ગરુડપુરાણમ્

તિલાઃ શ્વેતાસ્તિલાઃ કૃષ્ણાસ્તિલા ગોમૂત્રસન્નિભાઃ । તે મે દહન્તુ પાપાનિ શરીરેણ કૃતાનિ ચ ॥ ૨,૨૯.

સફેદ તિલ, કાળા તિલ અને ગાયના મૂત્ર જેવાં તિલ—એ બધા મારા શરીરથી થયેલા પાપોને દહન કરે એવી મારી પ્રાર્થના છે.

એક એવ તિલદ્રોણો હેમદ્રોણતિલૈઃ સમઃ । તર્પણે દાનહોમે ચ દત્તો ભવતિ ચાક્ષયઃ ॥ ૨,૨૯.

એક ડોલ તિલનું પુણ્ય, એક ડોલ સોનાથી સરખું છે; તિલનું તર્પણ, દાન કે હોમમાં આપવું—એ ક્યારેય ખૂટતું નથી.

દર્ભા મલ્લોમસમ્ભૂતાસ્તિલાઃ સ્વેદસમુદ્ભવાઃ । તૃપ્તાઃ સ્યુર્દેવતા દાનૈઃ શ્રાદ્ધેન પિતરસ્તથા । પ્રયોગવિધિના બ્રહ્મા વિશ્વઞ્ચાપ્યુપજીવનાત્ ॥ ૨,૨૯.

મલ્લના વાળમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી દર્ભા અને પસીનામાંથી થયેલા તિલ—આ બંનેના દાનથી દેવતાઓ અને પિતૃઓ વિધિપૂર્વક તૃપ્ત થાય છે, અને વિશ્વને પોષણ કરનાર બ્રહ્મા પણ પ્રસન્ન થાય છે.

સવ્યયજ્ઞોપવીતેન બ્રહ્માદ્યાસ્તૃપ્તિમાન્પુયુઃ । અપસવ્યેન તૃપ્યન્તિ પિતરો દિવિદેવતાઃ ॥ ૨,૨૯.

જ્યારે યજ્ઞોપવીત જમણા ખભા પર હોય, ત્યારે બ્રહ્મા અને બીજા દેવતાઓ તૃપ્ત થાય છે; ડાબા ખભા પર હોય ત્યારે પિતૃઓ અને યમલોકના દેવતાઓ પ્રસન્ન થાય છે.

અપસવ્યાદિતો બ્રહ્મા દર્ભમધ્યે તુ કેશવઃ । દર્ભાગ્રે શઙ્કરં વિદ્યાત્ત્રયો દેવાઃ [https://vedastudy.yolasite.com/kusha1.php કુશે] સ્થિતાઃ ॥ ૨,૨૯.

દર્ભાના ડાબા ભાગે બ્રહ્મા, મધ્યમાં કેશવ અને અગ્રભાગે શંકર—આ ત્રણેય દેવતાઓ કુશમાં નિવાસ કરે છે.

વિપ્રા મન્ત્રાઃ કુશા વહ્નિસ્તુલસી ચ ખગેશ્વર । નૈતે નિર્માલ્યતાં યાન્તિ ક્રિયમાણાઃ પુનઃ પુનઃ ॥ ૨,૨૯.

પંખીઓના રાજા, બ્રાહ્મણ, મંત્રો, કુશ, અગ્નિ અને તુલસી—આ બધું વારંવાર યોગ્ય રીતે ઉપયોગમાં લેવાય તો ક્યારેય અશુદ્ધ થતું નથી.

કુશાઃ પિણ્ડેષુ નિર્માલ્યાઃ બ્રાહ્મણાઃ પ્રેતભોજને । મન્ત્રાઃ શૂદ્રેષુ પતિતાશ્ચિતાયાશ્ચ હુતાશનઃ ॥ ૨,૨૯.

કુશ પિંડદાનમાં અશુદ્ધ થાય છે; બ્રાહ્મણ પ્રેતભોજનમાં; મંત્રો શૂદ્રો દ્વારા ઉચ્ચારવામાં; અને અગ્નિ સ્મશાનની ચિતામાં.

તુલસી બ્રાહ્મણા ગાવો વિષ્ણુરેકાદશી ખગ । પઞ્ચ પ્રવહણાન્યેવ ભવાબ્ધૌ મજ્જતાં સતામ્ ॥ ૨,૨૯.

તુલસી, બ્રાહ્મણ, ગાય, વિષ્ણુ અને એકાદશી—આ પાંચ સજ્જનો માટે સંસારના મહાસાગરમાં તરવા માટે નાવ જેવી છે.

વિષ્ણુરેકાદશી ગીતા તુલસીવિપ્રધેનવઃ । અપારે દુર્ગસંકારે ષટ્પદી મુક્તિદાયિની ॥ ૨,૨૯.

વિષ્ણુ, એકાદશી, ગીતા, તુલસી, બ્રાહ્મણ અને ગાય—આ છ સંસારના દુર્ગમ માર્ગમાં મોક્ષ આપનારી છે.

$ તિલાઃ પવિત્રાસ્ત્રિવિધા દર્ભાશ્ચ તુલસીદાલમ્ । નિવારયન્તિ ચૈતાનિ દુર્ગતિં યાન્તમાતુરમ્ ॥ ૨,૨૯.

ત્રણ પ્રકારના પવિત્ર તિલ, દર્ભા અને તુલસીના પાન—આ બધું દુર્ગતિ તરફ જતા મનુષ્યને બચાવે છે.

હસ્તાભ્યામુદ્ધૃતૈર્દર્ભૈસ્તોયેન પ્રોક્ષયેદ્ભુવમ્ । મૃત્યુકાલે ક્ષિપેદ્દર્ભાનાતુરસ્ય કરદ્વયે ॥ ૨,૨૯.

બન્ને હાથમાં દર્ભા લઈને પાણી છાંટી જમીન પવિત્ર કરવી; મૃત્યુ સમયે દર્દીના બંને હાથમાં દર્ભા મૂકવી.

દર્ભેષુ ક્ષિપ્યતે યોઽસૌ દભસ્તુ પરિવેષ્ટિતઃ । વિષ્ણુલોકં સ વૈ યાતિ મન્ત્રહીનોઽપિ માનવઃ ॥ ૨,૨૯.

જે મનુષ્ય દર્ભા પર મુકાય છે અથવા દર્ભાથી ઘેરાય છે, એ મંત્ર વિના પણ વિષ્ણુલોકને પામે છે.

દર્ભમૂલીગતો ભૂમૌ દર્ભપાણિસ્તુ યો મૃતઃ । પ્રાયશ્ચિત્તવિશુદ્ધોઽસૌ સંસારેપારસાગરે ॥ ૨,૨૯.

જે વ્યક્તિ દર્ભાની મૂળ જમીન સાથે સ્પર્શે છે અથવા હાથમાં દર્ભા લઈને મરે છે, અને પ્રાયશ્ચિત્તથી શુદ્ધ થયો હોય, એ સંસારના મહાસાગર પાર કરે છે.

ગોમયેનોપલિપ્તે તુ દર્ભસ્યાસ્તરણે સ્થિતઃ । તત્ર દત્તેન દાનેન સર્વં પાપં વ્યપોહતિ ॥ ૨,૨૯.

ગાયના ગોબરથી લિપાયેલા જમીન પર દર્ભ ઘાસ પાથરીને, ત્યાં દાન આપવાથી બધાં પાપો દૂર થાય છે.

લવણં તદ્રસં દિવ્યં સર્વકામપ્રદં નૃણામ્ । યસ્માદન્નરસાઃ સર્વે નોત્કટા લવણં વિના ॥ ૨,૨૯.

મીઠું એ પોતાનું અનોખું સ્વાદ ધરાવે છે, જે મનુષ્યને સર્વે ઇચ્છાઓ આપે છે; કારણ કે મીઠા વિના બધાં જમવાનાં સ્વાદ અધૂરા લાગે છે.

પિતૄણાં ચ પ્રિયં ભવ્યં તસ્માત્સ્વર્ગપ્રદં ભવેત્ । વિષ્ણુદેહસમુદ્ભૂતો યતોઽયં લવણો રસઃ ॥ ૨,૨૯.

મીઠું પિતૃઓને પ્રિય અને શુભ છે, તેથી તે સ્વર્ગ આપે છે; કેમ કે મીઠાનો સ્વાદ શ્રીવિષ્ણુના શરીરમાંથી ઉત્પન્ન થયો છે.

વિશેષાલ્લવણં દાનં તેન શંસન્તિ યોગિનઃ । બ્રાહ્મણ ક્ષત્ત્રિયવિશાં સ્ત્રીણાં શૂદ્રજનસ્ય ચ ॥ ૨,૨૯.

આથી યોગીઓ ખાસ કરીને બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય, સ્ત્રીઓ અને શૂદ્ર લોકો માટે મીઠું દાન આપવાનું વખાણે છે.

આતુરાણાં યદા પ્રાણાઃ પ્રયાન્તિ વસુધાતલે । લવણં તુ તદા દેયં દ્બારસ્યોદ્ધાટનં દિવઃ ॥ ૨,૨૯.

જ્યારે બીમાર વ્યક્તિનું પ્રાણ પૃથ્વી પર છોડે છે, ત્યારે મીઠું આપવું જોઈએ, કારણ કે તે સ્વર્ગનું દ્વાર ખોલે છે.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૩૦ શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । શૃણુ તાર્ક્ષ્ય પરં ગુહ્યં દાનાનાં દાનમુત્તમમ્ । પરમં સર્વદાનાનાં પરં ગોપ્યં દિવૌકસામ્ ॥ ૨,૩૦.

શ્રીકૃષ્ણે કહ્યું: તાર્ક્ષ્ય, તું દાનમાં સર્વોત્તમ અને દેવતાઓમાં પણ ગુપ્ત એવા મહાન દાનનું રહસ્ય સાંભળ.

દેયમેકં મહાદાનં કાર્પાસં ચોત્તમોત્તમમ્ । યેન દત્તેન પ્રીયન્તે ભૂર્ભુવઃ સ્વરિતિ ક્રમાત્ ॥ ૨,૩૦.

એક શ્રેષ્ઠ કાપડનું દાન કરવું જોઈએ, જે આપવાથી પૃથ્વી, આકાશ અને સ્વર્ગના લોકોએ આનંદ પામે છે.

બ્રહ્માદ્યા દેવતાઃ સર્વાઃ કાર્યાચ્ચ પ્રીતિમાપ્નુયુઃ । દેયમેતન્મહાદાનં પ્રેતોદ્ધરણહેતવે ॥ ૨,૩૦.

બ્રહ્મા સહિત સર્વે દેવતાઓ એ કાર્યથી પ્રસન્ન થાય છે; આ મહાદાન પ્રેતોને ઉદ્ધારવા માટે આપવું જોઈએ.

ચિરં વસેદ્રુદ્રલોકે તતો રાજા ભવેદિહ । રૂપવાન્સુભગો વાગ્મી શ્રીમાનતુલ વિક્રમઃ । યમલોકં વિનિર્જિત્ય સ્વર્ગં તાક્ષ્ય સ ગચ્છતિ ॥ ૨,૩૦.

એ Rudraના લોકમાં લાંબો સમય રહે છે, પછી પૃથ્વી પર રાજા બને છે; સુંદર, ભાગ્યશાળી, વાક્પટુ, ધનવાન અને અપ્રતિમ પરાક્રમી બને છે. યમલોકને જીતીને, તાર્ક્ષ્ય, એ સ્વર્ગ પામે છે.

ગાં તિલાંશ્ચ ક્ષિતં હેમ યો દદાતિ દ્વિજન્મને । તસ્ય જન્માર્જિર્ત પાપં તત્ક્ષણાદેવનશ્યતિ ॥ ૨,૩૦.

જે વ્યક્તિ બ્રાહ્મણને ગાય, તિલ, જમીન અને સોનુ આપે છે, તેના જન્મના બધા પાપો તુરંત નાશ પામે છે.

તિલા ગાવો મહાદાનં મહાપાતકનાશનમ્ । તદ્દ્વયં દીયતે વિપ્રે નાન્યવર્ણે કદાચન ॥ ૨,૩૦.

ગાય અને તિલ મહાદાન છે, જે મોટા પાપોનો નાશ કરે છે; આ બંને દાન માત્ર બ્રાહ્મણને આપવું, બીજાં વર્ણને કદી નહીં.

કલ્પિતં દીયતે દાનં તિલા ગાવશ્ચમેદિની । અન્યેષુ નૈવ વર્ણેષુ પોષ્યવર્ગે કદાચન ॥ ૨,૩૦.

તિલ, ગાય અને જમીનનું દાન માત્ર બ્રાહ્મણને જ આપવું, બીજાં વર્ણ કે પોષ્ય વર્ગને કદી નહીં.

પોષ્યવર્ગે તથા સ્ત્રીષુ દાનં દેયમકલ્પિતમ્ । આતુરે વોપરાગે ચ દ્વયં દાનં વિશિષ્યતે । આતુરે દીયતે દાનં તત્કાલે ચોપતિષ્ઠતિ ॥ ૨,૩૦.

પોષ્ય વર્ગ અને સ્ત્રીઓમાં દાન વિધિ વિના પણ આપી શકાય; પણ રોગ કે અશૌચમાં આ બંને દાન ખાસ આપવાનું કહેવાયું છે. બીમારને આપેલું દાન એ સમયે જ ફળ આપે છે.

જીવતસ્તુ પુનર્દત્તમુપતિષ્ઠત્યસંસ્કૃતમ્ । સત્યંસત્યં પુનઃ સત્યં યદ્દત્તં વિકલેન્દ્રિયે ॥ ૨,૩૦.

જીવિતાવસ્થામાં ફરી આપેલું દાન વિધિ વિના હોય તો પણ ફળ આપે છે. સાચું, સાચું અને ફરી સાચું કે, ઇન્દ્રિયશક્તિ ઘટી હોય ત્યારે આપેલું દાન પણ ફળ આપે છે.

યચ્ચાનુ મોદતે પુત્રસ્તચ્ચ દાનમનન્તકમ્ । અતો દદ્યાત્સ પુત્રો વા યાવજ્જીવત્સસૌ ચિરમ્ । અતિવાહસ્તથા પ્રેતો ભોગાંશ્ચ લભતે યતઃ ॥ ૨,૩૦.

પુત્ર જે દાનમાં આનંદ પામે છે, એ દાન અખૂટ છે; તેથી પુત્રે કે પોતે જીવે ત્યાં સુધી દાન આપવું. એથી મૃત્યુ પછી પણ પ્રેતને ફળ મળે છે.

અસ્વસ્થા તુરકાલે તુ દેહપાતે ક્ષિતિસ્થિતે । દેહે તથાતિવાહસ્ય પરતઃ પ્રીણનં ભવેત્ ॥ ૨,૩૦.

જ્યારે કોઈ અસ્વસ્થ હોય કે મૃત્યુ સમયે, શરીર પૃથ્વી પર હોય ત્યારે, એ દાનથી પ્રેત આત્માને સંતોષ મળે છે.