ગરુડપુરાણમ્

સપિણ્ડનં કિમર્થં ચ પૂર્ણે સંવત્સરેઽપિ વા । પ્રેતસ્ય મેલનં સાર્ધં કૈઃ સમં તત્ર કો વિધિઃ ॥ ૨,૨૮.

સપિંડ વિધિ વર્ષ પૂરું થાય ત્યારે કે પહેલાં કેમ કરવામાં આવે છે? ત્યાં મૃત્યુ પામેલા વ્યક્તિનું કોની સાથે મિલન થાય છે અને એ વિધિ શું છે?

યે દગ્ધા યે ત્વદગ્ધાશ્ચ પતિતા યે નરાભુવિ । યાનિ ચાન્યાનિ ભૂતાનિ તેષામન્તે ભવેચ્ચ કિમ્ ॥ ૨,૨૮.

જે લોકો દહન થાય છે, જે દહન થતા નથી, કે જે જમીન પર પડેલા છે, અને અન્ય જીવ — અંતે તેમનું શું થાય છે?

પાપિનો યે દુરાચારા મુદ્ગલત્વં ચ યે ગતાઃ । આત્મઘાતી બ્રહ્મહા ચ સ્તેયી વિશ્વાસઘાતકઃ ॥ ૨,૨૮.

પાપી, દુશ્ચરિત્ર, જાતિ બહારના, આત્મહત્યા કરનાર, બ્રાહ્મણહંતક, ચોર અને વિશ્વાસઘાતી — એમના અંતે શું ફળ મળે છે?

કપિલાં યઃ પિબેચ્છૂદ્રો યઃ પઠેદ્વૈદિકાક્ષરમ્ । ધારયેદ્વા બ્રહ્મસૂત્રં કા ગતિસ્તસ્ય માધવ ॥ ૨,૨૮.

હે માધવ, જે શૂદ્ર કપિલા ગાયનું દૂધ પીવે, વૈદિક મંત્રો બોલે અથવા યજ્ઞોપવીત પહેરે, એનું શું પરિણામ થાય છે?

વિપ્રસ્ય બ્રાહ્મણી ભાર્યા સંગૃહી તા યદા ભવેત્ । તસ્માત્પાપાચ્ચ ભીતોઽહં તન્મે વદ જગત્પતે । સર્વમેતન્મયા પૃષ્ટો વદ લોકહિતાય વૈ ॥ ૨,૨૮.

જ્યારે બ્રાહ્મણની પત્ની બીજાને મળી જાય, ત્યારે એ પાપ શું છે, હે જગતના સ્વામી? એ પાપથી હું ડરું છું, મને કહો. મેં જે પૂછ્યું એ બધું લોકહિત માટે કહો.

શ્રીગરુડમહાપુરાણમ્ ૨૯ શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ । સાધુ પૃષ્ટં ત્વયા ભદ્ર માનુષાણાં હિતાય વૈ । શૃણુષ્વાવહિતો ભૂત્વા સર્વમેવૌર્ધ્વદૈહિકમ્ ॥ ૨,૨૯.

શ્રીકૃષ્ણ બોલ્યા: હે સૌભાગ્યશાળી, તું માનવકલ્યાણ માટે સારો પ્રશ્ન કર્યો છે. હવે ધ્યાનથી સાંભળ, હું મૃત્યુ પછીના બધા વિધિઓ સમજાવું છું.

કમ્યગ્વિભેદરહિતં શ્રુતિસ્મૃતિસમુદ્ધૃતમ્ । યન્ન દૃષ્ટં સુરૈઃ સેન્દ્રૈર્યોગિભિર્યોગચિન્તકૈઃ ॥ ૨,૨૯.

હું જે કહું છું એ કોઈ સ્વાર્થ વગર છે, જે વેદ અને સ્મૃતિમાંથી લીધેલું છે, અને જે દેવતાઓ પણ ઇન્દ્ર સાથે કે ધ્યાનમાં લીન યોગીઓએ પણ જાણ્યું નથી.

ગુહ્યાદ્ગુહ્યતરં વત્સ નાખ્યાતં કસ્યચિત્ક્વચિત્ । ભક્તસ્ત્વં હિ મહાભાગ સર્વં તે કથયામ્યહમ્ ॥ ૨,૨૯.

હે વત્સ, આ સૌથી ગુપ્ત વાત છે, જે ક્યારેય કોઈને ક્યાંય કહી નથી. તું ભક્ત અને પુણ્યશાળી છે, એટલે હું તને બધું કહું છું.

અપુત્રસ્ય ગતિર્નાસ્તિ સ્વર્ગો નૈવ ચ નૈવ ચ । યેન કેનાપ્યુપાયેન કાર્યં જન્મ સુતસ્ય ચ ॥ ૨,૨૯.

જેને પુત્ર નથી, તેને કોઈ માર્ગ નથી, સ્વર્ગ પણ નથી. કોઈ પણ રીતે પુત્રનો જન્મ કરાવવો જોઈએ.

તારયેન્નરકાત્પુત્રો યદિ મોક્ષો ન વિદ્યતે । દાહઃ પુત્રેણ કર્તવ્યો દેયઃ પૌત્રેણ પાવકઃ ॥ ૨,૨૯.

જો મોક્ષ ન મળે તો પુત્રએ પિતાને નરકમાંથી છોડવો જોઈએ. દહન પુત્રએ કરવું, અને પૌત્રએ અગ્નિ આપવી.

તિલૈર્દર્ભૈશ્ચ ભૂમ્યાં વૈ કુટી ધાતુમતી ભવેત્ । પઞ્ચરત્નાનિ વક્ત્રે તુ યેન જીવઃ પ્રરોહતિ ॥ ૨,૨૯.

તિલ અને દર્ભથી જમીન શુદ્ધ કરવી, અને ધાતુથી કૂટી બનાવવી. મરણ પામનારના મોઢામાં પાંચ રત્ન મૂકવાથી આત્મા ઉપર ચડે છે.

લિપ્યાત્તુ ગોમયૈર્ભૂમિં તિલાન્દર્ભાંશ્ચ નિઃ ક્ષિપેત્ । તસ્યામેવાતુરો મુક્તઃ સર્વં દહતિ પાતકમ્ ॥ ૨,૨૯.

ગાયના છાણથી જમીન લપસવી, તિલ અને દર્ભ છાંટવા. ત્યાં મૃત્યુ પામનાર મુક્ત થાય છે અને બધાં પાપો નાશ પામે છે.

દર્ભમૂલીનયેત્સ્વર્ગં સંસ્થિતં નાત્ર સંશયઃ । દર્ભાંસ્તત્ર હિ યે ભૂમ્યાં તિલયુક્તાન સંશયઃ ॥ ૨,૨૯.

જ્યાં દર્ભની મૂળ મૂકી છે, ત્યાં અવશ્ય સ્વર્ગ મળે છે — આમાં શંકા નથી. જ્યાં જમીન પર તિલ સાથે દર્ભ મુકાય છે, ત્યાં કોઈ સંશય નથી.

સર્વત્ર વસુધા પૂતા યત્ર લેપો ન વિદ્યતે । યત્ર લેપઃ સ્થિતસ્તત્ર પુનર્લેપેન શુધ્યતિ ॥ ૨,૨૯.

જ્યાં લપસવું નથી, ત્યાં ધરતી સર્વત્ર શુદ્ધ છે. જ્યાં લપસવું કરવામાં આવે છે, ત્યાં ફરીથી લપસવાથી શુદ્ધિ થાય છે.

યાતુધાનાઃ પિશાચાશ્ચ રાક્ષસાઃ ક્રૂરકર્મિણઃ । અલિપ્તે આતુરં મુક્તં વિશન્ત્યેતે ન સંશયઃ ॥ ૨,૨૯.

માંસખોર ભૂત, પિશાચ અને ક્રૂર રાક્ષસ — એ નિશ્ચયે જ લપસ્યા વિના અને રક્ષણ વગરના મૃત્યુ પામનારમાં પ્રવેશી જાય છે.

નિત્યહોમં તથા શ્રાદ્ધં વિપ્રાણાં પાદશોધનમ્ । મણ્ડલેન વિના ભૂમ્યાં કુર્વન્ત્યેતચ્ચ નિષ્ફલમ્ ॥ ૨,૨૯.

દરરોજ અગ્નિહોત્ર, પિતૃતરપણ અને બ્રાહ્મણોના પગ ધોવા—જો જમીન પર મંડળ વિના કરવામાં આવે, તો એ બધું નિષ્ફળ જાય છે.

આતુરો મુચ્યતે નૈવ મણ્ડલેન વિના ભુવિ । બ્રહ્મા રુદ્રશ્ચ વિષ્ણુશ્ચ શ્રીર્હુતાશન એવ ચ । મણ્ડલે ચોપતિષ્ઠન્તસ્તસ્માત્કુર્વીત મણ્ડલમ્ ॥ ૨,૨૯.

મંડળ વિના જમીન પર બીમાર માણસ મુક્ત થતો નથી; કારણ કે મંડળમાં બ્રહ્મા, રુદ્ર, વિષ્ણુ, શ્રીલક્ષ્મી અને અગ્નિ—all હાજર રહે છે, એટલે મંડળ બનાવવું જ જોઈએ.

અન્યથા મ્રિયતે યસ્તુ બાલો વૃદ્ધો યુવાપિ વા । યોન્યન્તરં સ વૈ ગચ્છેત્ક્રીડતે વાયુના સહ ॥ ૨,૨૯.

નહીંતર, બાળક હોય કે વૃદ્ધ કે યુવાન—જે કોઈ મરે, એ બીજું જન્મ પામે છે અથવા પવન સાથે ભટકે છે.

મિશ્રિતં લોહતામ્રં તુ તથૈવ જન્મ જાયતે । તસ્મૈવં વાયુભૂતસ્ય ન શ્રાદ્ધં નોદક ક્રિયા ॥ ૨,૨૯.

જ્યારે લોહ અને તાંબુ એકસાથે મળે, ત્યારે નવી પેદાશ થાય છે; એ જ રીતે, જે પવન જેવો થઈ જાય છે, એને પિતૃતરપણ કે જળદાન યોગ્ય નથી.

મમ સ્વેદસમુદ્ભૂતાસ્તિલાસ્તાર્ક્ષ્ય પવિત્રકાઃ । અસુરા દાનવા દૈત્યાસ્તૃપ્યન્તિ તિલદાનતઃ ॥ ૨,૨૯.

તાર્ક્ષ્ય, મારા પસીનામાંથી ઉત્પન્ન થયેલા તિલ પવિત્ર છે; તિલનું દાન આપવાથી અસુર, દાનવ અને દૈત્ય તૃપ્ત થાય છે.

તિલાઃ શ્વેતાસ્તિલાઃ કૃષ્ણાસ્તિલા ગોમૂત્રસન્નિભાઃ । તે મે દહન્તુ પાપાનિ શરીરેણ કૃતાનિ ચ ॥ ૨,૨૯.

સફેદ તિલ, કાળા તિલ અને ગાયના મૂત્ર જેવાં તિલ—એ બધા મારા શરીરથી થયેલા પાપોને દહન કરે એવી મારી પ્રાર્થના છે.

એક એવ તિલદ્રોણો હેમદ્રોણતિલૈઃ સમઃ । તર્પણે દાનહોમે ચ દત્તો ભવતિ ચાક્ષયઃ ॥ ૨,૨૯.

એક ડોલ તિલનું પુણ્ય, એક ડોલ સોનાથી સરખું છે; તિલનું તર્પણ, દાન કે હોમમાં આપવું—એ ક્યારેય ખૂટતું નથી.

દર્ભા મલ્લોમસમ્ભૂતાસ્તિલાઃ સ્વેદસમુદ્ભવાઃ । તૃપ્તાઃ સ્યુર્દેવતા દાનૈઃ શ્રાદ્ધેન પિતરસ્તથા । પ્રયોગવિધિના બ્રહ્મા વિશ્વઞ્ચાપ્યુપજીવનાત્ ॥ ૨,૨૯.

મલ્લના વાળમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી દર્ભા અને પસીનામાંથી થયેલા તિલ—આ બંનેના દાનથી દેવતાઓ અને પિતૃઓ વિધિપૂર્વક તૃપ્ત થાય છે, અને વિશ્વને પોષણ કરનાર બ્રહ્મા પણ પ્રસન્ન થાય છે.

સવ્યયજ્ઞોપવીતેન બ્રહ્માદ્યાસ્તૃપ્તિમાન્પુયુઃ । અપસવ્યેન તૃપ્યન્તિ પિતરો દિવિદેવતાઃ ॥ ૨,૨૯.

જ્યારે યજ્ઞોપવીત જમણા ખભા પર હોય, ત્યારે બ્રહ્મા અને બીજા દેવતાઓ તૃપ્ત થાય છે; ડાબા ખભા પર હોય ત્યારે પિતૃઓ અને યમલોકના દેવતાઓ પ્રસન્ન થાય છે.

અપસવ્યાદિતો બ્રહ્મા દર્ભમધ્યે તુ કેશવઃ । દર્ભાગ્રે શઙ્કરં વિદ્યાત્ત્રયો દેવાઃ [https://vedastudy.yolasite.com/kusha1.php કુશે] સ્થિતાઃ ॥ ૨,૨૯.

દર્ભાના ડાબા ભાગે બ્રહ્મા, મધ્યમાં કેશવ અને અગ્રભાગે શંકર—આ ત્રણેય દેવતાઓ કુશમાં નિવાસ કરે છે.

વિપ્રા મન્ત્રાઃ કુશા વહ્નિસ્તુલસી ચ ખગેશ્વર । નૈતે નિર્માલ્યતાં યાન્તિ ક્રિયમાણાઃ પુનઃ પુનઃ ॥ ૨,૨૯.

પંખીઓના રાજા, બ્રાહ્મણ, મંત્રો, કુશ, અગ્નિ અને તુલસી—આ બધું વારંવાર યોગ્ય રીતે ઉપયોગમાં લેવાય તો ક્યારેય અશુદ્ધ થતું નથી.

કુશાઃ પિણ્ડેષુ નિર્માલ્યાઃ બ્રાહ્મણાઃ પ્રેતભોજને । મન્ત્રાઃ શૂદ્રેષુ પતિતાશ્ચિતાયાશ્ચ હુતાશનઃ ॥ ૨,૨૯.

કુશ પિંડદાનમાં અશુદ્ધ થાય છે; બ્રાહ્મણ પ્રેતભોજનમાં; મંત્રો શૂદ્રો દ્વારા ઉચ્ચારવામાં; અને અગ્નિ સ્મશાનની ચિતામાં.

તુલસી બ્રાહ્મણા ગાવો વિષ્ણુરેકાદશી ખગ । પઞ્ચ પ્રવહણાન્યેવ ભવાબ્ધૌ મજ્જતાં સતામ્ ॥ ૨,૨૯.

તુલસી, બ્રાહ્મણ, ગાય, વિષ્ણુ અને એકાદશી—આ પાંચ સજ્જનો માટે સંસારના મહાસાગરમાં તરવા માટે નાવ જેવી છે.

વિષ્ણુરેકાદશી ગીતા તુલસીવિપ્રધેનવઃ । અપારે દુર્ગસંકારે ષટ્પદી મુક્તિદાયિની ॥ ૨,૨૯.

વિષ્ણુ, એકાદશી, ગીતા, તુલસી, બ્રાહ્મણ અને ગાય—આ છ સંસારના દુર્ગમ માર્ગમાં મોક્ષ આપનારી છે.