ગરુડપુરાણમ્

હસ્તાભ્યામુદ્ધૃતૈર્દર્ભૈસ્તોયેન પ્રોક્ષયેદ્ભુવમ્ । મૃત્યુકાલે ક્ષિપેદ્દર્ભાનાતુરસ્ય કરદ્વયે ॥ ૨,૨૯.

બન્ને હાથમાં દર્ભા લઈને પાણી છાંટી જમીન પવિત્ર કરવી; મૃત્યુ સમયે દર્દીના બંને હાથમાં દર્ભા મૂકવી.

દર્ભેષુ ક્ષિપ્યતે યોઽસૌ દભસ્તુ પરિવેષ્ટિતઃ । વિષ્ણુલોકં સ વૈ યાતિ મન્ત્રહીનોઽપિ માનવઃ ॥ ૨,૨૯.

જે મનુષ્ય દર્ભા પર મુકાય છે અથવા દર્ભાથી ઘેરાય છે, એ મંત્ર વિના પણ વિષ્ણુલોકને પામે છે.

દર્ભમૂલીગતો ભૂમૌ દર્ભપાણિસ્તુ યો મૃતઃ । પ્રાયશ્ચિત્તવિશુદ્ધોઽસૌ સંસારેપારસાગરે ॥ ૨,૨૯.

જે વ્યક્તિ દર્ભાની મૂળ જમીન સાથે સ્પર્શે છે અથવા હાથમાં દર્ભા લઈને મરે છે, અને પ્રાયશ્ચિત્તથી શુદ્ધ થયો હોય, એ સંસારના મહાસાગર પાર કરે છે.

ગોમયેનોપલિપ્તે તુ દર્ભસ્યાસ્તરણે સ્થિતઃ । તત્ર દત્તેન દાનેન સર્વં પાપં વ્યપોહતિ ॥ ૨,૨૯.

ગાયના ગોબરથી લિપાયેલા જમીન પર દર્ભ ઘાસ પાથરીને, ત્યાં દાન આપવાથી બધાં પાપો દૂર થાય છે.

લવણં તદ્રસં દિવ્યં સર્વકામપ્રદં નૃણામ્ । યસ્માદન્નરસાઃ સર્વે નોત્કટા લવણં વિના ॥ ૨,૨૯.

મીઠું એ પોતાનું અનોખું સ્વાદ ધરાવે છે, જે મનુષ્યને સર્વે ઇચ્છાઓ આપે છે; કારણ કે મીઠા વિના બધાં જમવાનાં સ્વાદ અધૂરા લાગે છે.

પિતૄણાં ચ પ્રિયં ભવ્યં તસ્માત્સ્વર્ગપ્રદં ભવેત્ । વિષ્ણુદેહસમુદ્ભૂતો યતોઽયં લવણો રસઃ ॥ ૨,૨૯.

મીઠું પિતૃઓને પ્રિય અને શુભ છે, તેથી તે સ્વર્ગ આપે છે; કેમ કે મીઠાનો સ્વાદ શ્રીવિષ્ણુના શરીરમાંથી ઉત્પન્ન થયો છે.

વિશેષાલ્લવણં દાનં તેન શંસન્તિ યોગિનઃ । બ્રાહ્મણ ક્ષત્ત્રિયવિશાં સ્ત્રીણાં શૂદ્રજનસ્ય ચ ॥ ૨,૨૯.

આથી યોગીઓ ખાસ કરીને બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય, સ્ત્રીઓ અને શૂદ્ર લોકો માટે મીઠું દાન આપવાનું વખાણે છે.

આતુરાણાં યદા પ્રાણાઃ પ્રયાન્તિ વસુધાતલે । લવણં તુ તદા દેયં દ્બારસ્યોદ્ધાટનં દિવઃ ॥ ૨,૨૯.

જ્યારે બીમાર વ્યક્તિનું પ્રાણ પૃથ્વી પર છોડે છે, ત્યારે મીઠું આપવું જોઈએ, કારણ કે તે સ્વર્ગનું દ્વાર ખોલે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૩૦ શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । શૃણુ તાર્ક્ષ્ય પરં ગુહ્યં દાનાનાં દાનમુત્તમમ્ । પરમં સર્વદાનાનાં પરં ગોપ્યં દિવૌકસામ્ ॥ ૨,૩૦.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: તાર્ક્ષ્ય, તું દાનમાં સર્વોત્તમ અને દેવતાઓમાં પણ ગુપ્ત એવા મહાન દાનનું રહસ્ય સાંભળ.

દેયમેકં મહાદાનં કાર્પાસં ચોત્તમોત્તમમ્ । યેન દત્તેન પ્રીયન્તે ભૂર્ભુવઃ સ્વરિતિ ક્રમાત્ ॥ ૨,૩૦.

એક શ્રેષ્ઠ કાપડનું દાન કરવું જોઈએ, જે આપવાથી પૃથ્વી, આકાશ અને સ્વર્ગના લોકોએ આનંદ પામે છે.

બ્રહ્માદ્યા દેવતાઃ સર્વાઃ કાર્યાચ્ચ પ્રીતિમાપ્નુયુઃ । દેયમેતન્મહાદાનં પ્રેતોદ્ધરણહેતવે ॥ ૨,૩૦.

બ્રહ્મા સહિત સર્વે દેવતાઓ એ કાર્યથી પ્રસન્ન થાય છે; આ મહાદાન પ્રેતોને ઉદ્ધારવા માટે આપવું જોઈએ.

ચિરં વસેદ્રુદ્રલોકે તતો રાજા ભવેદિહ । રૂપવાન્સુભગો વાગ્મી શ્રીમાનતુલ વિક્રમઃ । યમલોકં વિનિર્જિત્ય સ્વર્ગં તાક્ષ્ય સ ગચ્છતિ ॥ ૨,૩૦.

એ Rudraના લોકમાં લાંબો સમય રહે છે, પછી પૃથ્વી પર રાજા બને છે; સુંદર, ભાગ્યશાળી, વાક્પટુ, ધનવાન અને અપ્રતિમ પરાક્રમી બને છે. યમલોકને જીતીને, તાર્ક્ષ્ય, એ સ્વર્ગ પામે છે.

ગાં તિલાંશ્ચ ક્ષિતં હેમ યો દદાતિ દ્વિજન્મને । તસ્ય જન્માર્જિર્ત પાપં તત્ક્ષણાદેવનશ્યતિ ॥ ૨,૩૦.

જે વ્યક્તિ બ્રાહ્મણને ગાય, તિલ, જમીન અને સોનુ આપે છે, તેના જન્મના બધા પાપો તુરંત નાશ પામે છે.

તિલા ગાવો મહાદાનં મહાપાતકનાશનમ્ । તદ્દ્વયં દીયતે વિપ્રે નાન્યવર્ણે કદાચન ॥ ૨,૩૦.

ગાય અને તિલ મહાદાન છે, જે મોટા પાપોનો નાશ કરે છે; આ બંને દાન માત્ર બ્રાહ્મણને આપવું, બીજાં વર્ણને કદી નહીં.

કલ્પિતં દીયતે દાનં તિલા ગાવશ્ચમેદિની । અન્યેષુ નૈવ વર્ણેષુ પોષ્યવર્ગે કદાચન ॥ ૨,૩૦.

તિલ, ગાય અને જમીનનું દાન માત્ર બ્રાહ્મણને જ આપવું, બીજાં વર્ણ કે પોષ્ય વર્ગને કદી નહીં.

પોષ્યવર્ગે તથા સ્ત્રીષુ દાનં દેયમકલ્પિતમ્ । આતુરે વોપરાગે ચ દ્વયં દાનં વિશિષ્યતે । આતુરે દીયતે દાનં તત્કાલે ચોપતિષ્ઠતિ ॥ ૨,૩૦.

પોષ્ય વર્ગ અને સ્ત્રીઓમાં દાન વિધિ વિના પણ આપી શકાય; પણ રોગ કે અશૌચમાં આ બંને દાન ખાસ આપવાનું કહેવાયું છે. બીમારને આપેલું દાન એ સમયે જ ફળ આપે છે.

જીવતસ્તુ પુનર્દત્તમુપતિષ્ઠત્યસંસ્કૃતમ્ । સત્યંસત્યં પુનઃ સત્યં યદ્દત્તં વિકલેન્દ્રિયે ॥ ૨,૩૦.

જીવિતાવસ્થામાં ફરી આપેલું દાન વિધિ વિના હોય તો પણ ફળ આપે છે. સાચું, સાચું અને ફરી સાચું કે, ઇન્દ્રિયશક્તિ ઘટી હોય ત્યારે આપેલું દાન પણ ફળ આપે છે.

યચ્ચાનુ મોદતે પુત્રસ્તચ્ચ દાનમનન્તકમ્ । અતો દદ્યાત્સ પુત્રો વા યાવજ્જીવત્સસૌ ચિરમ્ । અતિવાહસ્તથા પ્રેતો ભોગાંશ્ચ લભતે યતઃ ॥ ૨,૩૦.

પુત્ર જે દાનમાં આનંદ પામે છે, એ દાન અખૂટ છે; તેથી પુત્રે કે પોતે જીવે ત્યાં સુધી દાન આપવું. એથી મૃત્યુ પછી પણ પ્રેતને ફળ મળે છે.

અસ્વસ્થા તુરકાલે તુ દેહપાતે ક્ષિતિસ્થિતે । દેહે તથાતિવાહસ્ય પરતઃ પ્રીણનં ભવેત્ ॥ ૨,૩૦.

જ્યારે કોઈ અસ્વસ્થ હોય કે મૃત્યુ સમયે, શરીર પૃથ્વી પર હોય ત્યારે, એ દાનથી પ્રેત આત્માને સંતોષ મળે છે.

પઙ્ગાવન્ધે ચ કાણે ચ હ્યર્ધોન્મીલિતલોચને । તિલેષુ દર્ભાન્સંસ્તીર્ય દાનમુક્તં તદક્ષયમ્ ॥ ૨,૩૦.

લાંગડા, અંધ, કાણાં કે અડધા ખુલેલા આંખવાળાં માટે, દર્ભ પર તિલ મૂકી આપેલું દાન અવિનાશી ગણાય છે.

તિલા લૌહં હિરણ્યઞ્ચ કાર્પાસં લવણં તથા । સપ્તધાન્યં ક્ષિતિર્ગાવ એકૈકં પાવનં સ્મૃતમ્ ॥ ૨,૩૦.

તિલ, લોહ, સોનુ, કાપડ, મીઠું, સાત અનાજ, જમીન અને ગાય—આ દરેક પવિત્ર માનવામાં આવે છે.

લોહદાનાદ્યમસ્તુષ્યેદ્ધર્મ રાજસ્તિલાર્પણાત્ । લવણે દીયમાને તુ ન ભયં વિદ્યતે યમાત્ ॥ ૨,૩૦.

લોહ, તિલ અને આવું દાન આપવાથી ધર્મરાજા પ્રસન્ન થાય છે. અને મીઠું આપવાથી યમરાજનો કોઈ ભય રહેતો નથી.

કર્પાસસ્ય તુ દાનેન ન ભૂતેભ્યો ભયં ભવેત્ । તારયન્તિ નરં ગાવસ્ત્રિવિધાશ્ચૈવ પાતકાત્ ॥ ૨,૩૦.

કપાસનું દાન આપવાથી ભૂતપ્રેતનો ડર રહેતો નથી. અને ત્રણ જાતની ગાયો મનુષ્યને પાપમાંથી છોડાવે છે.

હેમદાનાત્સુખં સ્વર્ગે ભૂમિદાનાન્નૃપો ભવેત્ । હેમભૂમિપ્રદાનાચ્ચ ન પીડા નરકે ભવેત્ ॥ ૨,૩૦.

સોનું દાન આપવાથી સ્વર્ગમાં સુખ મળે છે, જમીનનું દાન આપવાથી રાજપદ મળે છે. અને સોનાં તથા જમીન બંનેનું દાન કરવાથી નરકમાં કોઈ પીડા ભોગવવી પડતી નથી.

સર્વેઽપિ યમદૂતાશ્ચ યમરૂપા વિભીષણાઃ । સર્વે તે વરદા યાન્તિ સપ્તધાન્યેન પ્રીણિતાઃ ॥ ૨,૩૦.

યમરાજના બધા દૂત ભયાનક હોય છે, પણ જ્યારે સાત અનાજનું દાન આપવામાં આવે છે ત્યારે એ બધા આશીર્વાદ આપનાર બની જાય છે.

વિષ્ણોઃ સ્મરણમાત્રેણ પ્રાપ્યતે પરમા ગતિઃ । એતત્તે સર્વમાખ્યાતં મર્ત્યૈર્યા ગતિરાપ્યતે ॥ ૨,૩૦.

માત્ર વિષ્ણુનું સ્મરણ કરવાથી સર્વોચ્ચ સ્થિતિ પ્રાપ્ત થાય છે. આ બધું તમને કહેલું છે, જે માર્ગ મનુષ્યોને મળે છે.

તસ્માત્પુત્રં પ્રશંસન્તિ દદાતિ પિતુરાજ્ઞયા । ભૂમિષ્ઠં પિતરં દૃષ્ટ્વા હ્યર્ધોન્મીલિતલોચનમ્ ॥ ૨,૩૦.

એ માટે એવો પુત્ર વખાણવામાં આવે છે, જે પિતાની આજ્ઞાથી, પિતાને જમીન પર અર્ધ ખુલ્લી આંખે પડેલા જોઈને, દાન આપે છે.

તસ્મિન્ કાલે સુતો યસ્તુ સર્વદાનાનિ દાપયેત્ । ગયાશ્રાદ્ધાદ્વિશિષ્યેત સ પુત્રઃ કુલનન્દનઃ ॥ ૨,૩૦.

એ સમયે જે પુત્ર સર્વ પ્રકારના દાન કરાવે છે, તે ગયામાં કરાતા શ્રાદ્ધ કરતાં પણ શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. એવો પુત્ર કુટુંબનો આનંદ છે.

સ્વસ્થાનાચ્ચલિતશ્ચાસૌ વિકલસ્ય પિતુસ્તદા । પુત્રૈર્યત્નેન કર્તવ્યા પિતરં તારયન્તિ તે ॥ ૨,૩૦.

જ્યારે પિતા સંજ્ઞાન ગુમાવી પોતાના સ્થાનેથી વિખૂટા પડે છે, ત્યારે પુત્રોએ પ્રયત્નપૂર્વક વિધિ કરવી જોઈએ; એ પુત્રો પિતાને મુક્તિ આપે છે.