ગયામાં કરાતા શ્રાદ્ધ કરતાં પણ શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. એવો પુત્ર કુટુંબનો આનંદ છે.

સ્વસ્થાનાચ્ચલિતશ્ચાસૌ વિકલસ્ય પિતુસ્તદા । પુત્રૈર્યત્નેન કર્તવ્યા પિતરં તારયન્તિ તે ॥ ૨,૩૦.

જ્યારે પિતા સંજ્ઞાન ગુમાવી પોતાના સ્થાનેથી વિખૂટા પડે છે, ત્યારે પુત્રોએ પ્રયત્નપૂર્વક વિધિ કરવી જોઈએ; એ પુત્રો પિતાને મુક્તિ આપે છે.

કિં દત્તૈર્બહુભિર્દાનૈઃ પિતુરન્ત્યેષ્ટિમાચરેત્ । અશ્વમેધો મહાયજ્ઞઃ કલાં નાર્હતિ ષોડશીમ્ ॥ ૨,૩૦.

પિતાની અંતિમ વિધિ ન કરાય તો અનેક દાન આપવાથી શું લાભ? મહાયજ્ઞ અશ્વમેઘ પણ તેની સોળમું ભાગ પણ નહીં થાય.

ધર્માત્મા સ નુ પુત્રો વૈદેવૈરપિ સુપૂજ્યતે । દાપયેદ્યસ્તુ દાનાનિ હ્યાતુરં પિતરં ભુવિ ॥ ૨,૩૦.

જે પુત્ર પૃથ્વી પર પીડિત પિતાના નામે દાન કરાવે છે, એ સાચો ધર્મનિષ્ઠ પુત્ર છે અને તે વેદો દ્વારા પણ બહુ માન્ય છે.

લોહદાનઞ્ચ દાતવ્યં ભૂમિયુક્તેન પાણિના । યમં ભીમઞ્ચ નાપ્નોતિ ન ગચ્છેત્તસ્ય વેશ્મનિ ॥ ૨,૩૦.

લોહનું દાન જમીનને સ્પર્શ કરીને આપવું જોઈએ; આવું કરનારને ભયાનક યમરાજ ન મળે અને એના ઘરે પણ જવું ન પડે.

કુઠારો મુસલો દણ્ડઃ ખડ્ગશ્ચ ચ્છુરિકા તથા । એતાનિ યમહસ્તેષુ દૃશ્યાનિ પાપકર્મિણામ્ ॥ ૨,૩૦.

કુહાડી, મુંસળ, લાકડી, તલવાર અને છરી—આ બધાં પાપી લોકો માટે યમરાજના હાથમાં દેખાય છે.

તસ્માલ્લોહસ્ય દાનન્તુ બ્રાહ્મણાયાતુરો દદેત્ । યમાયુધાનાં સન્તુષ્ટ્યૈ દાનમેતદુદાહૃતમ્ ॥ ૨,૩૦.

એથી, પીડિત વ્યક્તિએ બ્રાહ્મણને લોહનું દાન આપવું જોઈએ; આ દાન યમરાજના શસ્ત્રોને પ્રસન્ન કરવા માટે કહેવાયું છે.

ગર્ભસ્થાઃ શિશવો યે ચ યુવાનઃ સ્થવિરાસ્તથા । એભિર્દાનવિશેષૈસ્તુ નિર્દહેયુઃ સ્વપાતકમ્ ॥ ૨,૩૦.

ગર્ભમાં રહેલા બાળક, યુવાન અને વૃદ્ધ—આ બધા ખાસ દાનોથી પોતાનાં પાપો દહાડી શકે છે.

છુરિણઃ શ્યામશબલૌ ષણ્ડામર્કા ઉદુમ્બરાઃ । શબલા શ્યામદૂતા યે લોહદાનેન પ્રીણિતાઃ ॥ ૨,૩૦.

કાળા, ચિતરાં, નપુંસક, સૂર્યરહિત, ઉદુંબર વૃક્ષ અને ચિતરા તથા કાળા દૂત—આ બધા લોહના દાનથી પ્રસન્ન થાય છે.

પુત્રાઃ પૌત્રાસ્તથા બન્ધુઃ સગોત્રાઃ સુહહૃદસ્તથા । દદતે નાતુરે દાનં બ્રહ્મઘ્નૈસ્તુ સમા હિ તે ॥ ૨,૩૦.

પુત્ર, પૌત્ર, બંધુ, એક જ કુળના અને સ્નેહી મિત્રો—જો એ લોકો પીડિત માટે દાન ન આપે તો તેઓ બ્રાહ્મણહંતાની સમાન ગણાય છે.

પઞ્ચત્વે ભૂમિયુક્તસ્ય શૃણુ તસ્ય ચ યા ગતિઃ । અતિવાહઃ પુનઃ પ્રેતોવર્ષોર્ધ્વં સુકૃતં લભેત્ ॥ ૨,૩૦.

જમીનને સ્પર્શ કરીને મૃત્યુ પામનારનું પરિણામ સાંભળો: એ પહેલાં એક વર્ષ સુધી પ્રેતરૂપે ભટકે છે, પછી સારા કર્મનું ફળ પામે છે.

અગ્નિત્રયં ત્રયો લોકાસ્ત્રયો વેદાસ્ત્રયોઽમરાઃ । કાલત્રયં ત્રિસન્ધ્યં ચ ત્રયો વર્ણાસ્ત્રિશક્તયઃ ॥ ૨,૩૦.

ત્રણ અગ્નિ, ત્રણ લોક, ત્રણ વેદ, ત્રણ અમર, ત્રણ સમય, ત્રણ સંધ્યા, ત્રણ વર્ણ અને ત્રણ શક્તિઓ છે.